toksyczne uszkodzenie nerwów
Toksyczne uszkodzenie nerwów (neuropatia toksyczna) to patologia układu nerwowego spowodowana ekspozycją na substancje toksyczne. Dotyczy ono przede wszystkim nerwów obwodowych, choć w niektórych przypadkach może obejmować również ośrodkowy układ nerwowy.
Czynniki wywołujące tego typu uszkodzenia obejmują leki (m.in. chemioterapeutyki, izoniazyd, metronidazol), metale ciężkie (ołów, rtęć, arsen), rozpuszczalniki organiczne, pestycydy oraz toksyny pochodzenia naturalnego. W praktyce klinicznej najczęstszą przyczyną jest polekowa neuropatia toksyczna, szczególnie w przebiegu chemioterapii przeciwnowotworowej.
Objawy toksycznego uszkodzenia nerwów mogą mieć charakter czuciowy (parestezje, drętwienia, ból neuropatyczny), ruchowy (osłabienie mięśni, zaniki mięśniowe) lub mieszany. Typowo neuropatia toksyczna rozwija się według wzorca dystalnego, symetrycznego, z przewagą objawów czuciowych. Diagnostyka opiera się na wywiadzie ekspozycyjnym, badaniu neurologicznym oraz badaniach elektrofizjologicznych.
Leczenie polega przede wszystkim na eliminacji czynnika toksycznego. W przypadku neuropatii polekowych może być konieczna modyfikacja dawki lub przerwanie terapii. Leczenie objawowe obejmuje farmakoterapię bólu neuropatycznego (m.in. gabapentyna, pregabalina, duloksetyna) oraz rehabilitację. W niektórych przypadkach, po ustąpieniu ekspozycji na toksynę, możliwa jest częściowa lub całkowita regeneracja nerwów.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Sitagliptin Medical Valley 100 mg
Przedkliniczne badania toksykologiczne sytagliptyny wykazały zależną od dawki toksyczność narządową, głównie wątroby i nerek u gryzoni przy ekspozycji przekraczającej 58-krotność narażenia terapeutycznego u człowieka, przy czym brak efektów toksycznych obserwowano do 19-krotnej ekspozycji, co wskazuje na szeroki margines bezpieczeństwa. U szczurów stwierdzono nieprawidłowości siekaczy przy dawkach >67-krotnych, a u psów objawy neurotoksyczne i zwyrodnienie mięśni szkieletowych pojawiały się przy około 23-krotnej ekspozycji, bez efektów przy 6-krotnej. Badania genotoksyczności nie wykazały działania mutagennego, a karcynogenność ograniczała się do zwiększonej częstości gruczolaków i raków wątroby u szczurów przy dawkach >58-krotnych, co wiązało się z przewlekłą hepatotoksycznością i nie jest uznawane za istotne ryzyko dla ludzi ze względu na margines bezpieczeństwa.
ataksja, duszność, działanie hepatotoksyczne, ekspozycja kliniczna, genotoksyczność, gruczolak i rak wątroby, narażenie ustrojowe, nieprawidłowość siekaczy, potencjał karcynogenny, sytagliptyna, toksyczne uszkodzenie nerwów, toksyczność matczyna, toksyczność narządowa, toksyczność reprodukcyjna, wątroba i nerki, wymioty pieniste, zniekształcenie żeber płodu, zwyrodnienie mięśni szkieletowych - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Ansifora 50 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa sytagliptyny, substancji czynnej leku Ansifora, wykazały toksyczność narządową (wątroba, nerki) u gryzoni przy narażeniu przekraczającym 58-krotnie ekspozycję kliniczną, przy czym brak efektów toksycznych przy 19-krotnym przekroczeniu wskazuje na szeroki margines bezpieczeństwa. U szczurów stwierdzono nieprawidłowości siekaczy przy narażeniu >67x, jednak bez wpływu przy 58x. U psów dawki powodujące ~23-krotne narażenie wywołały przemijające objawy neurotoksyczne (m.in. ataksja, drżenie, ślinienie się) oraz niewielkie zwyrodnienie mięśni szkieletowych, natomiast przy 6-krotnym narażeniu nie obserwowano tych efektów. Testy genotoksyczności były negatywne, a potencjał rakotwórczy ograniczał się do wzrostu częstości gruczolaków i raków wątroby u szczurów przy narażeniu >58x, co wiązało się z przewlekłą hepatotoksycznością i nie jest uznawane za istotne dla ludzi ze względu na margines bezpieczeństwa (19x).
Badania reprodukcyjne nie wykazały negatywnego wpływu na płodność szczurów ani na rozwój przed- i pourodzeniowy przy ekspozycji do 29-krotności dawki klinicznej, choć zaobserwowano niewielkie zwiększenie zniekształceń żeber u płodów szczurów przy narażeniu >29x. U królików toksyczność matczyna pojawiła się przy dawkach >29-krotnych. Sytagliptyna przenika do mleka szczurów z wysokim wskaźnikiem mleko/osocze 4:1, co może mieć znaczenie kliniczne u kobiet karmiących, choć różnice gatunkowe należy uwzględnić. Podsumowując, wszystkie toksyczne efekty występowały przy ekspozycji wielokrotnie przekraczającej dawki terapeutyczne u ludzi, a określone poziomy bez efektów potwierdzają bezpieczny profil stosowania Ansifory w warunkach klinicznych.
ataksja, badanie płodności, drżenie mięśniowe, działanie hepatotoksyczne, genotoksyczność, margines bezpieczeństwa, nieprawidłowości siekaczy, objawy neurologiczne, potencjał rakotwórczy, przenikanie do mleka, rak wątroby, sytagliptyna, toksyczne uszkodzenie nerwów, toksyczność matczyna, toksyczność narządowa, toksyczność rozwojowa, toksyczność wątrobowo-nerkowa, wskaźnik mleko/osocze, zaburzenia oddechowe, zniekształcenie żeber, zwyrodnienie mięśni szkieletowych - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cytosar 20 mg/ml
Cytarabina (Cytosar) w stężeniu 20 mg/ml wykazuje istotną mielosupresję, prowadzącą do niedokrwistości, leukopenii, małopłytkowości oraz megaloblastozy, z charakterystycznym dwufazowym spadkiem liczby leukocytów – pierwszy spadek obserwowany jest do 7-9 dnia, a drugi, głębszy, między 15. a 24. dniem po podaniu dawki 50-600 mg/m². Hamowanie produkcji płytek krwi osiąga maksimum między 12. a 15. dniem, po czym następuje szybka regeneracja. Cytarabina zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń wirusowych, bakteryjnych i grzybiczych, co wynika z immunosupresji komórkowej i humoralnej. Charakterystyczny zespół cytarabinowy objawia się gorączką, bólami mięśni i kości, wysypką oraz zapaleniem spojówek, pojawiającymi się 6-12 godzin po podaniu leku, skutecznie leczonymi kortykosteroidami. Działania niepożądane obejmują także toksyczne uszkodzenia nerwów, zapalenie osierdzia, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie błon śluzowych, zaburzenia czynności wątroby i skóry (łysienie, wysypka), a także objawy nefrotoksyczności i reakcje miejscowe w miejscu podania.
bradykardia zatokowa, cytarabina, cytostatyk, hiperbilirubinemia, kardiomiopatia, klasyfikacja MedDRA, kortykosteroid, krew obwodowa, lek immunosupresyjny, leukopenia, małopłytkowość, martwicze zapalenie jelit, megaloblastoza, mielosupresja, neuropatia czuciowa, neuropatia ruchowa, neurotoksyczność, niedokrwistość, niedokrwistość megaloblastyczna, obrzęk alergiczny, obrzęk płuc, odporność komórkowa i humoralna, paraplegia, podanie dokanałowe, pokrzywka, porażenie poprzeczne, posocznica, reakcja anafilaktyczna, retikulocyt, ropień wątroby, rozmaz szpiku kostnego, śródmiąższowe zapalenie płuc, toksyczne uszkodzenie nerwów, wlew dożylny, wysypka plamisto-grudkowa, zaburzenia rogówki, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie nerwów, zapalenie osierdzia, zapalenie otrzewnej, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie spojówek, zapalenie tkanki podskórnej, zapalenie trzustki, zatrzymanie moczu, zespół cytarabinowy, zespół erytrodyzestezji dłoniowo-podeszwowej, zespół ostrej niewydolności oddechowej, żółtaczka - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cytosar 1 g
Cytarabina (lek Cytosar) jest cytostatykiem stosowanym głównie w terapii nowotworów układu krwiotwórczego, charakteryzującym się hamowaniem czynności szpiku kostnego, co prowadzi do niedokrwistości, leukopenii, małopłytkowości, megaloblastozy oraz zmniejszenia liczby retikulocytów. Efekt hematologiczny po dawkach 50–600 mg/m² pc. podawanych dożylnie przez 5 dni przebiega dwufazowo: pierwsza faza maksymalnego spadku leukocytów występuje po 7–9 dniach, z krótkotrwałym wzrostem około 12. dnia, a druga faza spadku po 15–24 dniach, po czym następuje szybki wzrost liczby leukocytów. Produkcja płytek zahamowana jest po 5 dniach, z maksimum spadku między 12. a 15. dniem, a następnie obserwuje się szybki wzrost płytek, często powyżej wartości wyjściowych. Immunosupresja wywołana cytarabina predysponuje do zakażeń bakteryjnych, wirusowych, grzybiczych i pasożytniczych, które mogą mieć przebieg od łagodnego do zagrażającego życiu. Charakterystyczny zespół cytarabinowy obejmuje gorączkę, bóle mięśni i kości, wysypkę, zapalenie spojówek i złe samopoczucie, pojawiające się 6–12 godzin po podaniu leku, skutecznie leczone lub zapobiegane kortykosteroidami.
biopsja szpiku kostnego, bradykardia zatokowa, cytarabina, cytostatyk, drgawki, hiperbilirubinemia, immunosupresja, kardiomegalia, kardiomiopatia, kortykosteroid, krwinka biała, leukopenia, łysienie, małopłytkowość, martwica żołądka, martwicze zapalenie jelit, megaloblastoza, nawrót białaczki, niedokrwistość, niedokrwistość megaloblastyczna, nowotwór układu krwiotwórczego, obrzęk alergiczny, obrzęk płuc, obwodowa neuropatia czuciowa, obwodowa neuropatia ruchowa, ostra niewydolność oddechowa, owrzodzenie błony śluzowej, owrzodzenie przełyku, owrzodzenie skóry, płytka krwi, pokrzywka, posocznica, powikłanie infekcyjne, reakcja anafilaktyczna, retikulocyt, ropień wątroby, rozmaz krwi, śpiączka, śródmiąższowe zapalenie płuc, świąd, toksyczne uszkodzenie nerwów, uszkodzenie wątroby, wlew dożylny, wrzód żołądka, wysypka plamisto-grudkowa, zaburzenie czynności móżdżku, zaburzenie czynności mózgu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie rogówki, zahamowanie szpiku kostnego, zakażenie bakteryjne, zakażenie grzybicze, zakażenie pasożytnicze, zakażenie wirusowe, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie błony śluzowej odbytu, zapalenie nerwów, zapalenie osierdzia, zapalenie otrzewnej, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie spojówek, zapalenie tkanki podskórnej, zapalenie trzustki, zatrzymanie moczu, zespół cytarabinowy, zespół erytrodyzestezji dłoniowo-podeszwowej, zespół ostrej niewydolności oddechowej, złuszczanie skóry, żółtaczka - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Sytagliptyna + Metforminy chlorowodorek Reddy 50 mg + 1000 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa preparatu Sytagliptyna + Metforminy chlorowodorek Reddy wykazały, że terapia skojarzona nie powoduje dodatkowej toksyczności w porównaniu do monoterapii. W 16-tygodniowych badaniach na psach poziom NOEL dla sytagliptyny przekraczał około 6-krotnie ekspozycję kliniczną, a dla metforminy około 2,5-krotnie. Toksyczność wątrobowa i nerkowa obserwowana była u gryzoni przy narażeniu przekraczającym 58-krotnie ekspozycję człowieka, natomiast przy 19-krotnym narażeniu nie stwierdzono wpływu na te narządy, co wskazuje na szeroki margines bezpieczeństwa. Objawy neurotoksyczne i mięśniowe u psów pojawiały się przy około 23-krotnym narażeniu, a przy 6-krotnym nie obserwowano nieprawidłowości. Badania genotoksyczności nie wykazały potencjału mutagennego, a kancerogenność u myszy była negatywna; u szczurów zaobserwowano wzrost częstości guzów wątroby przy narażeniu >58-krotnym, co wiązano z przewlekłą hepatotoksycznością i nie uznano za istotne dla ludzi ze względu na szeroki margines bezpieczeństwa.
ataksja, badanie farmakologiczne, badanie kancerogenności, badanie przedkliniczne, działanie hepatotoksyczne, działanie rakotwórcze, działanie toksyczne, gruczolak i rak wątroby, leczenie cukrzycy, narażenie kliniczne, nieprawidłowość siekaczy, potencjał genotoksyczny, preparat złożony, profil bezpieczeństwa, rozwój przed-pourodzeniowy, toksyczne uszkodzenie nerwów, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność wątrobowa i nerkowa, toksyczny wpływ na matkę, toksyczny wpływ na rozród, zniekształcenie żeber, zwyrodnienie mięśni szkieletowych - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cytosar 100 mg/ml
Cytarabinę, substancję czynną leku Cytosar, charakteryzuje mechanizm działania polegający na hamowaniu czynności szpiku kostnego, co prowadzi do mielosupresji manifestującej się niedokrwistością, leukopenią, małopłytkowością oraz megaloblastozą. Po podaniu dawki 50-600 mg/m² pc. obserwuje się dwufazowy przebieg leukopenii: pierwsza faza z maksymalnym spadkiem liczby leukocytów po 7-9 dniach, krótkotrwały wzrost około 12. dnia, a następnie druga faza z głębszym spadkiem po 15-24 dniach, po której następuje szybka regeneracja w ciągu kolejnych 10 dni. Produkcja płytek zahamowana jest po 5 dniach, z maksimum spadku między 12. a 15. dniem, po czym następuje szybki wzrost liczby płytek, często powyżej wartości wyjściowych. Immunosupresja wywołana cytarabiną zwiększa ryzyko zakażeń wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych i pasożytniczych, które mogą mieć przebieg od łagodnego do zagrażającego życiu. Charakterystyczny zespół cytarabinowy obejmuje gorączkę, bóle mięśni i kości, wysypkę plamisto-grudkową oraz zapalenie spojówek, pojawiający się zwykle 6-12 godzin po podaniu leku i skutecznie leczony kortykosteroidami.
biopsja szpiku kostnego, bradykardia zatokowa, cytarabina, działanie immunosupresyjne, hamowanie szpiku kostnego, hiperbilirubinemia, kardiomegalia, kardiomiopatia, kortykosteroidy, krew obwodowa, leczenie skojarzone, lek przeciwnowotworowy, martwica żołądka, martwicze zapalenie jelit, megaloblastoza, mielosupresja, nawrót białaczki, niedokrwistość, niedokrwistość megaloblastyczna, obrzęk alergiczny, obrzęk płuc, obwodowa neuropatia czuciowa, obwodowa neuropatia ruchowa, ostra niewydolność oddechowa, owrzodzenie błony śluzowej, owrzodzenie przełyku, posocznica, reakcja anafilaktyczna, retikulocyty, ropień wątroby, rozmaz szpiku kostnego, śródmiąższowe zapalenie płuc, toksyczne uszkodzenie nerwów, uszkodzenie wątroby, wlew dożylny, wysypka plamisto-grudkowa, zaburzenie czynności móżdżku, zaburzenie czynności mózgu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie rogówki, zakażenie wirusowe, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie nerwów, zapalenie osierdzia, zapalenie otrzewnej, zapalenie przełyku, zapalenie spojówek, zapalenie tkanki podskórnej, zapalenie trzustki, zatrzymanie moczu, zespół cytarabinowy, zespół erytrodyzestezji dłoniowo-podeszwowej, zespół ostrej niewydolności oddechowej, złuszczanie skóry - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Sitaformil duo 50 mg + 1000 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa leku Sitaformil duo, zawierającego 50 mg sytagliptyny i 1000 mg metforminy, obejmowały 16-tygodniowe testy na psach, które nie wykazały dodatkowej toksyczności terapii skojarzonej. Poziom NOEL dla sytagliptyny wynosi około 6-krotność narażenia klinicznego, a dla metforminy około 2,5-krotność. W badaniach toksykologicznych u gryzoni stwierdzono toksyczne działanie na wątrobę i nerki przy narażeniu przekraczającym 58-krotność narażenia klinicznego, natomiast przy 19-krotnym narażeniu nie zaobserwowano efektów toksycznych. U psów przy 23-krotnym narażeniu odnotowano przemijające objawy neurologiczne i mięśniowe, wskazujące na toksyczne uszkodzenie nerwów, jednak przy 6-krotnym narażeniu nie stwierdzono wpływu na parametry kliniczne. Sytagliptyna nie wykazała genotoksyczności, a potencjał rakotwórczy u szczurów wiązał się z przewlekłym działaniem hepatotoksycznym przy bardzo wysokich dawkach (ponad 58-krotność narażenia klinicznego), co nie jest uznawane za istotne zagrożenie dla ludzi ze względu na szeroki margines bezpieczeństwa.
ataksja, badanie toksykologiczne, działanie hepatotoksyczne, genotoksyczność sytagliptyny, gruczolak, margines bezpieczeństwa, narażenie kliniczne, pieniste wymioty, poziom dawkowania bez obserwowanego efektu, przewlekłe działanie hepatotoksyczne, rak wątroby, sytagliptyna i metformina, toksyczne działanie na wątrobę i nerki, toksyczne uszkodzenie nerwów, toksyczność matczyna, wskaźnik mleko/osocze, zniekształcenie żeber płodu, zwyrodnienie mięśni szkieletowych - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Sigletic 100 mg
Dane przedkliniczne dotyczące sytagliptyny, substancji czynnej preparatu Sigletic, wskazują na toksyczne działanie na wątrobę i nerki u gryzoni jedynie przy narażeniu ustrojowym przekraczającym 58-krotnie ekspozycję kliniczną u ludzi. Przy narażeniu 19-krotnie wyższym niż kliniczne nie zaobserwowano negatywnego wpływu na te narządy. U szczurów stwierdzono zmiany w uzębieniu tylko przy narażeniu ponad 67-krotnym, a u psów przy około 23-krotnym narażeniu pojawiły się przemijające objawy toksycznego uszkodzenia nerwów oraz niewielkie zwyrodnienia mięśni szkieletowych. Brak wpływu na te parametry przy narażeniu 6-krotnie wyższym niż kliniczne świadczy o szerokim marginesie bezpieczeństwa. Badania genotoksyczności nie wykazały działania mutagennego, a potencjał karcinogenny ograniczał się do zwiększenia częstości gruczolaków i raków wątroby u szczurów przy narażeniu 58-krotnie wyższym niż u ludzi, co wiązano z przewlekłym działaniem hepatotoksycznym.
Badania reprodukcyjne nie wykazały negatywnego wpływu na płodność szczurów ani na rozwój przed- i pourodzeniowy przy narażeniu do 29-krotnego poziomu klinicznego. Zgłoszono jedynie niewielkie zwiększenie częstości zniekształceń żeber u płodów szczurów oraz toksyczny wpływ na matkę u królików przy narażeniu powyżej 29-krotnego. Sytagliptyna przenika do mleka karmiących samic szczurów w stosunku 4:1 względem osocza, co może mieć znaczenie dla oceny bezpieczeństwa u kobiet karmiących. Podsumowując, sytagliptyna charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa z szerokim marginesem bezpieczeństwa, a obserwowane działania toksyczne występują wyłącznie przy ekspozycji znacznie przekraczającej warunki kliniczne, co wskazuje na niskie ryzyko działań niepożądanych podczas terapii preparatem Sigletic.
ataksja, badanie histologiczne, badanie toksykologiczne, działanie hepatotoksyczne, działanie niepożądane, ekspozycja kliniczna, genotoksyczność, karmienie piersią, margines bezpieczeństwa, mięsień szkieletowy, narażenie ustrojowe, profil bezpieczeństwa, przenikanie do mleka, rak wątroby, sytagliptyna, toksyczne uszkodzenie nerwów, toksyczność matczyna, toksyczność sytagliptyny, toksyczny wpływ na reprodukcję, wpływ na reprodukcję, zniekształcenie żeber płodu - Leksykon leków
Działania niepożądane – Cytosar 100 mg
Produkt leczniczy Cytosar (cytarabina) w dawce 100 mg do wstrzykiwań wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, z dominującą mielosupresją objawiającą się niedokrwistością, leukopenią, małopłytkowością oraz megaloblastozą, których nasilenie jest zależne od dawki i schematu podawania (50-600 mg/m² pc.). Charakterystyczny jest dwufazowy przebieg leukopenii po 5-dniowym ciągłym wlewie dożylnym, z pierwszym spadkiem liczby leukocytów do minimum po 7-9 dniach i głębszą fazą po 15-24 dniach. Występują także liczne zakażenia oportunistyczne, ryzyko których wzrasta zarówno w monoterapii, jak i w terapii skojarzonej. Zespół cytarabinowy, manifestujący się gorączką, bólami mięśni i kości, wysypką oraz zapaleniem spojówek, pojawia się zwykle 6-12 godzin po podaniu leku i może wymagać zastosowania kortykosteroidów.
bradykardia zatokowa, cytarabina, hiperbilirubinemia, kardiomiopatia, leukopenia, małopłytkowość, martwicza encefalopatia białaczkowa, martwicze zapalenie jelit, megaloblastoza, mielosupresja, neurotoksyczność, niedokrwistość megaloblastyczna, obrzęk alergiczny, obrzęk płuc, obwodowa neuropatia czuciowa, obwodowa neuropatia ruchowa, owrzodzenie przełyku, pokrzywka, porażenie poprzeczne, posocznica, reakcja anafilaktyczna, retikulocyty, ropień wątroby, rozmaz szpiku kostnego, śródmiąższowe zapalenie płuc, toksyczne uszkodzenie nerwów, uszkodzenie wątroby, zaburzenie czynności móżdżku, zaburzenie czynności mózgu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie rogówki, zahamowanie szpiku kostnego, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie nerwów, zapalenie osierdzia, zapalenie otrzewnej, zapalenie płuc, zapalenie przełyku, zapalenie spojówek, zapalenie tkanki podskórnej, zapalenie trzustki, zatrzymanie moczu, zespół cytarabinowy, zespół erytrodyzestezji dłoniowo-podeszwowej, zespół ostrej niewydolności oddechowej