Esthesioneuroblastoma
Etiologia i przyczyny
Esthesioneuroblastoma, znany również jako nerwiak węchowy, to rzadki nowotwór złośliwy wywodzący się z nabłonka węchowego w górnej części jamy nosowej, stanowiący mniej niż 5% nowotworów zatok przynosowych. Etiologia pozostaje niejasna, choć badania wskazują na pochodzenie z komórek grzebienia nerwowego oraz potencjalne powiązania z rodziną nowotworów PNET, zwłaszcza w kontekście translokacji T(11,22). Genetycznie obserwuje się liczne aberracje chromosomalne, w tym amplifikacje w regionach 7q11, 13q i 20q oraz delecje w 2q, 5q, 6p, 6q i 18q. Ekspresja genów PTCH1, GLI1, GLI2 (odpowiednio w 70%, 70% i 65% przypadków) sugeruje zaangażowanie ścieżki sygnałowej Sonic Hedgehog (SHH) w patogenezę. Dodatkowo, geny MYC, KDR, mutacje w dystrofinie i lamininie alfa 2 (LAMA2) oraz ekspresja HASH1 mogą mieć znaczenie diagnostyczne i patogenetyczne.
Etiologia Esthesioneuroblastoma
Esthesioneuroblastoma (znany również jako nerwiak węchowy) to rzadki nowotwór złośliwy wywodzący się z nabłonka węchowego w górnej części jamy nosowej. Etiologia tego nowotworu pozostaje w dużej mierze nieznana, pomimo prowadzonych badań naukowych.12 Nowotwór ten stanowi mniej niż 5% wszystkich nowotworów złośliwych zatok przynosowych.34
Pochodzenie histologiczne
Esthesioneuroblastoma wywodzi się z komórek grzebienia nerwowego, które tworzą nabłonek węchowy. Badania wskazują na kilka możliwych miejsc pochodzenia tego nowotworu:56
- Komórki neuroepitelialne błony węchowej
- Zwój klinowo-podniebienny
- Narząd przylemieszowy Jacobsona
- Ektopowy nabłonek węchowy w błonie śluzowej nosa
- Komórki wychwytujące i dekarboksylujące prekursory amin (komórki APUD)
Niektórzy badacze sugerują również, że esthesioneuroblastoma może być częścią rodziny nowotworów PNET (Peripheral Neuro-Ectodermal Tumors) ze względu na częstość translokacji T(11,22) obserwowanej w mięsaku Ewinga.7
Czynniki genetyczne
Badania nad podłożem genetycznym esthesioneuroblastoma wskazują na występowanie licznych aberracji chromosomalnych, delecji i amplifikacji, choć bez konsekwentnego wzorca.18 Współczesne badania zidentyfikowały zmiany w następujących regionach chromosomalnych:
- Amplifikacje w regionach 7q11 i 20q
- Delecje w regionach 2q, 5q, 6p, 6q i 18q
Amplifikacje w regionach 20q i 13q mogą mieć znaczenie w progresji tego nowotworu, gdyż regiony te mogą zawierać geny istotne funkcjonalnie dla esthesioneuroblastoma.8 Ponadto, badania wykazały obecność ekspresji genów PTCH1, GL/1 i GL/2 odpowiednio w 70%, 70% i 65% ludzkich próbek esthesioneuroblastoma, co sugeruje zaangażowanie ścieżki sygnałowej SHH w patogenezie tego nowotworu.18
Inne badania wskazują również na potencjalny udział następujących genów w rozwoju esthesioneuroblastoma:11
- Geny ścieżki sygnałowej Sonic Hedgehog
- Gen MYC
- Gen KDR
- Mutacje w genach dystrofiny i lamininy alfa 2 (LAMA2)
Ekspresja genu HASH1 (human achaete-scute homologue), który jest zaangażowany w różnicowanie neuronów węchowych, może stanowić potencjalny marker diagnostyczny pomocny w odróżnieniu esthesioneuroblastoma od innych słabo zróżnicowanych nowotworów drobnokomórkowych.9
Czynniki środowiskowe
Pomimo braku jednoznacznie udowodnionych związków przyczynowych, badacze sugerują możliwy wpływ czynników środowiskowych na rozwój esthesioneuroblastoma:1213
- Długotrwała ekspozycja na pyły drzewne – opisano pojedynczy przypadek narażenia zawodowego u pracownika obróbki drewna14
- Kontakt z rozpuszczalnikami organicznymi i metalami ciężkimi
- Ekspozycja na niektóre formy tworzyw sztucznych
- Narażenie zawodowe w przemyśle włókienniczym i niektórych procesach przemysłowych
- Długotrwała ekspozycja na wdychane substancje drażniące15
Warto zauważyć, że związki nitrozoaminowe mogą konsekwentnie indukować esthesioneuroblastoma u gryzoni, co sugeruje ich potencjalną rolę w patogenezie.147
Potencjalna rola infekcji wirusowych
Niektóre badania sugerują możliwy związek między infekcjami wirusowymi a rozwojem esthesioneuroblastoma:1617
- U kotów ze spontanicznym ENB oraz u transgenicznych myszy rozwijających ENB wykazano obecność cząstek retrowirusowych typu C, sklasyfikowanych odpowiednio jako wirus białaczki kociej i mysiej14
- Badania analizują potencjalny związek z wirusem Epsteina-Barr (EBV) lub wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), choć brak jest jednoznacznych dowodów16
- Rola sekwencji retrowirusów w ludzkim ENB pozostaje do określenia14
- Sugeruje się również możliwy udział adenowirusów w karcynogenezie, choć nie jest to jednoznacznie ustalone7
Mechanizm rozwoju nowotworu
Podobnie jak w przypadku innych nowotworów, esthesioneuroblastoma rozwija się w wyniku zmian w DNA komórek, które prowadzą do zaburzenia mechanizmów kontrolujących normalny wzrost i podział komórkowy.1819 Zmiany te powodują, że komórki:
- Mnożą się szybciej niż normalnie
- Nie reagują na sygnały nakazujące zatrzymanie wzrostu
- Unikają naturalnej śmierci komórkowej (apoptozy)
- Tworzą masę nowotworową, która może naciekać i niszczyć okoliczne tkanki
- Mogą z czasem odrywać się i rozprzestrzeniać do innych części ciała (przerzuty)18
W przypadku dzieci, esthesioneuroblastoma jest spowodowany określonymi zmianami w funkcjonowaniu komórek zakończeń nerwu węchowego, szczególnie w zakresie ich wzrostu i podziału na nowe komórki. Często dokładna przyczyna tych zmian komórkowych pozostaje nieznana.20
Czynniki rodzinne i dziedziczne
Aktualnie nie ma dowodów sugerujących, że esthesioneuroblastoma jest dziedziczny. Posiadanie członka rodziny z tym schorzeniem nie zwiększa ryzyka jego rozwoju.1013 W przeciwieństwie do nowotworów z silnym powiązaniem rodzinnym, esthesioneuroblastoma nie wydaje się być dziedziczony.12
Niektóre doniesienia sugerują jednak, że osoby z historią rodzinną nowotworów głowy i szyi mogą być w grupie zwiększonego ryzyka, choć brak jest jednoznacznych dowodów naukowych potwierdzających tę hipotezę.21
Podsumowanie aktualnego stanu wiedzy na temat etiologii
Pomimo prowadzonych badań, dokładna etiologia esthesioneuroblastoma pozostaje nieznana.14 Obecne dowody wskazują na złożoną interakcję czynników genetycznych i środowiskowych, jednak nie zidentyfikowano jednoznacznych przyczyn ani czynników predysponujących:16
- Nie stwierdzono konkretnego czynnika etiologicznego ani ekspozycji udokumentowanej u ludzi14
- Nie ma znanych specyficznych czynników ryzyka dla esthesioneuroblastoma u dzieci i dorosłych2223
- Zidentyfikowano liczne aberracje chromosomalne, jednak bez konsekwentnego wzorca1
- Potencjalny udział ścieżki sygnałowej SHH w patogenezie wymaga dalszych badań8
Ze względu na rzadkość występowania tego nowotworu, potrzebne są dalsze badania w celu zidentyfikowania jasnych przyczyn i potencjalnych czynników ryzyka.16 Aktualne wyzwania badawcze obejmują nie tylko wyjaśnienie etiologii, ale również standaryzację systemów klasyfikacji, prognozowania i postępowania klinicznego.24
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.