nudności i wymioty wywoływane przez chemioterapię cytotoksyczną
Wskazanie

Nudności i wymioty wywoływane przez chemioterapię cytotoksyczną (CINV – Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting) stanowią jedne z najczęstszych i najbardziej uciążliwych działań niepożądanych leczenia onkologicznego. Występują u 70-80% pacjentów poddawanych chemioterapii, przy czym ich nasilenie zależy od potencjału emetogennego zastosowanych cytostatyków. Objawy te mogą pojawić się w fazie ostrej (do 24 godzin od podania chemioterapii), opóźnionej (24-120 godzin) lub wyprzedzającej (przed kolejnym cyklem leczenia).

W leczeniu i profilaktyce CINV stosuje się kilka grup leków. Antagoniści receptora 5-HT3 są podstawowymi lekami w terapii nudności i wymiotów indukowanych chemioterapią. Na polskim rynku dostępne są preparaty: Ondansetron (Zofran, Atossa, Ondansetron Kabi), Granisetron (Granoptik, Sancuso) oraz Palonosetron (Aloxi). Antagoniści receptora NK-1 stanowią kolejną ważną grupę, reprezentowaną przez Aprepitant (Emend) i Netupitant (w połączeniu z palonosetronem w preparacie Akynzeo).

Istotną rolę odgrywają również kortykosteroidy, głównie Deksametazon (Dexaven, Pabi-Dexamethason), często stosowane w schematach wielolekowych. W przypadkach opornych na standardowe leczenie wykorzystuje się także leki przeciwpsychotyczne jak Olanzapina (Zolafren, Zolaxa) oraz leki z innych grup, np. Metoklopramid (Metoclopramidum, Metoclop) czy Tietylperazyna (Torecan).

Największym wyzwaniem w leczeniu CINV jest opanowanie nudności i wymiotów opóźnionych oraz występujących mimo zastosowanej profilaktyki. Trudności sprawia również indywidualizacja leczenia – pacjenci różnią się podatnością na CINV, a czynniki ryzyka obejmują młodszy wiek, płeć żeńską, wcześniejsze doświadczenia z chorobą lokomocyjną czy wymiotami ciążowymi. Kolejnym problemem jest właściwa ocena potencjału emetogennego konkretnego schematu chemioterapii i dostosowanie odpowiedniego zestawu leków przeciwwymiotnych.

Istotną trudnością jest również zjawisko wymiotów wyprzedzających, które mają charakter psychogenny i często nie reagują na standardowe leczenie przeciwwymiotne. W takich przypadkach konieczne bywa zastosowanie benzodiazepin (np. Lorazepam) lub technik behawioralnych. Niewłaściwe opanowanie CINV może prowadzić do pogorszenia jakości życia pacjentów, zaburzeń elektrolitowych, a nawet przedwczesnego zakończenia leczenia przeciwnowotworowego.