gwiaździak
Wskazanie

Gwiaździak (astrocytoma) to najczęstszy pierwotny nowotwór ośrodkowego układu nerwowego wywodzący się z astrocytów, czyli komórek gleju gwiaździstego. Według klasyfikacji WHO dzieli się na cztery stopnie złośliwości (I-IV), przy czym gwiaździaki o niższym stopniu złośliwości (I-II) cechują się powolnym wzrostem i lepszym rokowaniem, natomiast wyższe stopnie (III-IV) charakteryzują się agresywnym przebiegiem. Gwiaździak IV stopnia, czyli glejak wielopostaciowy (glioblastoma multiforme), jest najczęstszym i najbardziej złośliwym nowotworem mózgu u dorosłych.

Objawy gwiaździaka zależą głównie od jego lokalizacji i wielkości. Najczęściej występują: bóle głowy (szczególnie poranne), nudności, wymioty, zaburzenia widzenia, drgawki, deficyty neurologiczne, zaburzenia mowy, równowagi i koordynacji ruchowej oraz zmiany osobowości i funkcji poznawczych. U dzieci gwiaździaki często lokalizują się w móżdżku, powodując ataksję i zaburzenia koordynacji, natomiast u dorosłych częściej występują w półkulach mózgu.

Leczenie gwiaździaka jest złożone i zależy od stopnia złośliwości, lokalizacji oraz stanu ogólnego pacjenta. W Polsce stosuje się wielomodalne podejście. Podstawową metodą jest zabieg neurochirurgiczny (resekcja guza), który można przeprowadzić przy użyciu preparatów takich jak Gliolan (kwas 5-aminolewulinowy), ułatwiający wizualizację tkanki nowotworowej. W leczeniu uzupełniającym stosuje się radioterapię oraz chemioterapię. Najczęściej wykorzystywane leki to: Temodal (temozolomid), Avastin (bevacizumab), Gliadel (karmustyna w postaci implantu do wszczepienia w lożę pooperacyjną), Nimustine (nimustyna) oraz leki przeciwdrgawkowe jak Keppra (lewetiracetam) czy Tegretol (karbamazepina).

Największe trudności w leczeniu gwiaździaków wiążą się z ich lokalizacją w trudno dostępnych miejscach mózgu, co ogranicza możliwość całkowitej resekcji, oraz z tendencją do naciekania otaczających tkanek, co utrudnia radykalne usunięcie nowotworu. Bariera krew-mózg stanowi dodatkowe wyzwanie, ograniczając penetrację leków przeciwnowotworowych. W przypadku gwiaździaków o wysokim stopniu złośliwości (III-IV) wyzwaniem jest ich szybki wzrost i oporność na standardowe metody leczenia. Poważnym problemem jest również częsta wznowa nowotworu, nawet po agresywnym leczeniu. Dodatkową trudność stanowi leczenie gwiaździaków u dzieci, gdzie należy zrównoważyć skuteczność terapii z minimalizacją długoterminowych powikłań leczenia, wpływających na rozwój mózgu.