oś nadnerczy
Oś nadnerczy, zwana także osią podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczową (HPA axis – Hypothalamic-Pituitary-Adrenal axis), stanowi kluczowy element układu neuroendokrynnego, odpowiedzialny za regulację reakcji organizmu na stres oraz utrzymanie homeostazy. Składa się z trzech głównych struktur: podwzgórza, przysadki mózgowej oraz kory nadnerczy.
Funkcjonowanie osi nadnerczy opiera się na kaskadzie hormonalnej: podwzgórze wydziela kortykoliberynę (CRH), która stymuluje przysadkę do produkcji hormonu adrenokortykotropowego (ACTH). ACTH z kolei pobudza korę nadnerczy do syntezy i wydzielania glikokortykosteroidów, przede wszystkim kortyzolu. Układ ten działa na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego, gdzie wysokie stężenie kortyzolu hamuje wydzielanie CRH i ACTH.
Zaburzenia osi nadnerczy mogą prowadzić do różnych patologii, takich jak zespół Cushinga (nadmierna produkcja kortyzolu), choroba Addisona (niedoczynność kory nadnerczy) czy zaburzenia związane z przewlekłym stresem. Diagnostyka obejmuje ocenę poziomów hormonów w różnych punktach czasowych oraz testy stymulacyjne i supresyjne. Prawidłowe funkcjonowanie osi nadnerczy jest niezbędne dla odpowiedniej adaptacji organizmu do zmieniających się warunków środowiska i sytuacji stresowych.
Powiązane wpisy
-
Leksykon leków
Demezon, zawierający deksametazon w dawkach 1 mg i 4 mg w formie tabletek, jest stosowany w różnych stanach klinicznych z indywidualnym doborem dawki. W leczeniu obrzęku mózgu dawka początkowa wynosi 8-10 mg i.v. (do 80 mg), następnie 16-24 mg p.o. (do 48 mg) na dobę podzielone na 3-4 dawki przez 4-8 dni. W bakteryjnym zapaleniu opon mózgowych stosuje się 0,15 mg/kg m.c. co 6 godzin u dorosłych (4 dni) oraz 0,4 mg/kg m.c. co 12 godzin u dzieci (2 dni). W ciężkim napadzie astmy dawka wynosi 8-20 mg u dorosłych, a u dzieci 0,15-0,3 mg/kg m.c. Dawkowanie w ostrych chorobach skóry to 8-40 mg/dobę (do 100 mg), a w układowym toczniu rumieniowatym 6-16 mg/dobę. W reumatoidalnym zapaleniu stawów dawki wahają się od 6 do 16 mg/dobę, zależnie od postaci choroby. W terapii COVID-19 zalecana dawka to 6 mg p.o. raz na dobę przez do 10 dni, zarówno u dorosłych, jak i młodzieży od 12 lat. W profilaktyce i leczeniu wymiotów po chemioterapii stosuje się 10-20 mg przed chemioterapią, a następnie 4-8 mg 2-3 razy na dobę przez 1-6 dni, w zależności od stopnia emetogenności.
bakteryjne zapalenie opon mózgowych, chemioterapia, ciężka choroba zakaźna, ciężki napad astmy, COVID-19, deksametazon, emetogenna chemioterapia, gruźlica, marskość wątroby, niedoczynność tarczycy, obrzęk mózgu, oś nadnerczy, ostra choroba skóry, profilaktyka wymiotów, reumatoidalne zapalenie stawów, terapia przeciwwymiotna, tyfus, układowy toczeń rumieniowaty, wymioty pooperacyjne, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zahamowanie kory nadnerczy -
Leksykon leków
Dexamethasone Krka w dawce 0,5 mg jest stosowany w różnych schorzeniach, z dawkowaniem dostosowanym do rodzaju i nasilenia choroby oraz indywidualnej reakcji pacjenta. W ostrych stanach, takich jak obrzęk mózgu, dawka początkowa wynosi 8-10 mg dożylnie, z maksymalną dawką do 80 mg, a następnie 16-24 mg/dobę doustnie, podzielona na 3-6 dawek. W bakteryjnym zapaleniu opon mózgowych stosuje się 0,15 mg/kg mc. co 6 godzin u dorosłych i 0,4 mg/kg mc. co 12 godzin u dzieci, przez odpowiednio 4 i 2 dni. W ciężkich napadach astmy dawka u dorosłych wynosi 8-20 mg, z możliwością powtarzania 8 mg co 4 godziny, a u dzieci 0,15-0,3 mg/kg mc. Dawkowanie w innych wskazaniach, takich jak choroby skóry (8-40 mg/dobę), toczeń rumieniowaty (6-16 mg/dobę), reumatoidalne zapalenie stawów (6-16 mg/dobę) czy opieka paliatywna (4-16 mg/dobę), jest dostosowywane do aktywności i przebiegu choroby. Wrodzony zespół adrenogenny wymaga dawki 0,25-0,75 mg/dobę, z możliwością zwiększenia dawki w sytuacjach stresowych nawet do 10-krotności.
bakteryjne zapalenie opon mózgowych, choroba zakaźna, deksametazon, guz mózgu, kora nadnerczy, marskość wątroby, mineralokortykoid, napad astmy, niedoczynność tarczycy, obrzęk mózgu, opieka paliatywna, oś nadnerczy, prednizon, reumatoidalne zapalenie stawów, terapia przeciwzakaźna, toczeń rumieniowaty układowy
