ostra białaczka limfocytowa
Wskazanie

Ostra białaczka limfocytowa (ALL) to nowotwór złośliwy układu krwiotwórczego, charakteryzujący się niekontrolowanym namnażaniem niedojrzałych limfocytów w szpiku kostnym, krwi i innych narządach. Choroba rozwija się gwałtownie, prowadząc do upośledzenia prawidłowej hematopoezy. ALL występuje najczęściej u dzieci między 2. a 5. rokiem życia, stanowiąc około 80% wszystkich białaczek pediatrycznych, ale może pojawić się również u dorosłych, szczególnie po 65. roku życia.

Diagnostyka ALL opiera się na badaniu morfologicznym krwi obwodowej i szpiku kostnego, cytometrii przepływowej, badaniach cytogenetycznych i molekularnych. Kluczowe jest określenie immunofenotypu (najczęściej B-komórkowy lub T-komórkowy) oraz obecności specyficznych aberracji genetycznych, które wpływają na rokowanie i wybór terapii.

Leczenie ALL wymaga złożonego, wieloetapowego podejścia terapeutycznego. W Polsce stosuje się protokoły obejmujące chemioterapię indukcyjną, konsolidacyjną i podtrzymującą. Wykorzystywane są leki takie jak: winkrystyna (Vincristin), daunorubicyna (Cerubidine), asparaginaza (Oncaspar), metotreksat (Methotrexate), cyklofosfamid (Endoxan), cytarabina (Alexan, Cytosar), merkaptopuryna (Mercaptopurine VIS). W przypadkach opornych lub nawrotowych stosuje się nowsze terapie celowane, w tym blinatumomab (Blincyto), inotuzumab ozogamycin (Besponsa) czy terapie komórkami CAR-T (Kymriah).

Największe trudności w leczeniu ALL obejmują rozwój oporności na chemioterapię, nawroty choroby oraz toksyczność stosowanego leczenia. Szczególnie problematyczne są powikłania infekcyjne w okresach neutropenii, kardiotoksyczność antracyklin, neuropatia po winkrystynie czy powikłania zakrzepowo-zatorowe po asparaginazie. U dorosłych pacjentów rokowanie jest znacznie gorsze niż u dzieci, z 5-letnim przeżyciem wynoszącym około 40% w porównaniu do ponad 90% u pacjentów pediatrycznych. Dodatkowym wyzwaniem jest odpowiednie leczenie chorych z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego oraz pacjentów z ALL Ph+ (z obecnością chromosomu Filadelfia), którzy wymagają włączenia inhibitorów kinaz tyrozynowych (Glivec, Sprycel, Tasigna).

Przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych pozostaje ważną opcją terapeutyczną, szczególnie u pacjentów wysokiego ryzyka i w przypadku nawrotów choroby. Kluczowe dla powodzenia leczenia jest indywidualne dostosowanie intensywności terapii na podstawie oceny czynników ryzyka oraz monitorowanie choroby resztkowej metodami molekularnymi.