związek nitrozoaminowy
Związki nitrozoaminowe (nitrozoaminy) to grupa chemicznych substancji o strukturze R₁R₂N-N=O, powstających w wyniku reakcji między aminami drugorzędowymi a azotynami (nitritami). Mają one istotne znaczenie w medycynie ze względu na ich udokumentowane właściwości kancerogenne, mutagenne i teratogenne.
Nitrozoaminy mogą powstawać zarówno w środowisku zewnętrznym, jak i wewnątrz organizmu człowieka. Endogennie formują się głównie w przewodzie pokarmowym, gdy spożywane aminy drugorzędowe reagują z azotynami obecnymi w żywności lub powstałymi z redukcji azotanów przez bakterie jelitowe. Związki te wykazują szczególnie silne działanie hepatotoksyczne, indukując nowotwory wątroby poprzez alkilację DNA.
W praktyce klinicznej problem nitrozoamin zyskał na znaczeniu w kontekście zanieczyszczeń leków. W latach 2018-2023 wykryto obecność tych związków w wielu preparatach, w tym w sartanach, metforminie, ranitydynie i nizatydynie, co doprowadziło do licznych wycofań produktów z rynku. Europejska Agencja Leków (EMA) i FDA ustaliły dopuszczalne limity dziennego spożycia nitrozoamin, by zminimalizować ryzyko zdrowotne związane z długotrwałą ekspozycją na te substancje.
Powiązane wpisy
-
Leksykon chorób i schorzeń
Esthesioneuroblastoma, znany również jako nerwiak węchowy, to rzadki nowotwór złośliwy wywodzący się z nabłonka węchowego w górnej części jamy nosowej, stanowiący mniej niż 5% nowotworów zatok przynosowych. Etiologia pozostaje niejasna, choć badania wskazują na pochodzenie z komórek grzebienia nerwowego oraz potencjalne powiązania z rodziną nowotworów PNET, zwłaszcza w kontekście translokacji T(11,22). Genetycznie obserwuje się liczne aberracje chromosomalne, w tym amplifikacje w regionach 7q11, 13q i 20q oraz delecje w 2q, 5q, 6p, 6q i 18q. Ekspresja genów PTCH1, GLI1, GLI2 (odpowiednio w 70%, 70% i 65% przypadków) sugeruje zaangażowanie ścieżki sygnałowej Sonic Hedgehog (SHH) w patogenezę. Dodatkowo, geny MYC, KDR, mutacje w dystrofinie i lamininie alfa 2 (LAMA2) oraz ekspresja HASH1 mogą mieć znaczenie diagnostyczne i patogenetyczne.
aberracja chromosomalna, adenowirus, apoptoza, delecja, esthesioneuroblastoma, gen HASH1, infekcja wirusowa, komórki grzebienia nerwowego, mięsak Ewinga, nabłonek węchowy, narażenie zawodowe, nerwiak węchowy, nowotwór złośliwy, przerzut, retrowirus, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus Epsteina-Barr, związek nitrozoaminowy -
Leksykon chorób i schorzeń
Guzy gruczołów ślinowych, obejmujące przyuszne, podżuchwowe, podjęzykowe oraz małe gruczoły ślinowe, stanowią heterogenną grupę nowotworów o zróżnicowanym charakterze histopatologicznym i etiologii. Stosunek guzów łagodnych do złośliwych koreluje z wielkością gruczołu: przyusznica wykazuje około 80% guzów łagodnych, podżuchwowy stosunek 50:50, natomiast gruczoły podjęzykowe i małe gruczoły ślinowe dominują nowotwory złośliwe. Patogeneza opiera się na mutacjach DNA, w tym specyficznych translokacjach, np. translokacja między chromosomami 4 i 9 aktywująca onkogen NR4A3 w raku zrazikowym. Czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie jonizujące (radioterapia w niskich dawkach prowadzi do rozwoju nowotworów przyusznicy po 15-20 latach), infekcje wirusowe (EBV, HPV, HIV), oraz narażenie zawodowe na pyły metali, krzemionki, azbest, związki nitrozoaminowe. Palenie tytoniu jest silnie związane z łagodnymi guzami Warthina, występującymi u palaczy 8-krotnie częściej, natomiast związek z nowotworami złośliwymi jest niejednoznaczny. Ryzyko wzrasta z wiekiem, średni wiek diagnozy to 64 lata, a nowotwory złośliwe częściej dotyczą mężczyzn.
chłoniak, gruczoł przyuszny, gruczoł ślinowy, gruczolak wielopostaciowy, guz gruczołu ślinowego, guz Warthina, mały gruczoł ślinowy, nowotwór łagodny, nowotwór złośliwy, promieniowanie jonizujące, rak gruczołowo-torbielowaty, rak płaskonabłonkowy, rak śluzowo-naskórkowy, rak zrazikowy, transformacja złośliwa, translokacja chromosomowa, wirus brodawczaka ludzkiego, wirus Epsteina-Barr, wirus HIV, zespół Sjögrena, związek nitrozoaminowy
