Leki w grupie
„pochodne nitrozomocznika”

Pochodne nitrozomocznika to grupa cytostatycznych leków przeciwnowotworowych, które działają poprzez alkilację DNA, co prowadzi do zaburzenia replikacji komórek i w konsekwencji do ich śmierci. Leki te krzyżowo wiążą się z DNA komórek nowotworowych, blokując ich podział i hamując wzrost guza.

Do najważniejszych pochodnych nitrozomocznika należą: karmustyna (BCNU), lomustyna (CCNU), semustyna (MeCCNU), fotemustyna oraz streptozocyna. W Polsce dostępne są preparaty zawierające karmustynę (Carmubris, BiCNU), lomustynę (CeeNU) oraz fotemustynę (Muphoran).

Główną zaletą pochodnych nitrozomocznika jest ich zdolność do przekraczania bariery krew-mózg, co czyni je szczególnie przydatnymi w leczeniu guzów mózgu oraz przerzutów do ośrodkowego układu nerwowego. Dodatkowo, wykazują aktywność przeciwko komórkom nowotworowym w różnych fazach cyklu komórkowego, co zwiększa ich skuteczność.

Istotnym niebezpieczeństwem związanym ze stosowaniem tych leków jest ich znaczna toksyczność, szczególnie mielotoksyczność, która często objawia się jako opóźniona i kumulacyjna. Mogą powodować długotrwałą supresję szpiku kostnego, a także uszkodzenie płuc (zwłaszcza karmustyna), nerek, wątroby oraz objawy neurotoksyczności. Dodatkowo, leki te wykazują działanie teratogenne i mutagenne.

Pochodne nitrozomocznika można podzielić na dwie podgrupy: klasyczne nitrozomocznniki (karmustyna, lomustyna, semustyna) stosowane głównie w leczeniu guzów mózgu, chłoniaków i czerniaka, oraz specjalistyczne pochodne jak streptozocyna, używana przede wszystkim w leczeniu insulinoma oraz innych guzów neuroendokrynnych trzustki ze względu na jej powinowactwo do komórek beta wysp trzustkowych.