kwas glicyryzynowy
Kwas glicyryzynowy (kwas glicyryzynowy, glycyrrhizic acid) jest naturalnym związkiem chemicznym, występującym głównie w korzeniu lukrecji (Glycyrrhiza glabra). Pod względem chemicznym należy do saponin triterpenowych i stanowi jeden z głównych składników aktywnych lukrecji.
Związek ten wykazuje szerokie spektrum działania farmakologicznego. Charakteryzuje się właściwościami przeciwzapalnymi poprzez hamowanie enzymów prozapalnych oraz stabilizację błon lizosomalnych. Posiada również działanie przeciwwirusowe, które udokumentowano szczególnie wobec wirusów HSV, HIV, wirusów grypy oraz SARS-CoV.
W kontekście klinicznym kwas glicyryzynowy jest stosowany w leczeniu chorób wątroby, w tym przewlekłego zapalenia wątroby typu B i C. Jego pochodne (np. karbenoksolon) znalazły zastosowanie w terapii choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Należy jednak pamiętać, że długotrwałe stosowanie wysokich dawek kwasu glicyryzynowego może prowadzić do pseudoaldosteronizmu, objawiającego się nadciśnieniem, hipokaliemią i retencją sodu.
W diagnostyce laboratoryjnej warto uwzględnić, że kwas glicyryzynowy może wpływać na wyniki niektórych testów hormonalnych, szczególnie tych związanych z osią podwzgórze-przysadka-nadnercza. W farmakologii klinicznej istotne są jego interakcje z lekami przeciwnadciśnieniowymi oraz kortykosteroidami.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Tussipect –
Tussipect to złożony preparat w formie tabletek drażowanych, zawierający efedrynę chlorowodorek (15 mg), wyciąg suchy z korzenia lukrecji (60 mg), sproszkowany korzeń lukrecji (72 mg), saponiny (12 mg) oraz benzoesan sodu (16,7 mg). Efedryna działa jako silny bronchodilatator poprzez pobudzenie receptorów adrenergicznych w mięśniach gładkich oskrzeli, co prowadzi do rozkurczu i zmniejszenia przekrwienia błony śluzowej dróg oddechowych, a także poprawia wentylację płuc. Lukrecja wykazuje działanie sekretolityczne, przeciwzapalne, bakteriostatyczne i przeciwwirusowe, co wspomaga rozrzedzenie i usuwanie wydzieliny oraz hamuje procesy zapalne i infekcyjne w drogach oddechowych. Saponiny i benzoesan sodu wzmacniają efekt wykrztuśny poprzez mechanizm odruchowy, zwiększając wydzielanie śluzu w oskrzelach.
aktywność farmakologiczna, benzoesan sodu, błona śluzowa, bronchodylatacja, drogi oddechowe, drzewo oskrzelowe, działanie bakteriostatyczne, działanie przeciwbakteryjne, działanie przeciwwirusowe, działanie przeciwzapalne, działanie sekretolityczne, działanie wykrztuśne, efedryna chlorowodorek, korzeń lukrecji, kwas glicyryzynowy, mięśnie gładkie, napięcie powierzchniowe śluzu, obturacja dróg oddechowych, odkrztuszanie, produkt leczniczy złożony, rozszerzenie oskrzeli, saponina, wentylacja płuc, wyciąg z korzenia lukrecji - Leksykon leków
Interakcje leku – Xenna jedna saszetka zawiera 0,9 – 1,1 g liści senesu, co odpowiada 30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B
Preparat Xenna, zawierający liście senesu z glikozydami hydroksyantracenowymi, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie poprzez obniżenie absorpcji doustnych leków oraz indukcję hipokaliemii. Hipokaliemia, będąca efektem długotrwałego stosowania Xenna, znacząco potęguje działanie glikozydów nasercowych (np. digoksyny, digitoksyny), leków przeciwarytmicznych (np. chinidyny, amiodaronu) oraz leków wydłużających odstęp QT, zwiększając ryzyko toksyczności, zaburzeń rytmu serca i arytmii komorowych, w tym torsades de pointes. Dodatkowo, preparat może obniżać biodostępność leków o wąskim indeksie terapeutycznym, co wymaga zachowania co najmniej 2-godzinnego odstępu czasowego między podaniem Xenna a innymi lekami.
adrenokortykosteroid, amiodaron, arytmia komorowa, chinidyna, choroba układu krążenia, digitoksyna, digoksyna, diuretyk, diuretyk pętlowy, diuretyk tiazydowy, działanie hipokaliemiczne, działanie proarytmiczne, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, kanał jonowy, korzeń lukrecji, kwas glicyryzynowy, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, monitorowanie EKG, obniżenie stężenia potasu, odwodnienie organizmu, osłabienie mięśniowe, pasaż jelitowy, rytm zatokowy serca, stężenie elektrolitów, toksyczność, torsade de pointes, układ sercowo-naczyniowy, wąski indeks terapeutyczny, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie przewodnictwa, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie wodno-elektrolitowe - Leksykon leków
Interakcje leku – Radirex 11,3-13,9 mg związków antranoidowych w przeliczeniu na reinę
Produkt leczniczy Radirex, zawierający wyciąg z korzenia rzewienia (Rheum palmatum L. i/lub Rheum officinale Baillon), wykazuje istotne interakcje farmakologiczne, głównie poprzez indukcję hipokaliemii. Hipokaliemia ta nasila działanie glikozydów nasercowych (np. digoksyny), zwiększając ryzyko arytmii i toksyczności, a także modyfikuje potencjał błonowy kardiomiocytów, co wpływa na skuteczność i bezpieczeństwo leków antyarytmicznych. Dodatkowo, jednoczesne stosowanie z diuretykami pętlowymi i tiazydowymi, glikokortykosteroidami oraz preparatami zawierającymi korzeń lukrecji potęguje utratę potasu, co może prowadzić do nasilonej hipokaliemii i powikłań kardiologicznych. Zaleca się unikanie łącznego stosowania tych leków lub ścisłe monitorowanie stężenia potasu w surowicy oraz parametrów kardiologicznych.
digoksyna, diuretyk, diuretyk pętlowy, diuretyk tiazydowy, działanie mineralokortykoidowe, działanie przeczyszczające, elektrokardiogram, glikokortykosteroid, glikozyd nasercowy, Glycyrrhiza glabra, gospodarka wodno-elektrolitowa, hipokaliemia, kardiomiocyt, korzeń lukrecji, korzeń rzewienia, kwas glicyryzynowy, lek antyarytmiczny, lek moczopędny, potencjał błonowy, reabsorpcja sodu, Rheum officinale, Rheum palmatum, steryd kory nadnerczy, stężenie potasu, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca, związek antranoidowy - Leksykon substancji czynnych
Kruszyna pospolita – Interakcje
Kruszyna pospolita (Rhamnus frangula L.) zawiera glukofranguliany, które w preparatach takich jak Tabletki przeciw niestrawności Labofarm wykazują działanie przeczyszczające, jednak przewlekłe stosowanie może prowadzić do hipokaliemii. Hipokaliemia ta ma istotne znaczenie kliniczne, zwłaszcza w kontekście interakcji z lekami kardiologicznymi. Szczególnie niebezpieczne są interakcje z glikozydami nasercowymi i lekami przeciwarytmicznymi, gdzie niedobór potasu zwiększa wrażliwość mięśnia sercowego na działanie tych leków, co może skutkować nasileniem efektów terapeutycznych, ale także ryzykiem zaburzeń rytmu serca. Ponadto, jednoczesne stosowanie kruszyny z diuretykami (pętlowymi i tiazydowymi), steroidami kory nadnerczy oraz korzeniem lukrecji może potęgować hipokaliemię, co wymaga szczególnej ostrożności u pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego.
diuretyk, diuretyk pętlowy i tiazydowy, glikozyd nasercowy, glukofrangulina A, gospodarka elektrolitowa, hipokaliemia, kortykosteroid, korzeń lukrecji, kruszyna pospolita, kwas glicyryzynowy, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, środek przeczyszczający, steroid kory nadnerczy, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca - Leksykon substancji czynnych
Korzeń lukrecji – Przeciwwskazania stosowania
Korzeń lukrecji (Glycyrrhiza spp.) jest składnikiem preparatu Iberogast Balance, występującym w stężeniu 0,10 mL wyciągu płynnego na 1 mL produktu (1:2,5-3,5). Glicyryzyna zawarta w lukrecji może powodować zatrzymanie sodu i wody oraz zwiększać wydalanie potasu, co niesie ryzyko wzrostu ciśnienia tętniczego i zaburzeń elektrolitowych, zwłaszcza u pacjentów z nadciśnieniem, niewydolnością serca, nerek lub wątroby. Preparat zawiera również około 31% (V/V) etanolu, co stanowi istotne przeciwwskazanie u osób z chorobami wątroby, alkoholizmem, padaczką, uszkodzeniem mózgu, kobiet w ciąży i karmiących oraz dzieci. Ponadto, lukrecja może wchodzić w interakcje farmakologiczne z lekami przeciwnadciśnieniowymi, diuretykami oszczędzającymi potas, glikokortykosteroidami oraz lekami metabolizowanymi przez cytochrom P450, co wymaga ostrożności przy jednoczesnym stosowaniu.
choroba alkoholowa, choroba układu sercowo-naczyniowego, choroba wątroby, cytochrom P450, diuretyk oszczędzający potas, działanie mineralokortykoidowe, glicyryzyna, glikokortykosteroid, Glycyrrhiza glabra, Glycyrrhiza inflata, Glycyrrhiza uralensis, hipoglikemia, hipokaliemia, korzeń lukrecji, kwas glicyryzynowy, kwiat rumianku, lek przeciwnadciśnieniowy, liść melisy, liść mięty pieprzowej, nadciśnienie tętnicze, nadwrażliwość, niewydolność nerek, niewydolność serca, niewydolność wątroby, owoc kminku, padaczka, reakcja krzyżowa, rodzina Apiaceae, rodzina Asteraceae, rodzina bobowatych, zaburzenie elektrolitowe, ziele ubiorka gorzkiego - Leksykon leków
Interakcje leku – Senalax Extra 17 mg sumy sennozydów/tabl.
Senalax Extra, zawierający 17 mg sumy sennozydów w jednej tabletce, może znacząco wpływać na farmakokinetykę i farmakodynamikę innych leków poprzez przyspieszenie pasażu jelitowego, co skutkuje ograniczeniem absorpcji i zmniejszeniem biodostępności, zwłaszcza doustnych środków antykoncepcyjnych. Długotrwałe stosowanie preparatu niesie ryzyko hipokaliemii, która może nasilać toksyczność i działania niepożądane leków o wąskim indeksie terapeutycznym, takich jak glikozydy nasercowe (np. digoksyna), leki przeciwarytmiczne (np. chinidyna) oraz leki wydłużające odcinek QT w EKG. Wskazane jest monitorowanie stężenia potasu i parametrów kardiologicznych oraz unikanie jednoczesnego stosowania, gdy to możliwe.
amiodaron, chinidyna, digitoksyna, digoksyna, diuretyk pętlowy, diuretyk tiazydowy, doustny środek antykoncepcyjny, działanie mineralokortykoidowe, działanie przeczyszczające, glikokortykosteroid, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, korzeń lukrecji, kwas glicyryzynowy, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, lek wydłużający odcinek QT, pasaż jelitowy, perystaltyka jelitowa, sennozydy wapniowe, sotalol, torsade de pointes, zaburzenie elektrolitowe - Leksykon leków
Interakcje leku – Korzeń Lukrecji –
Korzeń lukrecji (Glycyrrhiza spp.) wykazuje istotne klinicznie interakcje farmakologiczne, głównie poprzez zawartość glicyryzyny, która działa podobnie do mineralokortykosteroidów, powodując zatrzymanie sodu i wody oraz zwiększone wydalanie potasu, co prowadzi do wzrostu ciśnienia tętniczego i hipokaliemii. Interakcje te są szczególnie niebezpieczne w połączeniu z lekami przeciwnadciśnieniowymi (osłabienie ich działania), lekami moczopędnymi (nasilenie hipokaliemii), glikozydami nasercowymi (zwiększone ryzyko toksyczności i arytmii), kortykosteroidami (nasilenie zaburzeń elektrolitowych) oraz lekami przeczyszczającymi (zwiększone ryzyko ciężkiej hipokaliemii). Poziom istotności tych interakcji jest wysoki, dlatego jednoczesne stosowanie korzenia lukrecji z wymienionymi grupami leków jest przeciwwskazane.
antagonizm farmakodynamiczny, arytmia, ciśnienie tętnicze, dysfagia, działanie moczopędne, farmakodynamika leku, farmakokinetyka, glicyryzyna, glikozyd nasercowy, Glycyrrhiza glabra, gospodarka sodowo-potasowa, gospodarka wodno-elektrolitowa, hipokaliemia, kortykosteroid, korzeń lukrecji, kwas glicyryzynowy, lek moczopędny, lek przeciwnadciśnieniowy, lek przeczyszczający, mineralokortykosteroid, poziom elektrolitów, utrata potasu, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie równowagi wodno-elektrolitowej, zaburzenie rytmu serca, zatrucie glikozydami, zatrzymanie sodu - Leksykon substancji czynnych
Korzeń lukrecji – Przedawkowanie
Korzeń lukrecji (Glycyrrhiza glabra L. i/lub G. inflata Bat. i/lub G. uralensis Fisch, radix) jest składnikiem preparatu Iberogast Balance, występującym w postaci wyciągu płynnego (1:2,5-3,5) w stężeniu 0,10 mL na 1 mL kropli doustnych, uzyskanego przy użyciu 30% etanolu jako rozpuszczalnika. W dokumentacji produktu nie odnotowano przypadków przedawkowania, co wskazuje na korzystny profil bezpieczeństwa przy stosowaniu zgodnie z zaleceniami. Niemniej jednak, korzeń lukrecji zawiera glicyryzynę (kwas glicyryzynowy), która przy nadmiernym spożyciu może wywołać działania niepożądane, dlatego mimo braku udokumentowanych incydentów, potencjalne ryzyko nie może być całkowicie wykluczone.
choroba układu krążenia, działanie niepożądane, etanol rozpuszczalnik, glicyryzyna, Glycyrrhiza glabra, korzeń lukrecji, krople doustne, kwas glicyryzynowy, leczenie objawowe, nadciśnienie, niewydolność nerek, objaw przedawkowania, profil bezpieczeństwa, właściwość farmakologiczna, wyciąg płynny, zaburzenie elektrolitowe