Leki w grupie
„leki cytostatyczne”

Leki cytostatyczne, znane również jako chemioterapeutyki przeciwnowotworowe, to grupa leków stosowanych głównie w leczeniu chorób nowotworowych. Ich działanie polega na hamowaniu podziałów komórkowych i niszczeniu komórek nowotworowych, które charakteryzują się szybkim tempem namnażania. Mechanizmy działania cytostatyków obejmują m.in. uszkadzanie DNA, zakłócanie syntezy kwasów nukleinowych, zaburzanie mitozy oraz ingerencję w różne szlaki metaboliczne komórki.

Leki cytostatyczne można podzielić na kilka głównych podgrup, w zależności od mechanizmu działania. Należą do nich: leki alkilujące (cyklofosfamid – Endoxan, ifosfamid – Holoxan), antymetabolity (metotreksat – Methotrexat, fluorouracyl – Fluorouracil, gemcytabina – Gemzar), antybiotyki przeciwnowotworowe (doksorubicyna – Adriblastina, epirubicyna – Epirubicin), inhibitory topoizomeraz (etopozyd – Etoposid, irinotekan – Irinotecan), alkaloidy roślinne (winblastyna – Vinblastin, winkrystyna – Vincristine, paklitaksel – Paclitaxel, docetaksel – Taxotere) oraz związki platyny (cisplatyna – Cisplatin, karboplatyna – Carboplatin, oksaliplatyna – Oxaliplatin).

Największą zaletą stosowania leków cytostatycznych jest ich zdolność do niszczenia komórek nowotworowych w całym organizmie, co ma szczególne znaczenie w przypadku nowotworów rozsianych. Chemioterapia może prowadzić do całkowitej remisji choroby nowotworowej, a w wielu przypadkach jest jedyną dostępną metodą leczenia systemowego. Nowoczesne schematy leczenia cytostatykami, często w terapii skojarzonej z innymi metodami (chirurgia, radioterapia, immunoterapia), znacząco poprawiły rokowania pacjentów onkologicznych.

Największym niebezpieczeństwem związanym ze stosowaniem cytostatyków jest ich niska selektywność – leki te oddziałują nie tylko na komórki nowotworowe, ale także na zdrowe komórki organizmu, szczególnie te, które intensywnie się dzielą (szpik kostny, nabłonek przewodu pokarmowego, mieszki włosowe). Prowadzi to do licznych działań niepożądanych, takich jak: mielosupresja (neutropenia, małopłytkowość, anemia), nudności i wymioty, zapalenie błon śluzowych, łysienie, neuropatia obwodowa czy kardiotoksyczność. Niektóre cytostatyki mogą wykazywać działanie teratogenne, mutagenne lub kancerogenne, a także powodować niepłodność.

Wśród podgrup leków cytostatycznych, leki alkilujące działają poprzez tworzenie wiązań krzyżowych w DNA, antymetabolity hamują syntezę kwasów nukleinowych, antybiotyki przeciwnowotworowe interkalują między pary zasad DNA, inhibitory topoizomeraz zaburzają naprawę i replikację DNA, alkaloidy roślinne hamują tworzenie wrzeciona podziałowego, a związki platyny tworzą wiązania krzyżowe w DNA. Każda z tych podgrup ma swoje specyficzne wskazania kliniczne i charakterystyczny profil toksyczności.

Lista leków w tej grupie

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl