gruczoł nadnerczowy
Gruczoł nadnerczowy (nadnercze) to niewielki gruczoł dokrewny o kształcie piramidy, umiejscowiony nad górnym biegunem każdej nerki. W organizmie człowieka występują dwa nadnercza: prawe i lewe. Każdy gruczoł nadnerczowy składa się z dwóch funkcjonalnie odrębnych części: kory (część zewnętrzna) i rdzenia (część wewnętrzna).
Kora nadnercza produkuje hormony steroidowe, które dzielą się na trzy główne grupy: glikokortykoidy (np. kortyzol), mineralokortykoidy (np. aldosteron) oraz androgeny nadnerczowe. Glikokortykoidy regulują metabolizm węglowodanów, białek i tłuszczów oraz odpowiedź immunologiczną organizmu. Mineralokortykoidy kontrolują gospodarkę wodno-elektrolitową, a androgeny nadnerczowe wpływają na rozwój drugorzędowych cech płciowych.
Rdzeń nadnercza wydziela katecholaminy – adrenalinę i noradrenalinę, które są kluczowe w reakcji „walcz lub uciekaj” i regulują odpowiedź organizmu na stres. Dysfunkcje gruczołów nadnerczowych mogą prowadzić do wielu zaburzeń endokrynologicznych, takich jak choroba Addisona (niedoczynność kory nadnerczy), zespół Cushinga (nadczynność kory nadnerczy) czy guz chromochłonny (pheochromocytoma) wywodzący się z rdzenia nadnerczy.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Epidemiologia
Rak nadnerczy (adrenocortical carcinoma, ACC) to rzadki, agresywny nowotwór o zapadalności 0,5-2 przypadki na milion osób rocznie, z bimodalnym rozkładem wieku zachorowań – najczęściej w pierwszej oraz czwartej i piątej dekadzie życia. Kobiety chorują 2,5-3 razy częściej niż mężczyźni. Występuje częściej u dzieci poniżej 5 roku życia (mediana 3,2 roku), a u dorosłych stanowi 0,02-0,2% wszystkich nowotworów. Wysoka zapadalność obserwowana jest w południowej Brazylii (3,4-4,2/milion dzieci), związana z mutacjami germinalnymi TP53 (allele R175H, R337H). Rak nadnerczy może być elementem zespołów genetycznych, takich jak Li-Fraumeni, Lynch, MEN1, FAP czy Beckwitha-Wiedemanna. Diagnostyka obejmuje ocenę hormonalną, badania obrazowe (CT, MRI) oraz badania genetyczne. Czynniki ryzyka złośliwości to m.in. wiek dziecięcy (62% złośliwości vs 8% u dorosłych), guzy wykryte nieprzypadkowo (32% vs 3%), średnica >4 cm (34% vs 7%), gęstość w CT >20 HU (15% vs 1%) oraz guzy obustronne (16% vs 7%).
analiza genomowa, efekt założyciela, gruczoł nadnerczowy, incydentaloma nadnerczy, jednostka Hounsfielda, klasyfikacja ENSAT, klasyfikacja TNM, łagodna autonomiczna sekrecja kortyzolu, nowotwór złośliwy, przeżycie całkowite, przeżycie warunkowe, przeżycie wolne od nawrotu, rak kory nadnerczy, rak nadnerczy, resekcja chirurgiczna, rozkład bimodalny, standaryzowany współczynnik zachorowalności, tomografia komputerowa, wirylizacja, zespół Beckwitha-Wiedemanna, zespół Cushinga, zespół Li-Fraumeni, zespół Lyncha, zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej, zespół rodzinnej polipowatości gruczolakowatej