Leki w grupie
„środki do diagnostyki obrazowej”

Środki do diagnostyki obrazowej (środki kontrastowe) to preparaty farmaceutyczne stosowane w celu zwiększenia kontrastu między tkankami, narządami lub układami podczas badań obrazowych. Działają one poprzez zmianę absorpcji, transmisji lub odbicia energii wykorzystywanej w danej metodzie obrazowania, co pozwala na lepszą wizualizację struktur anatomicznych i patologicznych.

W zależności od rodzaju badania obrazowego, środki kontrastowe dzielą się na kilka głównych grup: jodowe środki kontrastowe (stosowane w tomografii komputerowej i angiografii), paramagnetyczne środki kontrastowe zawierające gadolin (stosowane w rezonansie magnetycznym), środki kontrastowe zawierające bar (stosowane w badaniach przewodu pokarmowego) oraz środki kontrastowe stosowane w ultrasonografii (mikropęcherzyki).

Do najważniejszych jodowych środków kontrastowych należą: jomeprol (Iomeron), jopromid (Ultravist), jodiksanol (Visipaque), jopamidol (Iopamiro), joheksol (Omnipaque). Wśród środków kontrastowych do MRI wyróżnia się m.in.: gadoterydol (ProHance), kwas gadoterowy (Dotarem), gadobutrol (Gadovist), gadodiamid (Omniscan). Popularne preparaty barowe to Barilux, Barium sulfuricum, a do ultrasonografii stosuje się np. sześciofluorek siarki (SonoVue).

Największą zaletą stosowania środków kontrastowych jest znacząca poprawa jakości diagnostycznej badań obrazowych. Umożliwiają one dokładniejszą ocenę struktury i funkcji narządów, identyfikację zmian patologicznych (w tym nowotworowych), ocenę ukrwienia tkanek i narządów oraz przepływu krwi w naczyniach. Środki kontrastowe umożliwiają również uwidocznienie struktur, które bez ich zastosowania pozostałyby niewidoczne.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem środków kontrastowych obejmują przede wszystkim reakcje nadwrażliwości, które mogą mieć różne nasilenie – od łagodnych (rumień, świąd, pokrzywka) po ciężkie reakcje anafilaktyczne zagrażające życiu. Środki kontrastowe zawierające jod mogą powodować nefropatię pokontrastową, szczególnie u pacjentów z uprzednio istniejącymi zaburzeniami czynności nerek. Związki gadolinu stosowane w MRI wiążą się z ryzykiem nerkopochodnego włóknienia układowego u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek. Rzadziej występują działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego, nerwowego i oddechowego.

Środki kontrastowe do tomografii komputerowej dzielą się na nisko- i wysokoosmolalne, jonowe i niejonowe. Nowsze niejonowe preparaty cechują się lepszym profilem bezpieczeństwa. W rezonansie magnetycznym wyróżnia się środki kontrastowe zewnątrzkomórkowe, wewnątrzkomórkowe, hepatotropowe i specyficzne dla układu limfatycznego. Coraz większe znaczenie zyskują również środki kontrastowe ukierunkowane molekularnie, które mogą selektywnie wiązać się z określonymi tkankami lub procesami patologicznymi.