nudności i wymioty wywołane chemioterapią
Nudności i wymioty wywołane chemioterapią (CINV – Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting) stanowią jedne z najczęstszych i najbardziej uciążliwych działań niepożądanych leczenia przeciwnowotworowego. Występują u 70-80% pacjentów poddawanych chemioterapii, znacząco wpływając na jakość życia, stan odżywienia i compliance pacjentów.
Patofizjologia CINV obejmuje aktywację receptorów serotoninowych (5-HT3) w przewodzie pokarmowym i strefie wyzwalającej chemoreceptorów w pniu mózgu. Istotną rolę odgrywają również receptory neurokininowe (NK1) oraz dopaminergiczne (D2). Chemioterapeutyki uszkadzają komórki enterochromafilne błony śluzowej przewodu pokarmowego, co prowadzi do uwolnienia serotoniny i aktywacji odruchu wymiotnego.
Wyróżniamy trzy typy CINV: ostre (występujące w ciągu 24 godzin od podania chemioterapii), opóźnione (pojawiające się po 24 godzinach i trwające nawet do 5 dni) oraz antycypacyjne (występujące przed chemioterapią jako reakcja warunkowa). Poszczególne leki cytostatyczne charakteryzują się różnym potencjałem emetogennym, co determinuje strategię profilaktyki przeciwwymiotnej.
Współczesne standardy postępowania w CINV opierają się na profilaktycznym stosowaniu antagonistów receptora 5-HT3 (ondansetron, granisetron, palonosetron), antagonistów receptora NK1 (aprepitant, netupitant), kortykosteroidów (deksametazon) oraz leków przeciwpsychotycznych (olanzapina). Schemat profilaktyki dobiera się indywidualnie w zależności od potencjału emetogennego stosowanych cytostatyków oraz czynników ryzyka pacjenta.
Skuteczne zapobieganie i leczenie CINV ma kluczowe znaczenie dla powodzenia terapii przeciwnowotworowej, pozwalając na utrzymanie zaplanowanej intensywności leczenia i poprawę rokowania pacjentów onkologicznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ondansetron Accord
Bezpieczne stosowanie ondansetronu wymaga szczególnej uwagi ze względu na ryzyko reakcji nadwrażliwości, zwłaszcza u pacjentów z historią nadwrażliwości na antagonistów receptorów 5HT3. Lek wydłuża odstęp QT w sposób zależny od dawki, co może prowadzić do torsade de pointes, dlatego jest przeciwwskazany u pacjentów z wrodzonym zespołem wydłużenia QT oraz wymaga ostrożności u osób z hipokaliemią, hipomagnezemią, zastoinową niewydolnością serca, bradyarytmią oraz przyjmujących inne leki wydłużające QT. Monitorowanie pod kątem niedokrwienia mięśnia sercowego jest konieczne, zwłaszcza przy podaniu dożylnym. Ponadto, istnieje ryzyko zespołu serotoninowego przy jednoczesnym stosowaniu z lekami serotonergicznymi (SSRI, SNRI), co wymaga wzmożonej obserwacji pacjentów.
bradyarytmia, częstoskurcz komorowy torsade de pointes, hipokaliemia, hipomagnezemia, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, niedokrwienie mięśnia sercowego, nudności i wymioty wywołane chemioterapią, odstęp QT, ondansetron, podostra niedrożność jelit, reakcja nadwrażliwości, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, utajone krwawienie, wydłużenie odstępu QT, zastoinowa niewydolność serca, zespół serotoninowy, zespół wrodzonego wydłużenia odcinka QT - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Zofran Zydis 8 mg
Zofran Zydis, dostępny w formie liofilizatu doustnego, a także w postaciach parenteralnej i doodbytniczej, umożliwia indywidualizację drogi podania i dawkowania w zależności od potrzeb klinicznych pacjenta. W terapii przeciwwymiotnej podczas chemioterapii o średnim potencjale emetogennym lub radioterapii, zalecana dawka doustna wynosi 8 mg podana 1-2 godziny przed zabiegiem, powtarzana po 12 godzinach, a następnie kontynuowana przez 2-5 dni w dawce 8 mg dwa razy na dobę. W przypadku chemioterapii o silnym potencjale emetogennym, np. dużych dawek cisplatyny, ondansetron podaje się dożylnie, domięśniowo lub doodbytniczo, a następnie doustnie w dawce 8 mg dwa razy na dobę przez 2-5 dni. U dzieci dawkowanie ustala się na podstawie powierzchni ciała (5 mg/m² dożylnie, max 8 mg) lub masy ciała (0,15 mg/kg dożylnie, max 8 mg), z całkowitą dawką do 32 mg na dobę, kontynuując leczenie doustne po 12 godzinach od podania dożylnego.
chemioterapia o średnim działaniu wymiotnym, cisplatyna, dawka ondansetronu, działanie wymiotne cytostatyków, infuzja dożylna, klirens ondansetronu, liofilizat doustny, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, nudności i wymioty opóźnione, nudności i wymioty pooperacyjne, nudności i wymioty wywołane chemioterapią, okres półtrwania, ondansetron doustny, ondansetron dożylny, pole powierzchni ciała, PONV, potencjał emetogenny, promieniowanie jonizujące, radioterapia wywołująca wymioty, roztwór chlorku sodu, terapia przeciwnowotworowa, terapia przeciwwymiotna - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Ondansetron Kabi 0,16 mg/ml
Ondansetron Kabi to lek przeciwwymiotny dostępny w postaci roztworu do infuzji o stężeniach 0,08 mg/ml (butelki 50 ml zawierające 4 mg lub 100 ml zawierające 8 mg ondansetronu) oraz 0,16 mg/ml (butelki 50 ml zawierające 8 mg). Substancją czynną jest ondansetron w formie chlorowodorku dwuwodnego. Lek jest wskazany do leczenia i profilaktyki nudności i wymiotów wywołanych chemioterapią (CINV), radioterapią (RINV) oraz pooperacyjnych (PONV). W populacji dorosłych stosuje się go we wszystkich wymienionych wskazaniach, natomiast u dzieci wskazania są ograniczone: CINV u dzieci ≥ 6 miesięcy oraz PONV u dzieci ≥ 1 miesiąca. Preparat charakteryzuje się pH 3,3-4,0, osmolalnością 270-330 mOsmol/kg oraz zawartością sodu 3,57 mg/ml, co jest istotne u pacjentów na diecie niskosodowej.
chemioterapia cytotoksyczna, chlorowodorek dwuwodny, choroby współistniejące, CINV, dieta niskosodowa, leczenie przeciwnowotworowe, lek przeciwwymiotny, nudności i wymioty pooperacyjne, nudności i wymioty wywołane chemioterapią, nudności i wymioty wywołane radioterapią, ondansetron, osmolalność, PONV, radioterapia jamy brzusznej, RINV, roztwór do infuzji - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Ondansetron B. Braun
Ondansetron B. Braun w stężeniach 0,08 mg/ml i 0,16 mg/ml, podawany dożylnie, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko reakcji nadwrażliwości, zwłaszcza u pacjentów z historią nadwrażliwości na antagonistów receptorów 5-HT3. Lek powoduje dawkozależne wydłużenie odstępu QT, co może prowadzić do torsades de pointes, dlatego jest przeciwwskazany u pacjentów z wrodzonym zespołem długiego QT oraz wymaga ostrożności u osób z zaburzeniami elektrolitowymi (hipokaliemia, hipomagnezemia), zastoinową niewydolnością serca, bradyarytmią oraz przy jednoczesnym stosowaniu innych leków wydłużających QT. Zgłaszano również przypadki niedokrwienia mięśnia sercowego, szczególnie po podaniu dożylnym, co wymaga edukacji pacjentów w zakresie rozpoznawania objawów. Ponadto, konieczne jest monitorowanie funkcji wątroby u dzieci leczonych jednocześnie chemioterapią hepatotoksyczną oraz uwzględnienie wysokiej zawartości sodu w preparatach (odpowiednio 357 mg i 178,5 mg na butelkę), co ma znaczenie u pacjentów z restrykcją sodu.
adenotonsylektomia, antagonista receptora 5-HT3, bradyarytmia, dieta niskosodowa, funkcja wątroby, hipokaliemia, hipomagnezemia, inhibitor zwrotnego wychwytu serotoniny i noradrenaliny, niedokrwienie mięśnia sercowego, nudności i wymioty wywołane chemioterapią, ondansetron, pasaż jelitowy, podostra niedrożność jelit, reakcja nadwrażliwości, selektywny inhibitor zwrotnego wychwytu serotoniny, SNRI, SSRI, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie elektrolitowe, zastoinowa niewydolność serca, zespół długiego QT, zespół serotoninowy - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Ondansetron Kabi 0,08 mg/ml
Ondansetron Kabi, dostępny w stężeniach 0,08 mg/ml oraz 0,16 mg/ml w formie roztworu do infuzji, jest antagonistą receptorów 5-HT3 stosowanym w profilaktyce i leczeniu nudności oraz wymiotów indukowanych chemioterapią (CINV), radioterapią (RINV) oraz w okresie okołooperacyjnym (PONV). U dorosłych preparat jest szczególnie skuteczny w przypadku wysokoemetogennych schematów chemioterapii, takich jak cisplatyna, oraz w radioterapii obejmującej obszary o wysokim ryzyku wystąpienia objawów ze strony przewodu pokarmowego. W pediatrii wskazania obejmują leczenie CINV u dzieci powyżej 6 miesięcy oraz PONV u dzieci powyżej 1 miesiąca życia. Preparat charakteryzuje się pH 3,3-4,0, osmolalnością 270-330 mOsmol/kg oraz zawiera 3,57 mg sodu na 1 ml roztworu, co należy uwzględnić u pacjentów z ograniczeniem podaży sodu.
cisplatyna, cyklofosfamid, dieta niskosodowa, doksorubicyna, metotreksat, napromienianie całego ciała, nudności i wymioty pooperacyjne, nudności i wymioty wywołane chemioterapią, nudności i wymioty wywołane radioterapią, ondansetron, onkologia pediatryczna, osmolalność, ośrodkowy układ nerwowy, pH fizjologiczne, pochodne platyny, potencjał emetogenny, środek przeciwwymiotny, znieczulenie ogólne