Leki w grupie
„leki przeciwbólowe w terapii paliatywnej”

Leki przeciwbólowe w terapii paliatywnej stanowią podstawę skutecznego łagodzenia bólu u pacjentów z zaawansowanymi chorobami zagrażającymi życiu. Stosowane są zgodnie z drabiną analgetyczną WHO, która dzieli leki przeciwbólowe na trzy główne grupy: nieopioidowe leki przeciwbólowe, słabe opioidy i silne opioidy. Mechanizmy działania tych leków obejmują hamowanie syntezy prostaglandyn, modulację przewodnictwa nerwowego oraz oddziaływanie na receptory opioidowe w ośrodkowym układzie nerwowym.

Nieopioidowe leki przeciwbólowe stosowane w terapii paliatywnej to przede wszystkim paracetamol (Panadol, Apap) oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) jak ibuprofen (Nurofen, Ibuprom), diklofenak (Voltaren, Diclac) i naproksen (Aleve, Anapran). Są one wykorzystywane w bólu o nasileniu łagodnym do umiarkowanego oraz jako składnik terapii multimodalnej przy bólach o większym nasileniu.

Słabe opioidy stanowią drugi szczebel drabiny analgetycznej i obejmują tramadol (Tramal, Poltram), kodeinę (często w połączeniach, np. Solpadeine) oraz dihydrokodeinę (DHC Continus). Są stosowane w bólu o nasileniu umiarkowanym lub jako leki uzupełniające terapię silnymi opioidami.

Silne opioidy, będące trzecim szczeblem drabiny analgetycznej, to przede wszystkim morfina (Morphini Sulfas, MST Continus), oksykodon (OxyContin, Oxydolor), fentanyl (Durogesic, Fentanyl), buprenorfina (Transtec, Bunondol) oraz metadon (Methadone Hydrochloride). Te leki stosuje się w bólu o nasileniu umiarkowanym do silnego, szczególnie w zaawansowanych stadiach chorób nowotworowych.

Największą zaletą stosowania leków przeciwbólowych w terapii paliatywnej jest możliwość skutecznego kontrolowania bólu, co znacząco poprawia jakość życia pacjentów. Dobrze prowadzona terapia przeciwbólowa umożliwia zachowanie funkcji poznawczych, samodzielności oraz godności pacjenta. Nowoczesne podejście, obejmujące rotację opioidów, dobór odpowiednich dróg podania oraz leczenie skojarzone, pozwala na zindywidualizowanie terapii i minimalizację działań niepożądanych.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem leków przeciwbólowych w terapii paliatywnej obejmują działania niepożądane charakterystyczne dla poszczególnych grup. Dla NLPZ są to powikłania gastroenterologiczne, nefrologiczne i kardiologiczne. Opioidy mogą powodować zaparcia, nudności, wymioty, sedację, depresję oddechową oraz rzadziej uzależnienie fizyczne. Istotnym wyzwaniem jest także odpowiednie dostosowanie dawek u pacjentów z niewydolnością narządową, szczególnie wątroby i nerek, co często występuje w zaawansowanych stadiach chorób.

W terapii paliatywnej stosuje się także leki adiuwantowe (wspomagające), które choć same nie są klasycznymi analgetykami, to wzmacniają działanie przeciwbólowe lub łagodzą specyficzne rodzaje bólu. Należą do nich: leki przeciwpadaczkowe (gabapentyna, pregabalina), przeciwdepresyjne (amitryptylina, duloksetyna), kortykosteroidy (deksametazon), bisfosfoniany (kwas zoledronowy) oraz leki rozkurczowe (hioscyna, drotaweryna). Te preparaty są szczególnie skuteczne w leczeniu bólu neuropatycznego, kostnego oraz bólów trzewnych.

Istotną podgrupą są również leki stosowane w przełomach bólowych, czyli nagłym zaostrzeniu bólu pomimo stosowania regularnej terapii podstawowej. W tym przypadku wykorzystuje się szybko działające preparaty opioidowe, takie jak fentanyl w postaci donosowej (Instanyl, PecFent), podpoliczkowej (Effentora) czy podjęzykowej (Vellofent), a także morfina o szybkim uwalnianiu (Sevredol) czy oksykodon (OxyNorm).