przewlekła białaczka szpikowa
Wskazanie

Przewlekła białaczka szpikowa (PBS, CML) to nowotwór mieloproliferacyjny charakteryzujący się niekontrolowanym rozrostem komórek szpiku kostnego, głównie linii granulocytarnej. Choroba rozwija się w wyniku translokacji chromosomowej t(9;22), prowadzącej do powstania chromosomu Philadelphia i genu fuzyjnego BCR-ABL, który koduje nieprawidłową kinazę tyrozynową stymulującą proliferację komórek nowotworowych.

W przebiegu choroby wyróżnia się trzy fazy: przewlekłą (najdłuższą, o łagodnym przebiegu), akceleracji i blastyczną (transformacji ostrej). Objawy PBS obejmują osłabienie, utratę masy ciała, poty nocne, bóle kostne oraz powiększenie śledziony. Diagnostyka opiera się na badaniu morfologii krwi, biopsji szpiku oraz badaniach cytogenetycznych i molekularnych potwierdzających obecność chromosomu Philadelphia lub genu BCR-ABL.

Współczesne leczenie PBS opiera się głównie na inhibitorach kinazy tyrozynowej (TKI). Leki pierwszego rzutu to imatynib (Glivec), natomiast w przypadku oporności lub nietolerancji stosuje się TKI drugiej generacji: nilotynib (Tasigna), dazatynib (Sprycel) lub bosutynib (Bosulif). W Polsce dostępne są również ponatynib (Iclusig) oraz asciminib (Scemblix) – leki stosowane w przypadku oporności na wcześniejsze terapie. W wybranych przypadkach, szczególnie u młodszych pacjentów z opornością na TKI, rozważa się allogeniczne przeszczepienie komórek macierzystych.

Największym wyzwaniem w leczeniu PBS jest rozwój oporności na TKI, najczęściej wynikającej z mutacji domeny kinazowej BCR-ABL. Innym problemem jest nietolerancja leków, prowadząca do konieczności modyfikacji dawek lub zmiany terapii. Długotrwałe stosowanie TKI wiąże się również z działaniami niepożądanymi, takimi jak toksyczność hematologiczna, uszkodzenie wątroby, zaburzenia sercowo-naczyniowe czy retencja płynów. Aktualnie trwają badania nad możliwością bezpiecznego odstawienia TKI u pacjentów z długotrwałą głęboką odpowiedzią molekularną, co pozwoliłoby na tzw. terapię wolną od leczenia.

Istotnym elementem opieki nad pacjentem z PBS jest regularne monitorowanie odpowiedzi molekularnej, cytogenetycznej i hematologicznej, co umożliwia wczesne wykrycie nawrotu choroby lub rozwoju oporności. Dzięki wprowadzeniu TKI, przewlekła białaczka szpikowa z choroby śmiertelnej stała się schorzeniem przewlekłym, a przeżywalność pacjentów zbliżyła się do przeżywalności populacji ogólnej.