Właściwości farmakodynamiczne ondansetronu

Ondansetron, substancja czynna leku Ondansetron Bluefish, należy do grupy farmakoterapeutycznej antagonistów receptora serotoninowego (5-HT3) i jest oznaczony kodem ATC: A04AA01. Wyróżnia się silnym i wysoce selektywnym działaniem antagonistycznym wobec receptorów serotoninowych 5-HT3.¹

Mechanizm działania

Dokładny mechanizm działania ondansetronu w zapobieganiu i hamowaniu nudności oraz wymiotów nie został w pełni poznany. Obecne dane wskazują, że chemioterapia przeciwnowotworowa oraz radioterapia mogą stymulować uwalnianie serotoniny (5-HT) w jelicie cienkim, co inicjuje odruch wymiotny przez pobudzenie receptorów 5-HT3 znajdujących się na dośrodkowych włóknach nerwu błędnego. Ondansetron hamuje ten odruch, blokując receptory 5-HT3.²

Ponadto, pobudzenie dośrodkowych włókien nerwu błędnego może również prowadzić do uwalniania serotoniny w area postrema – strukturze zlokalizowanej na dnie IV komory mózgu, co może wywoływać wymioty również poprzez mechanizm centralny.³

Przeciwwymiotne działanie ondansetronu w kontekście chemioterapii i radioterapii wynika prawdopodobnie z jego antagonistycznego wpływu na receptory 5-HT3 znajdujące się zarówno w obwodowym, jak i ośrodkowym układzie nerwowym. W przypadku wymiotów występujących w okresie okołooperacyjnym, mechanizm działania leku nie został w pełni wyjaśniony, jednak istnieją przesłanki sugerujące podobieństwo do mechanizmu przeciwwymiotnego obserwowanego przy terapii lekami cytotoksycznymi.⁴

Warto podkreślić, że ondansetron nie wpływa na stężenie prolaktyny w osoczu krwi. Ponadto, rola ondansetronu w hamowaniu wymiotów wywoływanych przez opioidy nie została dotychczas jednoznacznie ustalona.⁵

Skuteczność kliniczna u dzieci

Nudności i wymioty wywołane chemioterapią

Skuteczność ondansetronu w populacji pediatrycznej została potwierdzona w kilku badaniach klinicznych. W randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą, obejmującym 415 pacjentów w wieku od 1 do 18 lat, porównano dwa schematy dawkowania:⁶

• Ondansetron 5 mg/m² dożylnie + 4 mg ondansetronu doustnie po 8-12 godzinach
• Ondansetron 0,45 mg/kg m.c. dożylnie + placebo po 8-12 godzinach

Po zakończeniu chemioterapii pacjenci z obu grup otrzymywali 4 mg ondansetronu w postaci syropu, dwa razy na dobę przez 3 dni. Całkowite zapobieganie wymiotom w dniu chemioterapii o największym nasileniu objawów uzyskano u 49% pacjentów w grupie pierwszej i u 41% pacjentów w grupie drugiej.⁷

W innym randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą i kontrolą placebo, obejmującym 438 pacjentów w wieku od 1 do 17 lat, oceniano skuteczność ondansetronu w połączeniu z deksametazonem. Wykazano całkowite zapobieganie wymiotom w dniu chemioterapii o największym nasileniu objawów u:⁸

• 73% pacjentów otrzymujących ondansetron dożylnie w dawce 5 mg/m² wraz z deksametazonem doustnym (2-4 mg)
• 71% pacjentów otrzymujących ondansetron w syropie (8 mg) wraz z deksametazonem doustnym (2-4 mg)

Po zakończeniu chemioterapii pacjenci z obu grup otrzymywali 4 mg ondansetronu w syropie, dwa razy na dobę przez 2 dni.⁹

Skuteczność ondansetronu oceniano również w otwartym, nieporównawczym badaniu jednoramiennym z udziałem 75 dzieci w wieku od 6 do 48 miesięcy. Wszystkie dzieci otrzymały trzy dawki po 0,15 mg/kg ondansetronu dożylnie – pierwszą na 30 minut przed rozpoczęciem chemioterapii, a następne po 4 i 8 godzinach od podania pierwszej dawki. W tym badaniu całkowite zapobieganie wymiotom uzyskano u 56% pacjentów.¹⁰

W kolejnym otwartym, nieporównawczym badaniu jednoramiennym (n=28) oceniano skuteczność ondansetronu podawanego w schemacie:<sup data-drug="Ondansetron Bluefish" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W innym otwartym, nieporównawczym, jednoramiennym badaniu oceniano skuteczność ondansetronu podanego w pojedynczej dawce dożylnej 0,15 mg/kg m.c. z następczym podaniem dwóch dawek po 4 mg dzieciom w wieku 11

• Pojedyncza dawka dożylna 0,15 mg/kg m.c.
• Następcze podanie dwóch dawek: po 4 mg dla dzieci <12 lat lub po 8 mg dla dzieci ≥12 lat

W tym badaniu całkowite zapobieganie wymiotom uzyskano u 42% pacjentów.¹²

Zapobieganie nudnościom i wymiotom w okresie pooperacyjnym

Skuteczność ondansetronu w zapobieganiu nudnościom i wymiotom pooperacyjnym u dzieci oceniano w randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą i kontrolą placebo, obejmującym 670 dzieci w wieku od 1 do 24 miesięcy (wiek od dnia zapłodnienia ≥44 tygodni, masa ciała ≥3 kg). Do badania włączono pacjentów zakwalifikowanych do zabiegu chirurgicznego w znieczuleniu ogólnym, ze stanem czynnościowym ≤III według klasyfikacji ASA.¹³

Ondansetron podawano w pojedynczej dawce 0,1 mg/kg m.c. w ciągu 5 minut przed wprowadzeniem do znieczulenia. Wyniki badania wykazały istotną statystycznie przewagę ondansetronu nad placebo. W 24-godzinnym okresie obserwacji co najmniej jeden epizod wymiotów wystąpił u 11% pacjentów w grupie otrzymującej ondansetron, w porównaniu do 28% pacjentów w grupie placebo (p<0,0001).<sup data-drug="Ondansetron Bluefish" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W ciągu 5 minut przed wprowadzeniem do znieczulenia podawano pojedynczą dawkę 0,1 mg/kg m.c. ondansetronu. Liczba przypadków, u których w okresie obserwacji trwającym 24 godziny (w populacji według zamierzonego leczenia) wystąpił co najmniej jeden epizod wymiotów, była większa w grupie pacjentów otrzymujących placebo w porównaniu do tych, którzy otrzymywali ondansetron (28% vs 11%, p14