gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
Wskazanie

Gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (GOMR) to jedna z najcięższych postaci gruźlicy pozapłucnej, występująca u około 1% wszystkich pacjentów z gruźlicą. Choroba rozwija się w wyniku rozsiewu prątków Mycobacterium tuberculosis do ośrodkowego układu nerwowego, najczęściej z pierwotnego ogniska w płucach. GOMR charakteryzuje się zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych z tworzeniem gruźliczaków, wysięku podpajęczynówkowego oraz zapaleniem naczyń, co prowadzi do niedokrwienia tkanki nerwowej.

Objawy GOMR rozwijają się podstępnie, początkowo niespecyficzne – gorączka, bóle głowy, zaburzenia świadomości, sztywność karku, wymioty. W miarę postępu choroby pojawiają się objawy ogniskowe, porażenia nerwów czaszkowych (najczęściej III, IV, VI i VII), drgawki oraz zaburzenia świadomości do śpiączki włącznie. U dzieci często obserwuje się wygórowanie ciemiączka i powiększenie obwodu głowy. Bez leczenia śmiertelność sięga niemal 100%.

Diagnostyka opiera się na badaniu płynu mózgowo-rdzeniowego (pleocytoza limfocytarna, podwyższone stężenie białka, obniżone stężenie glukozy), badaniach obrazowych (MRI, CT) oraz metodach molekularnych wykrywających materiał genetyczny prątków. Klasyczne metody mikrobiologiczne (posiew) są mało czułe i czasochłonne, ale nadal stanowią złoty standard diagnostyczny.

Leczenie GOMR wymaga pilnego wdrożenia intensywnej terapii przeciwprątkowej. Standardowy schemat obejmuje 4 leki w fazie intensywnej: izoniazyd (Nidrazid), ryfampicynę (Rifampicyna), pirazynamid (Pyrazinamid) i etambutol (Ethambutol). Leczenie trwa co najmniej 9-12 miesięcy. W Polsce stosowane są również preparaty złożone jak Rifamazid (izoniazyd + ryfampicyna) czy Tybrin (etambutol). W przypadkach oporności stosuje się leki drugiej linii jak: streptomycyna, amikacyna, kapreomycyna, lewofloksacyna, moksyfloksacyna, cykloseryna, etionamid.

W leczeniu GOMR kluczowe znaczenie mają glikokortykosteroidy (np. deksametazon, Dexaven), które zmniejszają stan zapalny, obrzęk mózgu i ryzyko powikłań. Terapia wspomagająca obejmuje również leki przeciwdrgawkowe (w przypadku drgawek), leczenie nadciśnienia śródczaszkowego oraz odpowiednie nawodnienie i odżywienie pacjenta.

Największe trudności w leczeniu GOMR wiążą się z późnym rozpoznaniem (ze względu na niespecyficzne objawy początkowe), narastającą lekoopornością prątków gruźlicy oraz licznymi powikłaniami neurologicznymi. Wyzwaniem jest również długi czas leczenia i związane z tym problemy z adherencją pacjentów do terapii. Leczenie często komplikuje wodogłowie (wymagające interwencji neurochirurgicznej), udary niedokrwienne, ropnie mózgu oraz reakcje niepożądane na leki przeciwprątkowe (hepatotoksyczność, neuropatia, zaburzenia widzenia). Nawet przy prawidłowym leczeniu, u 20-50% pacjentów pozostają trwałe następstwa neurologiczne.

Lista leków z tym wskazaniem

  1. 17.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl