opieka paliatywna w chorobach nowotworowych
Wskazanie
Opieka paliatywna w chorobach nowotworowych to całościowe podejście do pacjentów z zaawansowaną chorobą nowotworową, której nie można już wyleczyć przyczynowo. Skupia się na poprawie jakości życia poprzez łagodzenie objawów fizycznych (ból, duszność, nudności, wymioty), psychicznych (lęk, depresja), duchowych i społecznych. Opieka paliatywna powinna być włączona już na wczesnym etapie zaawansowanej choroby, a nie tylko w terminalnej fazie.
W farmakoterapii bólu nowotworowego stosuje się leki według drabiny analgetycznej WHO. Rozpoczyna się od nieopioidowych leków przeciwbólowych (Paracetamol, Pyralgin), przez słabe opioidy (Tramadol, Tramal, DHC Continus), aż po silne opioidy (Morfina – Doltard, MST Continus; Fentanyl – Durogesic; Buprenorfina – Transtec; Oksykodon – OxyContin, Reltebon; Tapentadol – Palexia). Uzupełnieniem są leki adjuwantowe: leki przeciwpadaczkowe (Pregabalina – Lyrica, Gabapentyna – Neurontin), przeciwdepresyjne (Amitryptylina – Amitriptylinum), kortykosteroidy (Dexaven, Dexamethasone).
W leczeniu duszności stosuje się bronchodilatatory (Berodual, Atrovent), opioidy (Morphini Sulfas), leki przeciwlękowe (Xanax, Lorafen), kortykosteroidy (Encorton) oraz tlenoterapię. Przy nudnościach i wymiotach pomocne są leki przeciwwymiotne (Ondansetron – Zofran, Metoklopramid – Metoclopramidum, Haloperidol, Torecan).
Największe trudności w opiece paliatywnej dotyczą skutecznego łagodzenia bólu totalnego, który oprócz komponentu fizycznego zawiera cierpienie psychiczne, duchowe i społeczne. Wyzwaniem jest właściwe miareczkowanie opioidów, aby uniknąć działań niepożądanych (zaparcia, senność, nudności), przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniej analgezji. Problematyczne bywa też leczenie bólu przebijającego, wymagającego szybko działających preparatów (Instanyl, Vellofent, Effentora). Trudnością pozostaje również przełamanie tabu związanego z używaniem opioidów i ich mitów, zarówno wśród pacjentów jak i personelu medycznego.
W Polsce opieka paliatywna może być sprawowana w formie hospicjum stacjonarnego, hospicjum domowego, poradni medycyny paliatywnej oraz oddziałów medycyny paliatywnej. Kluczowe jest interdyscyplinarne podejście zespołu specjalistów: lekarzy, pielęgniarek, psychologów, fizjoterapeutów, pracowników socjalnych i duchownych, którzy wspólnie pracują nad poprawą jakości życia pacjenta.