Leki w grupie
„generatory radionuklidów”

Generatory radionuklidów (zwane także generatorami radioizotopowymi) to urządzenia służące do uzyskiwania krótkotrwałych izotopów promieniotwórczych z dłużej żyjących izotopów macierzystych. Ich działanie opiera się na rozpadzie promieniotwórczym izotopu macierzystego i oddzieleniu powstającego izotopu pochodnego za pomocą różnych technik chromatograficznych lub ekstrakcyjnych. Generatory umożliwiają otrzymywanie radioizotopów bezpośrednio w placówkach medycznych, bez konieczności posiadania reaktora jądrowego lub cyklotronu.

Najważniejszym i najpowszechniej stosowanym generatorem w medycynie nuklearnej jest generator molibdenowo-technetowy (⁹⁹Mo/⁹⁹ᵐTc), w którym izotop molibdenu-99 (okres półrozpadu 66 godzin) rozpada się do metastabilnego technetu-99m (okres półrozpadu 6 godzin). Technet-99m jest najczęściej stosowanym radioizotopem w diagnostyce obrazowej ze względu na optymalną energię promieniowania gamma (140 keV) oraz krótki okres półrozpadu. Inne istotne generatory to: generator strontowo-rubidowy (⁸²Sr/⁸²Rb) stosowany w obrazowaniu perfuzji mięśnia sercowego, generator germanowo-galowy (⁶⁸Ge/⁶⁸Ga) wykorzystywany w PET oraz generator wolframowo-renowy (¹⁸⁸W/¹⁸⁸Re) używany w terapii radiofarmaceutycznej.

Najważniejsze zalety stosowania generatorów radionuklidów obejmują: dostępność radioizotopów o krótkim okresie półrozpadu w ośrodkach oddalonych od miejsca produkcji, możliwość wielokrotnego pozyskiwania radioizotopu z jednego generatora (zazwyczaj przez 1-2 tygodnie), redukcję kosztów diagnostyki poprzez samodzielne przygotowanie radiofarmaceutyków oraz zmniejszenie dawki promieniowania dla pacjenta dzięki zastosowaniu izotopów o krótkim czasie półrozpadu.

Główne niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem generatorów radionuklidów dotyczą potencjalnego skażenia radioaktywnego w przypadku nieprawidłowej obsługi, możliwości przeniknięcia izotopu macierzystego do eluatu (tzw. przebicie generatora), narażenia personelu medycznego na promieniowanie jonizujące podczas obsługi oraz konieczności przestrzegania ścisłych procedur kontroli jakości otrzymywanych preparatów. Istotne jest również właściwe postępowanie z zużytymi generatorami, które stanowią odpady promieniotwórcze.

Ze względu na przeznaczenie i rodzaj uzyskiwanych izotopów, generatory radionuklidów można podzielić na: generatory diagnostyczne (np. ⁹⁹Mo/⁹⁹ᵐTc, ⁶⁸Ge/⁶⁸Ga, ⁸²Sr/⁸²Rb) stosowane w obrazowaniu SPECT i PET, generatory terapeutyczne (np. ¹⁸⁸W/¹⁸⁸Re, ⁹⁰Sr/⁹⁰Y) wykorzystywane w radioterapii celowanej oraz generatory badawcze używane w pracach eksperymentalnych. Podział może być również oparty na mechanizmie separacji izotopu pochodnego: generatory chromatograficzne (najczęstsze), generatory ekstrakcyjne oraz generatory sublimacyjne.