siatkówczak
Wskazanie

Siatkówczak (retinoblastoma) to najczęstszy pierwotny nowotwór złośliwy wewnątrzgałkowy występujący u dzieci. Rozwija się z komórek siatkówki oka i najczęściej diagnozowany jest przed 5. rokiem życia. Może występować jednostronnie lub obustronnie, przy czym forma obustronna często ma podłoże genetyczne związane z mutacją genu RB1. Typowe objawy obejmują leukokoria (biały refleks z źrenicy), zez, pogorszenie widzenia oraz zaczerwienienie i ból oka.

Leczenie siatkówczaka wymaga multidyscyplinarnego podejścia zależnego od stadium zaawansowania. W przypadkach wczesnych stosuje się terapię zachowawczą, która obejmuje krioterapię, laseroterapię (fotokoagulacja) lub termoterapię przezźreniczną. W bardziej zaawansowanych przypadkach stosuje się chemioterapię, która może być podawana ogólnoustrojowo, dotętniczo (selektywna chemioterapia dotętnicza) lub okołogałkowo. W Polsce stosowane są schematy leczenia oparte na winktystynie, etopozydzie (np. Etoposid Ebewe, Etoposid Accord) i karboplatynie (np. Carboplatin Pfizer, Carboplatin Accord).

W przypadkach zaawansowanych, gdy terapia zachowawcza nie przynosi rezultatów, konieczne może być leczenie radykalne – enukleacja (usunięcie gałki ocznej). Po zabiegu stosuje się protezy oczne. W niektórych przypadkach zastosowanie znajduje również radioterapia, choć ze względu na skutki uboczne u małych dzieci (zaburzenia wzrostu tkanek, ryzyko wtórnych nowotworów) jest ona stosowana ostrożnie.

Największymi wyzwaniami w leczeniu siatkówczaka są: wczesne rozpoznanie (kluczowe dla skuteczności leczenia zachowawczego), zachowanie gałki ocznej i funkcji widzenia, minimalizacja skutków ubocznych terapii, szczególnie u małych dzieci, oraz długoterminowa obserwacja pacjentów pod kątem nawrotów i wtórnych nowotworów. Istotnym problemem jest również wsparcie psychologiczne dla rodzin dzieci z siatkówczakiem, szczególnie w przypadkach zaawansowanych wymagających enukleacji, oraz późniejsza rehabilitacja i adaptacja pacjenta.

Postęp w leczeniu siatkówczaka związany jest z rozwojem technik chemioterapii dotętniczej i okołogałkowej, które pozwalają na dostarczenie wyższych stężeń leków bezpośrednio do guza przy minimalizacji ekspozycji ogólnoustrojowej. W Polsce leczenie siatkówczaka prowadzone jest w wyspecjalizowanych ośrodkach onkologii dziecięcej, we współpracy z okulistami dziecięcymi.