Działania niepożądane
Cytosar 100 mg

Działania niepożądane leku Cytosar

Produkt leczniczy Cytosar (cytarabina) 100 mg w postaci proszku i rozpuszczalnika do sporządzania roztworu do wstrzykiwań charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, których znajomość jest kluczowa dla bezpiecznego stosowania leku w praktyce klinicznej. Profil bezpieczeństwa obejmuje reakcje występujące z różną częstotliwością i nasileniem, zależne od zastosowanej dawki oraz schematu podawania leku.¹

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Mielosupresja stanowi jeden z najistotniejszych efektów ubocznych terapii cytarabiną. Zahamowanie czynności szpiku kostnego prowadzi do występowania niedokrwistości, leukopenii, małopłytkowości, megaloblastozy oraz zmniejszenia liczby retikulocytów. Stopień nasilenia tych zaburzeń jest bezpośrednio zależny od dawki i schematu leczenia. Obserwuje się również zmiany morfologiczne w rozmazach szpiku kostnego i krwi obwodowej.²

Charakterystyczny dwufazowy przebieg leukopenii występuje po 5-dniowym ciągłym wlewie dożylnym lub doraźnych wstrzyknięciach w dawce 50-600 mg/m² pc. Pierwsza faza polega na zmniejszeniu liczby krwinek białych w ciągu 24 godzin, osiągając minimum po 7-9 dniach, po czym następuje krótkotrwały wzrost z maksimum około 12. dnia. Druga, głębsza faza leukopenii osiąga szczyt po 15-24 dniach, a następnie dochodzi do szybkiego wzrostu liczby krwinek białych w ciągu kolejnych 10 dni.³

W przypadku małopłytkowości, maksymalne zmniejszenie liczby płytek krwi obserwuje się pomiędzy 12. a 15. dniem po 5-dniowej terapii, po czym w ciągu kolejnych 10 dni następuje szybki wzrost ich liczby, często przekraczający wartości wyjściowe.⁴

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

Wskutek działania immunosupresyjnego cytarabiny, u pacjentów istnieje zwiększone ryzyko zakażeń wirusowych, bakteryjnych, grzybiczych i pasożytniczych. Mogą one występować w dowolnej lokalizacji i charakteryzować się różnym stopniem nasilenia – od łagodnych do ciężkich, w niektórych przypadkach prowadząc do zgonu. Ryzyko to występuje zarówno przy monoterapii cytarabiną, jak i w skojarzeniu z innymi lekami o działaniu immunosupresyjnym.⁵

Zespół cytarabinowy

Charakterystycznym powikłaniem terapii jest zespół cytarabinowy, który objawia się gorączką, bólami mięśni, bólami kości, czasem bólem w klatce piersiowej, wysypką plamisto-grudkową, zapaleniem spojówek i ogólnym złym samopoczuciem. Zespół rozwija się zazwyczaj po 6-12 godzinach od podania leku. W leczeniu i profilaktyce zespołu cytarabinowego korzystne działanie wykazują kortykosteroidy, których zastosowanie należy rozważyć w przypadku wystąpienia ciężkich objawów, kontynuując jednocześnie leczenie cytarabiną.⁶

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono szczegółowe zestawienie działań niepożądanych obserwowanych podczas terapii standardowymi i dużymi dawkami cytarabiny, uporządkowane według klasyfikacji układów i narządów MedDRA wraz z częstością ich występowania.⁷

Działania niepożądane związane z terapią dużymi dawkami

Stosowanie dużych dawek cytarabiny wiąże się z występowaniem dodatkowych działań niepożądanych, które nie są obserwowane przy standardowych schematach dawkowania.⁸

Inne istotne działania niepożądane

Powikłania płucne

Po zastosowaniu umiarkowanych dawek cytarabiny (1g/m² pc.), zarówno w monoterapii jak i w skojarzeniu z innymi chemioterapeutykami (meta-AMSA, daunorubicyna, VP-16), raportowano przypadki rozproszonego śródmiąższowego zapalenia płuc, które może mieć związek z podawaniem cytarabiny.⁹

Opisywano również przypadki ostrej niewydolności oddechowej, szybko postępującej do obrzęku płuc i kardiomegalii (potwierdzonej radiologicznie) po podaniu dużych dawek cytarabiny u pacjentów z nawrotem białaczki. W jednym przypadku powikłanie to zakończyło się zgonem.¹⁰

Powikłania po podaniu dokanałowym

Podanie dokanałowe cytarabiny najczęściej wiąże się z występowaniem nudności, wymiotów i gorączki. Działania te mają zazwyczaj łagodny i samoograniczający się charakter. Obserwowano również poważniejsze powikłania, takie jak przypadki porażenia poprzecznego (paraplegii).¹¹

U pięciorga dzieci odnotowano wystąpienie martwiczej encefalopatii białaczkowej, której w niektórych przypadkach towarzyszyły drgawki. Pacjenci ci otrzymywali jednocześnie dokanałowo metotreksat i hydrokortyzon oraz byli poddawani napromienianiu ośrodkowego układu nerwowego.¹²

Opisano również pojedyncze przypadki neurotoksyczności oraz utraty wzroku u dwóch pacjentów w fazie remisji, u których zastosowano skojarzoną chemioterapię, profilaktyczne napromienianie ośrodkowego układu nerwowego oraz dokanałowe podawanie cytarabiny.¹³

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania leku po jego dopuszczeniu do obrotu jest niezwykle istotne. Wszystkie podejrzewane działania niepożądane należy zgłaszać za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:¹⁴

• Adres: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu lub jego przedstawicielowi.¹⁵