działanie wymiotne cytostatyków
Działanie wymiotne cytostatyków to jeden z najbardziej uciążliwych efektów ubocznych chemioterapii, będący wynikiem stymulacji ośrodka wymiotnego w pniu mózgu przez substancje uwalniane podczas terapii przeciwnowotworowej. Nudności i wymioty indukowane chemioterapią (CINV – Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting) mogą występować w trzech fazach: ostrej (w ciągu 24 godzin od podania leku), opóźnionej (2-5 dni po chemioterapii) oraz wyprzedzającej (przed kolejnym cyklem leczenia).
Mechanizm działania wymiotnego cytostatyków związany jest głównie z uwalnianiem serotoniny z komórek enterochromafinowych przewodu pokarmowego oraz aktywacją receptorów 5-HT3 w zakończeniach nerwu błędnego i w ośrodku wymiotnym. Dodatkowo w patogenezie CINV uczestniczą substancja P i receptory NK-1, dopamina oraz prostaglandyny. Potencjał emetogenny różni się znacząco między poszczególnymi cytostatykami – najsilniejsze działanie wymiotne wykazują pochodne platyny (szczególnie cisplatyna), antracykliny oraz cyklofosfamid w wysokich dawkach.
Profilaktyka i leczenie nudności i wymiotów indukowanych cytostatykami opiera się na wielolekowej terapii z zastosowaniem antagonistów receptora 5-HT3 (ondansetron, granisetron, palonosetron), antagonistów receptora NK-1 (aprepitant, netupitant), kortykosteroidów (deksametazon) oraz leków dodatkowych jak metoklopramid czy olanzapina. Schemat profilaktyki przeciwwymiotnej dobierany jest indywidualnie w zależności od potencjału emetogennego stosowanych cytostatyków oraz indywidualnych czynników ryzyka pacjenta.
Skuteczne zapobieganie i kontrolowanie działania wymiotnego cytostatyków ma kluczowe znaczenie dla jakości życia pacjentów onkologicznych, ich współpracy w terapii oraz możliwości kontynuowania leczenia przeciwnowotworowego w zaplanowanych dawkach i odstępach czasowych. Nieadekwatnie leczone nudności i wymioty mogą prowadzić do odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych, niedożywienia oraz istotnie obniżać skuteczność terapii przeciwnowotworowej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Zofran Zydis 8 mg
Zofran Zydis, dostępny w formie liofilizatu doustnego, a także w postaciach parenteralnej i doodbytniczej, umożliwia indywidualizację drogi podania i dawkowania w zależności od potrzeb klinicznych pacjenta. W terapii przeciwwymiotnej podczas chemioterapii o średnim potencjale emetogennym lub radioterapii, zalecana dawka doustna wynosi 8 mg podana 1-2 godziny przed zabiegiem, powtarzana po 12 godzinach, a następnie kontynuowana przez 2-5 dni w dawce 8 mg dwa razy na dobę. W przypadku chemioterapii o silnym potencjale emetogennym, np. dużych dawek cisplatyny, ondansetron podaje się dożylnie, domięśniowo lub doodbytniczo, a następnie doustnie w dawce 8 mg dwa razy na dobę przez 2-5 dni. U dzieci dawkowanie ustala się na podstawie powierzchni ciała (5 mg/m² dożylnie, max 8 mg) lub masy ciała (0,15 mg/kg dożylnie, max 8 mg), z całkowitą dawką do 32 mg na dobę, kontynuując leczenie doustne po 12 godzinach od podania dożylnego.
chemioterapia o średnim działaniu wymiotnym, cisplatyna, dawka ondansetronu, działanie wymiotne cytostatyków, infuzja dożylna, klirens ondansetronu, liofilizat doustny, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, nudności i wymioty opóźnione, nudności i wymioty pooperacyjne, nudności i wymioty wywołane chemioterapią, okres półtrwania, ondansetron doustny, ondansetron dożylny, pole powierzchni ciała, PONV, potencjał emetogenny, promieniowanie jonizujące, radioterapia wywołująca wymioty, roztwór chlorku sodu, terapia przeciwnowotworowa, terapia przeciwwymiotna