Leki w grupie
„radiofarmaceutyki”

Radiofarmaceutyki to grupa leków zawierających radioaktywne izotopy, które wykorzystywane są zarówno w diagnostyce obrazowej, jak i w terapii medycznej. Ich unikalna właściwość polega na zdolności do emitowania promieniowania jonizującego, które może być wykrywane przez specjalistyczne urządzenia (jak gamma kamery czy PET skanery) lub wykorzystywane do niszczenia komórek patologicznych.

W diagnostyce radiofarmaceutyki umożliwiają nieinwazyjne obrazowanie procesów fizjologicznych i patologicznych. Radioizotopy połączone z odpowiednimi nośnikami (ligandami) transportowane są do określonych tkanek lub narządów, gdzie gromadzą się selektywnie, umożliwiając ocenę ich funkcji i metabolizmu. Przykładami są technet-99m znakowany różnymi związkami do obrazowania perfuzji mięśnia sercowego, kości czy nerek oraz fluor-18 znakowana deoksyglukoza (18F-FDG) szeroko stosowana w pozytonowej tomografii emisyjnej (PET).

Do najważniejszych radiofarmaceutyków diagnostycznych należą: technet-99m (99mTc) i jego preparaty (np. 99mTc-MDP do scyntygrafii kości, 99mTc-MIBI do badań perfuzji mięśnia sercowego), jod-123 i jod-131 (diagnostyka tarczycy), fluor-18 (18F-FDG stosowany w PET), gal-68 (68Ga-DOTATATE w diagnostyce guzów neuroendokrynnych), oraz węgiel-11 i tlen-15 stosowane w PET.

W terapii stosuje się radiofarmaceutyki emitujące promieniowanie beta lub alfa, które niszczy komórki nowotworowe. Przykładami są jod-131 stosowany w leczeniu chorób tarczycy, rad-223 (Xofigo) w leczeniu przerzutów kostnych raka prostaty, lutet-177 (177Lu-DOTATATE – preparat Lutathera) w terapii guzów neuroendokrynnych czy stront-89 i samar-153 stosowane w leczeniu bólu związanego z przerzutami do kości.

Największą zaletą radiofarmaceutyków jest możliwość uzyskania unikalnych informacji diagnostycznych o funkcji narządów i metabolizmie tkanek, niedostępnych przy użyciu innych metod. W terapii pozwalają na selektywne dostarczenie promieniowania do tkanek docelowych, minimalizując uszkodzenie zdrowych komórek. Techniki medycyny nuklearnej umożliwiają również wczesne wykrywanie zmian chorobowych, zanim staną się widoczne w badaniach anatomicznych.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem radiofarmaceutyków obejmują narażenie pacjentów i personelu na promieniowanie jonizujące, ryzyko reakcji alergicznych oraz możliwość uszkodzenia zdrowych tkanek. W przypadku terapii radionuklidowych może wystąpić mielosupresja, nudności, wymioty czy zapalenie ślinianek. Kluczowe jest przestrzeganie zasad ochrony radiologicznej i stosowanie najniższych możliwych dawek diagnostycznych.

Radiofarmaceutyki dzielą się na dwie główne podgrupy: diagnostyczne i terapeutyczne. Diagnostyczne radiofarmaceutyki wykorzystywane są w technikach SPECT (tomografia emisyjna pojedynczego fotonu) i PET (pozytonowa tomografia emisyjna) do obrazowania funkcji narządów. Terapeutyczne radiofarmaceutyki dzielą się na: preparaty do leczenia chorób tarczycy (głównie jod-131), radiofarmaceutyki stosowane w leczeniu nowotworów (np. rad-223, lutet-177) oraz preparaty do leczenia paliatywnego bólu kostnego (stront-89, samar-153).

Lista leków w tej grupie

  1. 14.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl