Leki w grupie
„leki przeciwnowotworowe (w schematach chemioterapii)”
Leki przeciwnowotworowe stosowane w schematach chemioterapii to grupa leków używanych do leczenia chorób nowotworowych. Działają one poprzez niszczenie komórek nowotworowych lub hamowanie ich wzrostu i podziału. Mechanizmy działania tych leków są różnorodne i obejmują m.in. uszkadzanie DNA, zakłócanie replikacji DNA, blokowanie syntezy białek czy zaburzanie funkcji mikrotubul w komórkach nowotworowych.
Schematy chemioterapii to protokoły leczenia opracowane na podstawie badań klinicznych, które określają, jakie leki, w jakich dawkach i w jakim czasie powinny być podawane pacjentom z określonym typem nowotworu. Stosowanie schematów chemioterapii, zamiast monoterapii, znacząco zwiększa skuteczność leczenia poprzez wykorzystanie synergistycznego działania leków o różnych mechanizmach działania.
Do najważniejszych grup leków przeciwnowotworowych zaliczamy: leki alkilujące (cyklofosfamid – Endoxan, ifosfamid – Holoxan), antymetabolity (metotreksat – Methotrexat, 5-fluorouracyl – Fluorouracil), inhibitory topoizomerazy (doksorubicyna – Adriblastina, etopozyd – Etoposid), leki antymitotyczne (paklitaksel – Taxol, docetaksel – Taxotere), inhibitory kinaz tyrozynowych (imatynib – Glivec, erlotynib – Tarceva) oraz immunoterapeutyki (pembrolizumab – Keytruda, nivolumab – Opdivo).
Największe zalety stosowania schematów chemioterapii to zwiększenie skuteczności leczenia poprzez działanie na komórki nowotworowe wieloma mechanizmami jednocześnie, możliwość przełamania oporności nowotworów na pojedyncze leki, a także optymalizacja dawkowania, która pozwala na osiągnięcie maksymalnego efektu terapeutycznego przy akceptowalnej toksyczności.
Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem chemioterapii wynikają głównie z ich nieselektywnego działania – niszczą one nie tylko komórki nowotworowe, ale także zdrowe, szybko dzielące się komórki organizmu. Prowadzi to do działań niepożądanych takich jak: mielosupresja (obniżenie liczby krwinek), uszkodzenie nabłonka przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunka), wypadanie włosów, uszkodzenie gonad (bezpłodność), kardiotoksyczność, nefrotoksyczność czy neurotoksyczność. Istotnym problemem jest również możliwość rozwoju oporności nowotworów na stosowane leki.
Ze względu na mechanizm działania, leki przeciwnowotworowe można podzielić na kilka podgrup. Leki cytotoksyczne bezpośrednio niszczą komórki nowotworowe (np. leki alkilujące, antymetabolity, antybiotyki przeciwnowotworowe). Leki ukierunkowane molekularnie (terapie celowane) działają na określone cele molekularne w komórkach nowotworowych (np. inhibitory kinaz tyrozynowych, inhibitory mTOR). Immunoterapeutyki aktywują układ odpornościowy pacjenta do walki z nowotworem (np. inhibitory punktów kontrolnych układu immunologicznego, CAR-T). Hormonoterapia działa poprzez blokowanie działania hormonów stymulujących wzrost niektórych nowotworów (np. antyestrogeny, inhibitory aromatazy, antyandrogeny).