Wpływ cytarabiny na płodność, ciążę i laktację

Cytarabina, jako lek cytotoksyczny dostępny w postaci produktu leczniczego CYTOSAR (100 mg, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania roztworu do wstrzykiwań), wymaga szczególnej uwagi w kontekście stosowania u pacjentek w wieku rozrodczym, w ciąży oraz podczas karmienia piersią. Personel medyczny powinien przekazać pacjentkom szczegółowe informacje dotyczące potencjalnych zagrożeń oraz zaleceń odnośnie antykoncepcji, zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn.

Kobiety w wieku rozrodczym i antykoncepcja

Ze względu na udokumentowany potencjał genotoksyczny cytarabiny, należy poinformować pacjentki w wieku rozrodczym o konieczności stosowania wysoce skutecznej antykoncepcji podczas całego okresu terapii oraz przez 6 miesięcy po podaniu ostatniej dawki leku.¹

Podobne zalecenia dotyczą również mężczyzn, których partnerki są w wieku rozrodczym. W ich przypadku konieczne jest stosowanie wysoce skutecznej metody antykoncepcji w trakcie leczenia oraz przez 3 miesiące po zakończeniu terapii cytarabiną.²

Stosowanie cytarabiny w ciąży

Brak jest odpowiednich i dobrze kontrolowanych badań dotyczących stosowania cytarabiny u kobiet w ciąży. Dotychczasowe dane wskazują na teratogenne działanie substancji obserwowane w badaniach przeprowadzonych na niektórych gatunkach zwierząt.³

Podejmując decyzję o zastosowaniu produktu CYTOSAR u kobiet w ciąży lub będących w wieku rozrodczym, należy zawsze przeprowadzić indywidualną i staranną analizę stosunku potencjalnych korzyści terapeutycznych do potencjalnego zagrożenia dla matki i płodu.⁴

Obserwacje kliniczne dotyczące dzieci narażonych na cytarabinę in utero

Dotychczasowe dane kliniczne wskazują na zróżnicowany wpływ ekspozycji na cytarabinę podczas ciąży:

• Występowały przypadki narodzin zdrowych dzieci mimo ekspozycji na cytarabinę (stosowaną w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami) – część z tych niemowląt była jednak wcześniakami lub miała niską masę urodzeniową.⁵
• Obserwacja niektórych zdrowych niemowląt kontynuowana przez okres od sześciu tygodni do siedmiu lat nie wykazała nieprawidłowości.⁶
• Odnotowano jednak przypadek śmierci niemowlęcia w dziewięćdziesiątym dniu życia z powodu nieżytu żołądkowo-jelitowego.⁷

Wady wrodzone i zaburzenia obserwowane u dzieci

W literaturze medycznej opisano występowanie wad wrodzonych u dzieci narażonych na działanie cytarabiny, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży. Do najczęściej raportowanych należą:⁸

• Wady kończyn górnych i dolnych
• Zniekształcenia kończyn
• Wady ucha

Ponadto, u noworodków narażonych na działanie cytarabiny w okresie płodowym zaobserwowano następujące zaburzenia hematologiczne i metaboliczne:⁹

• Pancytopenia – jednoczesne zmniejszenie liczby wszystkich elementów morfotycznych krwi
• Leukopenia – zmniejszenie liczby leukocytów
• Niedokrwistość – obniżone stężenie hemoglobiny i/lub zmniejszona liczba erytrocytów
• Małopłytkowość – obniżona liczba płytek krwi
• Zaburzenia elektrolitowe
• Przemijająca eozynofilia
• Zwiększone stężenie immunoglobuliny M (IgM)
• Gorączka i posocznica

W niektórych przypadkach odnotowano również zgony w okresie noworodkowym. Warto podkreślić, że część z tych niemowląt była wcześniakami.¹⁰

Dane dotyczące terminacji ciąży

U części kobiet otrzymujących cytarabinę przerwano ciążę. Analiza płodów wykazała zróżnicowany obraz:¹¹

• Część płodów była zdrowa
• U niektórych stwierdzono powiększenie śledziony
• Zaobserwowano zaburzenia chromosomalne (trisomię) w tkance kosmówkowej

Zalecenia dotyczące postępowania w ciąży

Ze względu na możliwość wywołania wad rozwojowych przez leki cytotoksyczne, szczególnie stosowane w pierwszym trymestrze ciąży, lekarz prowadzący ma obowiązek poinformować pacjentkę będącą w ciąży lub mogącą zajść w ciążę podczas terapii produktem CYTOSAR o potencjalnym ryzyku dla płodu.¹²

Jeżeli leczenie zostanie rozpoczęte w drugim lub trzecim trymestrze ciąży, ryzyko uszkodzeń płodu jest znacznie mniejsze w porównaniu do ekspozycji w pierwszym trymestrze.¹³

Zaleca się prowadzenie długoterminowej obserwacji dzieci urodzonych przez kobiety, które otrzymywały cytarabinę w trakcie któregokolwiek z trzech trymestrów ciąży.¹⁴

Informacje dotyczące rozpuszczalnika

Należy zwrócić szczególną uwagę, że rozpuszczalnik produktu CYTOSAR 100 mg proszek i rozpuszczalnik do sporządzania roztworu do wstrzykiwań zawiera alkohol benzylowy jako środek konserwujący. Substancja ta może przenikać przez łożysko, co stanowi dodatkowy czynnik ryzyka przy stosowaniu leku u kobiet w ciąży.¹⁵

Stosowanie cytarabiny podczas karmienia piersią

Nie należy stosować karmienia piersią podczas terapii produktem CYTOSAR. Brak jest wystarczających danych dotyczących przenikania cytarabiny do mleka kobiecego.¹⁶

Ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych u noworodków karmionych piersią przez matki otrzymujące cytarabinę, lekarz powinien przedstawić pacjentce dwie możliwe opcje:¹⁷

1. Przerwanie karmienia piersią na okres leczenia produktem CYTOSAR oraz przez co najmniej tydzień po podaniu ostatniej dawki leku
2. Przerwanie stosowania produktu leczniczego CYTOSAR

Decyzja powinna być podjęta po szczegółowej analizie korzyści z leczenia dla matki oraz potencjalnego ryzyka dla dziecka.¹⁸