rak nadnerczy
Rak nadnerczy (carcinoma glandulae suprarenalis) to rzadki, złośliwy nowotwór wywodzący się z kory nadnerczy. Stanowi on mniej niż 0,2% wszystkich nowotworów złośliwych, a jego roczna zachorowalność wynosi 1-2 przypadki na milion osób. Nowotwór ten charakteryzuje się agresywnym przebiegiem klinicznym i złym rokowaniem.
Objawy raka nadnerczy mogą wynikać z efektu masy guza (ból brzucha, uczucie pełności, wyczuwalny guz) lub nadprodukcji hormonów. Około 60% raków nadnerczy jest hormonalnie czynnych, powodując zespół Cushinga, wirylizację u kobiet, feminizację u mężczyzn lub zespół Conna. Diagnostyka obejmuje badania obrazowe (TK, MRI), badania hormonalne oraz ostateczne potwierdzenie histopatologiczne.
Podstawą leczenia raka nadnerczy jest radykalne leczenie chirurgiczne z całkowitym usunięciem guza wraz z tkankami okolicznymi. W terapii uzupełniającej stosuje się mitotane (o,p’DDD), który wykazuje działanie adrenolityczne i cytotoksyczne wobec komórek kory nadnerczy. W przypadku zaawansowanego stadium choroby stosuje się chemioterapię wielolekową. Pięcioletnie przeżycie waha się od 15% do 30%, zależnie od stopnia zaawansowania choroby w momencie rozpoznania.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Aribit 10 mg
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa arypiprazolu obejmowały szeroki zakres testów farmakologicznych, toksykologicznych, genotoksycznych oraz oceny wpływu na reprodukcję i rozwój. Wyniki nie wskazują na istotne zagrożenia kliniczne przy stosowaniu terapeutycznym, a działania toksyczne pojawiały się jedynie przy dawkach znacznie przekraczających maksymalne zalecane u ludzi. U szczurów podawanie dawki 20-60 mg/kg mc./dobę przez 104 tygodnie (AUC 3-10-krotnie wyższe niż u ludzi) powodowało toksyczne zmiany w nadnerczach, w tym gromadzenie lipofuscyny i obumieranie komórek miąższowych, a przy dawce 60 mg/kg mc./dobę (AUC >10-krotnie wyższe) zwiększało częstość występowania raka nadnerczy. U małp dawki 25-125 mg/kg mc./dobę (AUC 1-3-krotnie wyższe niż u ludzi) wywoływały kamicę żółciową związaną z odkładaniem siarczanowych metabolitów arypiprazolu, jednak stężenia tych metabolitów w żółci ludzkiej przy dawce 30 mg/dobę były znacznie niższe (6% stężenia małp) i poniżej granicy rozpuszczalności in vitro.
arypiprazol, AUC, badanie farmakologiczne, badanie toksyczności, badanie toksykologiczne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, genotoksyczność, kamica żółciowa, lipofuscyna, mineralizacja kości płodu, neurotoksyczność, rak nadnerczy, sprzężone związki siarczanowe, toksyczność nadnerczy, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotnego podania - Leksykon substancji czynnych
Akarboza – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Akarboza wykazuje bardzo niski profil toksyczności ostrej zarówno po podaniu doustnym, jak i dożylnym, z LD50 przekraczającymi 1 000 000 SIU/kg u myszy i szczurów (doustnie) oraz wartościami do 478 000 SIU/kg (dożylnie u szczurów). Badania podostre i przewlekłe na szczurach, psach i chomikach, przy dawkach do 450 mg/kg masy ciała, nie wykazały istotnych zmian hematologicznych, biochemicznych ani histopatologicznych, a obserwowane zmiany masy ciała interpretowane są jako efekt farmakodynamiczny wynikający z hamowania trawienia węglowodanów, a nie toksyczność. Wzrost stężenia mocznika i obniżona aktywność α-amylazy w osoczu są konsekwencją katabolicznego stanu związanego z utratą masy ciała, a nie bezpośrednim działaniem toksycznym akarbozy.
aktywność farmakodynamiczna, badanie histopatologiczne, badanie przedkliniczne, cukrzyca pokarmowa, cukrzyca typu 2, dawka terapeutyczna, działanie karcynogenne, efekt genotoksyczny, efekt karcynogenny, genotoksyczność, gruczolak, guz hormonozależny, guz z komórek Leydiga, jelito ślepe, LD50, parametr biochemiczny, parametr hematologiczny, powiększenie kątnicy, rak nadnerczy, rakotwórczość, równowaga izokaloryczna, sonda żołądkowa, stan kataboliczny, stężenie glukozy, stężenie mocznika, suplementacja glukozy, toksyczność ostra akarbozy, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Glucobay 100 100 mg
Przedkliniczne badania toksyczności akarbozy, substancji czynnej leku Glucobay 100, wykazały bardzo niski potencjał toksyczny zarówno po podaniu doustnym, jak i dożylnym. Wartości LD50 dla myszy i szczurów przekraczały 1 000 000 SIU/kg (doustnie) oraz 359 000-478 000 SIU/kg (dożylnie), a dla psów odpowiednio >650 000 SIU/kg (doustnie) i >250 000 SIU/kg (dożylnie), co wskazuje na praktycznie nietoksyczne działanie po pojedynczej dawce. Badania podchroniczne (3 miesiące) na szczurach i psach, przy dawkach 50-450 mg/kg masy ciała, nie wykazały istotnych zmian hematologicznych, biochemicznych ani histopatologicznych. Obserwowane zmiany masy ciała i niewielkie wzrosty stężenia mocznika w osoczu interpretowano jako efekt farmakodynamiczny wynikający z hamowania trawienia węglowodanów, a nie toksyczność. Obniżona aktywność α-amylazy również była związana z mechanizmem działania leku, a nie z działaniem toksycznym.
akarboza, badanie histopatologiczne, badanie karcynogenności, badanie toksyczności, działanie farmakodynamiczne, działanie karcynogenne, działanie teratogenne, guz hormonozależny, guz miąższu nerki, hamowanie sacharazy, jelito ślepe, model zwierzęcy, niedożywienie, parametry biochemiczne, parametry hematologiczne, powiększenie kątnicy, profil bezpieczeństwa leku, rak nadnerczy, równowaga izokaloryczna, rozwój zarodka, sonda żołądkowa, stan kataboliczny, stężenie glukozy we krwi, stężenie mocznika, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, trawienie węglowodanów, wartość LD50, α-amylaza - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Aricogan 10 mg
Przedkliniczna ocena bezpieczeństwa arypiprazolu (Aricogan) obejmowała szeroki zakres badań toksykologicznych, genotoksyczności, karcinogenności oraz wpływu na reprodukcję i rozwój. Wyniki wskazują, że działania toksyczne pojawiały się jedynie przy dawkach znacznie przekraczających maksymalne dawki terapeutyczne stosowane u ludzi (np. 20-60 mg/kg mc./dobę u szczurów, co odpowiada 3-10-krotnej ekspozycji AUC w stosunku do ludzi). Zaobserwowano toksyczny wpływ na nadnercza u szczurów, zwiększoną częstość nowotworów nadnerczy u samic szczurów przy dawce 60 mg/kg mc./dobę (ponad 10-krotna ekspozycja AUC względem ludzi) oraz kamicę żółciową u małp przy dawkach 25-125 mg/kg mc./dobę, jednak stężenia metabolitów w żółci ludzi były znacznie niższe (do 6% stężenia małp). Nie wykazano neurotoksyczności ani negatywnego wpływu na rozwój młodych zwierząt, a badania genotoksyczności potwierdziły brak właściwości genotoksycznych arypiprazolu.
arypiprazol, dawka terapeutyczna, działanie rakotwórcze, działanie toksyczne, ekspozycja terapeutyczna, genotoksyczność, gruczolak, kamica żółciowa, lipofuscyna, margines bezpieczeństwa, mineralizacja kości płodu, neurotoksyczność, obumieranie komórek miąższowych, profil bezpieczeństwa, rak nadnerczy, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność u samic ciężarnych, toksyczny wpływ na nadnercza, toksyczny wpływ na reprodukcję, właściwości genotoksyczne, wpływ na reprodukcję i rozwój, wpływ teratogenny, związki siarczanowe - Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to autosomalnie dominujące schorzenie z niemal 100% ryzykiem rozwoju raka jelita grubego bez leczenia, z medianą przeżycia nieleczonych pacjentów wynoszącą 42 lata. Klasyczna postać FAP prowadzi do transformacji nowotworowej średnio w wieku 39 lat, natomiast wariant osłabiony (AFAP) cechuje się późniejszym wiekiem zachorowania (~55 lat) i mniejszą liczbą polipów (<100). Proktolektomia odtwórcza (RPC) skutecznie eliminuje ryzyko raka jelita grubego, co potwierdzają badania długoterminowe obejmujące 110 pacjentów z co najmniej 11-letnim follow-upem, u których nie stwierdzono rozwoju raka w zbiorniku jelitowym ani górnym odcinku przewodu pokarmowego. Po kolektyomii głównymi zagrożeniami pozostają guzy desmoidalne (występujące u 4-32% pacjentów, z 10-50% śmiertelnością) oraz nowotwory górnego odcinka przewodu pokarmowego, zwłaszcza rak dwunastnicy i brodawki Vatera (dotykający do 12% pacjentów), co podkreśla konieczność ścisłego nadzoru endoskopowego.
badanie przesiewowe, guz desmoidalny, hepatoblastoma, karcynogeneza, kolektomia, mutacja genu APC, nadzór kolonoskopowy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, rak brodawki Vatera, rak dwunastnicy, rak jelita grubego, rak nadnerczy, rak odbytnicy, rak tarczycy, rak trzustki, rak żołądka, rdzeniak, rodzinna polipowatość gruczolakowata, transformacja nowotworowa, zbiornik jelitowy, zespół Turcota - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Aribit ODT 10 mg
Bezpieczeństwo arypiprazolu zostało potwierdzone w standardowych badaniach przedklinicznych, obejmujących ocenę farmakologiczną, toksyczność po podaniu wielokrotnym, genotoksyczność, rakotwórczość oraz wpływ na rozród i rozwój potomstwa. Toksyczne efekty, takie jak uszkodzenia nadnerczy u szczurów (dawki 20-60 mg/kg mc./dobę, AUC 3-10-krotnie wyższe niż u ludzi przy maksymalnej dawce), czy kamica żółciowa u małp (dawki 25-125 mg/kg mc./dobę, AUC 1-3-krotnie wyższe niż u ludzi), występowały jedynie przy ekspozycjach znacznie przekraczających dawki terapeutyczne. Arypiprazol nie wykazuje właściwości genotoksycznych, co eliminuje ryzyko uszkodzeń DNA i potencjalnego rozwoju nowotworów. W badaniach reprodukcyjnych nie stwierdzono zaburzeń płodności, jednak odnotowano toksyczny wpływ na rozwój płodowy, w tym opóźnienie mineralizacji kości i możliwe działanie teratogenne przy dawkach subterapeutycznych u szczurów oraz przy ekspozycji 3-11-krotnie wyższej niż u ludzi u królików.
Aribit ODT, arypiprazol, badanie genotoksyczności, działanie teratogenne, genotoksyczność, gruczolak, kamica żółciowa, lipofuscyna, mineralizacja kości płodu, neurotoksyczność, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, profil toksyczności, rak nadnerczy, toksyczność po podaniu wielokrotnym, uszkodzenie DNA - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Aripsan 15 mg
Dane przedkliniczne dotyczące arypiprazolu, substancji czynnej leku Aripsan, wykazały brak istotnego zagrożenia dla człowieka przy stosowaniu dawek klinicznych. Badania toksyczności po podaniu wielokrotnym, genotoksyczności, rakotwórczości oraz wpływu na rozród i rozwój potomstwa nie ujawniły istotnych działań niepożądanych w warunkach klinicznych. W badaniach długoterminowych u szczurów zaobserwowano toksyczny wpływ na nadnercza przy dawkach 20-60 mg/kg/dobę, co odpowiada ekspozycji AUC 3-10-krotnie wyższej niż u ludzi po maksymalnej dawce. Zwiększona częstość raków nadnerczy u samic szczurów wystąpiła przy dawce 60 mg/kg/dobę (AUC >10-krotne względem ludzi), natomiast margines bezpieczeństwa klinicznego oceniono na 7-krotną ekspozycję AUC. U małp stwierdzono kamicę żółciową przy dawkach 25-125 mg/kg/dobę (AUC 1-3-krotnie wyższe niż u ludzi), jednak stężenia metabolitów w żółci u ludzi były znacznie niższe (6% stężenia małp), co minimalizuje ryzyko podobnych efektów.
arypiprazol, badania przedkliniczne, dawka maksymalna zalecana, działanie teratogenne, genotoksyczność, gruczolak nadnerczy, hydroksyarypiprazol, kamica żółciowa, lipofuscyna, martwica komórek miąższowych, mineralizacja kości płodu, neurotoksyczność, potencjał rakotwórczy, rak nadnerczy, toksyczność nadnerczy, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność rozwojowa, toksyczność wielokrotna, związki siarczanowe - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Patofizjologia i mechanizm
Rak nadnerczy (ACC) to rzadki, agresywny nowotwór kory nadnerczy o zapadalności 0,7-2 przypadków na milion rocznie, charakteryzujący się heterogenną prezentacją kliniczną i złym rokowaniem (5-letnie przeżycie 38-46%, mediana 17 miesięcy). Patogeneza ACC wiąże się z licznymi zmianami genetycznymi, w tym inaktywacją genów supresorowych (np. TP53, utrata heterozygotyczności chromosomu 17p13 w 76% przypadków) oraz aktywacją onkogenów (np. nadekspresja IGF2 w 60-90% przypadków, mutacje CTNNB1 aktywujące szlak Wnt/β-katenina). Mutacje TP53 występują somatycznie w 25-35% sporadycznych ACC, a germinalnie w 70-80% przypadków. Zmiany epigenetyczne, takie jak hipermetylacja promotorów genów H19, PLAGL1, G0S2 i NDRG2, korelują ze złym rokowaniem. Indeks proliferacyjny Ki-67 jest kluczowym prognostykiem nawrotu po resekcji, gdzie wartości <10% wiążą się z lepszym przeżyciem. Diagnostyka molekularna obejmuje techniki CGH i analizę mikrosatelitarną, które wykazują korelację między wielkością guza a liczbą zmian chromosomalnych.
czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, dehydrogenaza bursztynianowa, gen supresorowy nowotworu, guz chromochłonny, hybrydyzacja genomowa, indeks Ki-67, inhibitor kinazy tyrozynowej, insulinopodobny czynnik wzrostu, inwazja naczyń limfatycznych, kompleks Carneya, kora nadnerczy, mikroRNA, mutacja CTNNB1, mutacja TP53, onkogen, polipowatość gruczolakowata, rak kory nadnerczy, rak nadnerczy, szlak cAMP/PKA, szlak PI3K-mTOR, szlak Wnt, szlak Wnt/β-katenina, utrata heterozygotyczności, zespół Cushinga, zespół Li-Fraumeni, zespół Lyncha - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Epidemiologia
Rak nadnerczy (adrenocortical carcinoma, ACC) to rzadki, agresywny nowotwór o zapadalności 0,5-2 przypadki na milion osób rocznie, z bimodalnym rozkładem wieku zachorowań – najczęściej w pierwszej oraz czwartej i piątej dekadzie życia. Kobiety chorują 2,5-3 razy częściej niż mężczyźni. Występuje częściej u dzieci poniżej 5 roku życia (mediana 3,2 roku), a u dorosłych stanowi 0,02-0,2% wszystkich nowotworów. Wysoka zapadalność obserwowana jest w południowej Brazylii (3,4-4,2/milion dzieci), związana z mutacjami germinalnymi TP53 (allele R175H, R337H). Rak nadnerczy może być elementem zespołów genetycznych, takich jak Li-Fraumeni, Lynch, MEN1, FAP czy Beckwitha-Wiedemanna. Diagnostyka obejmuje ocenę hormonalną, badania obrazowe (CT, MRI) oraz badania genetyczne. Czynniki ryzyka złośliwości to m.in. wiek dziecięcy (62% złośliwości vs 8% u dorosłych), guzy wykryte nieprzypadkowo (32% vs 3%), średnica >4 cm (34% vs 7%), gęstość w CT >20 HU (15% vs 1%) oraz guzy obustronne (16% vs 7%).
analiza genomowa, efekt założyciela, gruczoł nadnerczowy, incydentaloma nadnerczy, jednostka Hounsfielda, klasyfikacja ENSAT, klasyfikacja TNM, łagodna autonomiczna sekrecja kortyzolu, nowotwór złośliwy, przeżycie całkowite, przeżycie warunkowe, przeżycie wolne od nawrotu, rak kory nadnerczy, rak nadnerczy, resekcja chirurgiczna, rozkład bimodalny, standaryzowany współczynnik zachorowalności, tomografia komputerowa, wirylizacja, zespół Beckwitha-Wiedemanna, zespół Cushinga, zespół Li-Fraumeni, zespół Lyncha, zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej, zespół rodzinnej polipowatości gruczolakowatej - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Etiologia i przyczyny
Rak nadnerczy (adrenocortical carcinoma, ACC) to rzadki, agresywny nowotwór kory nadnerczy, występujący z częstością 1-2 przypadków na milion mieszkańców rocznie, najczęściej u osób w wieku 30-60 lat oraz u dzieci poniżej 5 roku życia. Etiologia ACC jest wieloczynnikowa, z około 15% przypadków związanych z dziedzicznymi zespołami genetycznymi, takimi jak zespół Li-Fraumeni (mutacje TP53, odpowiedzialne za 80% przypadków pediatrycznych), Beckwitha-Wiedemanna, MEN1, zespół Lyncha, FAP, VHL, nerwiakowłókniakowatość typu 1, zespół Carneya oraz dziedziczny zespół paraganglioma-pheochromocytoma. Somatyczne mutacje w genach TP53 (16-70% przypadków), CTNNB1 (aktywacja szlaku Wnt/β-katenina w około 33% przypadków), ZNRF3 (zmiany w 19-21% przypadków) oraz nadekspresja IGF-II (60-90% przypadków) odgrywają kluczową rolę w patogenezie sporadycznych nowotworów. Mutacje TP53 korelują z agresywnym przebiegiem i złym rokowaniem, a obecność nieprawidłowego barwienia jądrowego TP53 może służyć jako marker diagnostyczny.
białko p53, białko retinoblastoma, choroba von Recklinghausena, dysfunkcja nadnerczy, gruczolak kory nadnerczy, gruczolakowatość, guz nadnerczy, guz złośliwy, hiperplazja nadnerczy, inaktywacja TP53, inhibitor kinazy zależnej od cykliny, klonalność guza, kora nadnerczy, mutacja CTNNB1, mutacja genetyczna, mutacja somatyczna, mutacja TP53, nerwiakowłókniakowatość typu 1, pheochromocytoma, radioterapia jamy brzusznej, rak kory nadnerczy, rak nadnerczy, rearanżacja chromosomalna, rodzinna polipowatość gruczolakowata, substancja rakotwórcza, szlak Wnt/β-katenina, utrata heterozygotyczności, zespół Beckwitha-Wiedemanna, zespół Carneya, zespół Li-Fraumeni, zespół Lyncha, zespół MEN1, zespół paraganglioma-pheochromocytoma, zespół von Hippla-Lindaua - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół cushinga – Etiologia i przyczyny
Zespół Cushinga to stan hiperkortyzolemii wynikający z długotrwałej ekspozycji na nadmierne stężenia kortyzolu, spowodowany przyczynami egzogennymi (najczęściej długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów takich jak prednizon, deksametazon, hydrokortyzon) lub endogennymi. Endogenne przyczyny dzielą się na ACTH-zależne (80-85% przypadków), gdzie nadmiar kortyzolu wynika z nadprodukcji ACTH przez gruczolaki przysadki (choroba Cushinga, 70-80%) lub guzy ektopowe (15-20%), oraz ACTH-niezależne (15-20%), obejmujące autonomiczne guzy nadnerczy, takie jak gruczolaki (60%) i raki (40%). Rzadkie formy to pierwotna barwnikowa choroba guzkowa nadnerczy (PPNAD) i makroguzkowy przerost nadnerczy (AIMAH). Pseudo-zespół Cushinga związany jest z wtórną hiperkortyzolemią w przebiegu alkoholizmu, ciężkiej depresji, jadłowstrętu, otyłości czy PCOS.
astma oskrzelowa, choroba Cushinga, cykliczny zespół Cushinga, drobnokomórkowy rak płuca, endogenny zespół Cushinga, glikokortykosteroid, gruczolak nadnerczy, gruczolak przysadki mózgowej, gruczolakowatość wewnątrzwydzielnicza, hiperkortyzolemia, hormon adrenokortykotropowy, hormon uwalniający kortykotropinę, iniekcja dostawowa, jadłowstręt psychiczny, octan megestrolu, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, przerost nadnerczy, pseudo-zespół Cushinga, rak nadnerczy, rakowiak oskrzela, reumatoidalne zapalenie stawów, sarkoidoza, toczeń rumieniowaty układowy, zespół Cushinga, zespół policystycznych jajników - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Leczenie
Rak nadnerczy to rzadki, ale agresywny nowotwór wymagający kompleksowego, wielodyscyplinarnego podejścia terapeutycznego. Leczenie z wyboru stanowi całkowita adrenalektomia z usunięciem otaczającej tkanki tłuszczowej, przy czym laparoskopia jest przeciwwskazana ze względu na ryzyko mikroskopowego rozsiewu i wczesnych nawrotów. Przed operacją konieczna jest ocena hormonalna, zwłaszcza w kierunku nadprodukcji kortyzolu, co wymaga perioperacyjnego pokrycia glikokortykosteroidami. W leczeniu adiuwantowym i zaawansowanym stosuje się mitotan w dawkach do 10-12 g/dzień, z docelowym stężeniem we krwi 14-20 mg/L, który działa cytotoksycznie na komórki nadnerczy i hamuje produkcję hormonów. Chemioterapia skojarzona z mitotanem (np. z etopozydem, doksorubicyną i cisplatyną) wykazuje skuteczność w zaawansowanym stadium choroby, potwierdzoną badaniem klinicznym fazy III (NCT00924144). Radioterapia, głównie wiązką zewnętrzną (ERBT) w dawkach 50-70 Gy przez około 4 tygodnie, jest stosowana jako leczenie uzupełniające lub paliatywne, zwłaszcza w przypadku miejscowo nieresekcyjnych guzów lub przerzutów kostnych.
ablacja guza, adrenalektomia, avelumab, cisplatyna, doksorubicyna, etopozyd, glikokortykosteroid, hiperkortyzolemia, karboplatyna, ketokonazol, metyrapon, mifepriston, mitotan, neuropatia wywołana chemioterapią, niewydolność nadnerczy, niwolumab, ocena hormonalna, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, pembrolizumab, przerzut do kości, radioterapia wiązką zewnętrzną, rak nadnerczy, spironolakton, streptozotocyna, szczepionka z komórek dendrytycznych, terapia adiuwantowa, zespół Cushinga - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Rak nadnerczy (ACC) to rzadki, agresywny nowotwór kory nadnerczy, często diagnozowany w zaawansowanym stadium z niekorzystnym rokowaniem. Leczenie wymaga wielodyscyplinarnego zespołu specjalistów, w tym endokrynologów, chirurgów endokrynologicznych, onkologów medycznych, radioterapeutów, patologów, radiologów, pielęgniarek onkologicznych oraz genetyków klinicznych. Podstawą terapii jest adrenalektomia, preferowana metodą otwartą, z całkowitym usunięciem guza i marginesem zdrowej tkanki. W terapii uzupełniającej stosuje się mitotan, radioterapię oraz chemioterapię (np. schemat doksorubicyna, cisplatyna, etopozyd i mitotan). W zaawansowanych przypadkach leczenie jest paliatywne, obejmujące cytoredukcję, chemioterapię paliatywną, radioterapię oraz immunoterapię. Pooperacyjna opieka obejmuje wczesne uruchamianie pacjenta, kontrolę parametrów życiowych, podawanie antybiotyków i leków przeciwbólowych oraz monitorowanie hormonalne, zwłaszcza u pacjentów z funkcjonalnym guzem, wymagających terapii zastępczej (np. hydrokortyzon, prednizon).
adrenalektomia, badanie kliniczne, badanie obrazowe, chemioterapia paliatywna, chirurg endokrynologiczny, cisplatyna, doksorubicyna, działanie niepożądane, endokrynolog, etopozyd, immunoterapia, kora nadnerczy, laparoskopia, lek ukierunkowany molekularnie, margines chirurgiczny, metoda otwarta, mitotan, nawrót choroby, onkolog medyczny, operacja cytoredukcyjna, opieka paliatywna, opieka pooperacyjna, opieka wspierająca, patolog, pielęgniarka onkologiczna, poradnictwo genetyczne, radiolog, radioterapia paliatywna, rak kory nadnerczy, rak nadnerczy, terapia adjuwantowa, terapia hormonalna zastępcza, terapia uzupełniająca, wsparcie psychologiczne, wsparcie żywieniowe, zespół genetyczny, zespół specjalistów, zespół wielodyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Objawy
Rak nadnerczy (adrenocortical carcinoma, ACC) to rzadki, ale agresywny nowotwór kory nadnerczy, diagnozowany rocznie u około 300-500 osób w USA. Charakteryzuje się szybkim wzrostem i wysoką tendencją do wczesnych przerzutów, najczęściej do wątroby (40-90%), płuc (40-80%) i kości (5-20%). Objawy kliniczne wynikają z nadprodukcji hormonów (kortyzolu, aldosteronu, androgenów, estrogenów) lub efektu masy guza, który średnio ma 10-13 cm w momencie rozpoznania. W około 50% przypadków występuje zespół Cushinga z charakterystycznymi objawami, takimi jak przyrost masy ciała, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemia, osteoporoza i zmiany skórne. Guzy produkujące aldosteron manifestują się zespołem Conna z nadciśnieniem i hipokaliemią, natomiast nadmiar hormonów płciowych powoduje wirylizację lub feminizację, szczególnie u dzieci i osób płci przeciwnej do produkowanego hormonu. Guzy niefunkcjonalne często pozostają bezobjawowe do momentu osiągnięcia dużych rozmiarów i ucisku na sąsiednie struktury.
efekt masy, ginekomastia, guz chromochłonny, guz nadnercza, guz niefunkcjonalny, hipokaliemia, hirsutyzm, kora nadnerczy, łysienie androgenowe, nadciśnienie napadowe, nadciśnienie tętnicze, nadprodukcja hormonów, osteoporoza, przedwczesne dojrzewanie, przerzut do wątroby, rak nadnerczy, rak przerzutowy, resekcja chirurgiczna, rozpoznanie choroby, stadium zaawansowania, ucisk naczyń krwionośnych, wirylizacja, zaawansowane stadium, zespół Conna, zespół Cushinga, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Diagnostyka i diagnoza
Rak nadnerczy to rzadki, złośliwy nowotwór, którego diagnostyka wymaga wieloaspektowego podejścia obejmującego szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, badania laboratoryjne oraz obrazowe. Kluczowe jest wczesne rozpoznanie, gdyż jedynie około 30% przypadków jest ograniczonych do narządu przy diagnozie. Diagnostyka hormonalna obejmuje oznaczenia poziomów kortyzolu, aldosteronu, androgenów (testosteron, DHEAS), estrogenów, potasu, reniny, ACTH oraz metanefryn i normetanefryn w dobowej zbiórce moczu. Wartości podwyższone lub obniżone tych markerów wskazują na funkcjonalne guzy nadnerczy. Testy stymulacji i hamowania wydzielania hormonów pomagają w różnicowaniu guzów funkcjonalnych od niefunkcjonalnych. Badania obrazowe, takie jak TK, MR i PET, umożliwiają ocenę lokalizacji, wielkości (guzy >5-6 cm są podejrzane o złośliwość), gęstości (>10 j.H. w fazie natywnej) oraz stopnia zaawansowania nowotworu, a także wykrywanie przerzutów. Biopsja jest rzadko wykonywana ze względu na ryzyko powikłań i ograniczoną wartość diagnostyczną w różnicowaniu łagodnych i złośliwych zmian.
ACTH, adrenokortykotropina, aldosteron, badanie fizykalne, badanie histopatologiczne, badanie laboratoryjne, DHEAS, estrogen, guz funkcjonalny, indeks proliferacji, jednostka Hounsfielda, kortyzol, marker Ki67, nadciśnienie tętnicze, nowotwór złośliwy, pheochromocytoma, potas, pozytonowa tomografia emisyjna, rak nadnerczy, resekcja guza, rezonans magnetyczny, scyntygrafia MIBG, siarczan dehydroepiandrosteronu, stadium zaawansowania, system TNM, tomografia komputerowa, ultrasonografia, zbiórka moczu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Glucobay 50 50 mg
Badania przedkliniczne akarbozy, substancji czynnej leku Glucobay 50, wykazały bardzo niski profil toksyczności ostrej, zarówno po podaniu doustnym, jak i dożylnym, z LD50 przekraczającym 10 g/kg masy ciała u myszy i szczurów oraz odpowiednio wysokimi wartościami u psów (doustnie >650 000 SIU/kg, dożylnie >250 000 SIU/kg). W badaniach podostrych (3 miesiące) na szczurach i psach stosowano dawki 50-450 mg/kg masy ciała, nie obserwując istotnych zmian hematologicznych, biochemicznych ani histopatologicznych. Spadek masy ciała u psów przy stałej podaży pokarmu interpretowano jako efekt farmakodynamiczny związany z utratą węglowodanów, a nie toksyczność. Niewielki wzrost stężenia mocznika w osoczu oraz obniżona aktywność α-amylazy również wskazywały na efekt metaboliczny, a nie toksyczny.
akarboza, aktywność farmakodynamiczna, alfa-amylaza, badanie histopatologiczne, badanie tolerancji, cukrzyca pokarmowa, dawka terapeutyczna, działanie teratogenne, guz hormonozależny, guz miąższu nerki, guz nerki, guz z komórek Leydiga, jelito ślepe, LD50, parametr biochemiczny, parametr hematologiczny, potencjał karcynogenny, powiększenie kątnicy, rak nadnerczy, równowaga izokaloryczna, sonda żołądkowa, stan kataboliczny, stężenie glukozy, stężenie mocznika, substancja czynna, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, uszkodzenie narządowe - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Aripiprazole Sandoz 15 mg
Przedkliniczne badania arypiprazolu, obejmujące farmakologię bezpieczeństwa, toksyczność po wielokrotnym podaniu, genotoksyczność, rakotwórczość oraz wpływ na reprodukcję i rozwój, nie wykazały istotnych zagrożeń klinicznych przy stosowaniu terapeutycznym. Toksyczne efekty obserwowano jedynie przy dawkach znacznie przekraczających maksymalne dawki terapeutyczne u ludzi. U szczurów dawki 20-60 mg/kg mc./dobę przez 104 tygodnie (AUC 3-10x wyższe niż u ludzi) powodowały toksyczny wpływ na nadnercza, a przy dawce 60 mg/kg mc./dobę (AUC 10x wyższe) u samic zwiększała się częstość raków nadnerczy. U małp dawki 25-125 mg/kg mc./dobę (AUC 1-3x lub 16-81x wyższe w przeliczeniu na mg/m²) indukowały kamicę żółciową związaną z odkładaniem sprzężonych związków siarczanowych hydroksyarypiprazolu, jednak stężenia tych związków u ludzi przy dawce 30 mg/dobę były znacznie niższe i nie przekraczały granicy rozpuszczalności in vitro.
Aripiprazole, arypiprazol, badania genotoksyczności, badania toksykologiczne, dawka subterapeutyczna, działanie teratogenne, genotoksyczność, gruczolak, hydroksyarypiprazol, kamica żółciowa, lipofuscyna, mineralizacja płodowa kości, neurotoksyczność, obumieranie komórek miąższowych, rak nadnerczy, rakotwórczość, stan stacjonarny, toksyczność nadnerczy, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotnego podania, właściwości genotoksyczne, wpływ na reprodukcję, żółć, związki siarczanowe - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Aripiprazole +pharma 15 mg
Badania przedkliniczne arypiprazolu wykazały brak istotnych zagrożeń dla pacjentów przy stosowaniu klinicznych dawek do 30 mg/dobę. Toksyczność obserwowano jedynie przy dawkach znacznie przekraczających maksymalne zalecane, co potwierdzają badania na szczurach (20-60 mg/kg mc./dobę) i małpach (25-125 mg/kg mc./dobę). U szczurów stwierdzono toksyczny wpływ na nadnercza, w tym gromadzenie lipofuscyny i obumieranie komórek miąższowych, a także zwiększoną częstość raków nadnerczy przy dawce 60 mg/kg mc./dobę, co odpowiada ekspozycji AUC przekraczającej 10-krotnie wartość u ludzi. U małp zaobserwowano kamicę żółciową związaną z odkładaniem siarczanowych metabolitów arypiprazolu, jednak stężenia tych metabolitów w żółci ludzkiej przy dawce 30 mg/dobę były znacznie niższe (6%) niż u zwierząt i poniżej granicy rozpuszczalności in vitro. Badania toksykologiczne na młodych szczurach i psach nie wykazały neurotoksyczności ani negatywnego wpływu na rozwój.
arypiprazol, bezpieczeństwo farmakologiczne, działanie teratogenne, genotoksyczność, gruczolak nadnercza, hydroksyarypiprazol, kamica żółciowa, komórki miąższowe, lipofuscyna, mineralizacja kości płodu, neurotoksyczność, potencjał genotoksyczny, rak nadnerczy, toksyczność ciążowa, toksyczność nadnerczy, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność rozwojowa, związki siarczanowe - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rak nadnerczy (ACC) to rzadki, agresywny nowotwór endokrynny o zmiennym przebiegu klinicznym, z 5-letnią śmiertelnością na poziomie 75-90%. Rokowanie zależy głównie od stopnia zaawansowania według klasyfikacji ENSAT, gdzie 5-letnie przeżycie wynosi: I – 66-82%, II – 58-64%, III – 24-50%, IV – 0-17%. Dane SEER wskazują na 5-letnie przeżycie względne: 73-74% dla raka zlokalizowanego, 53% dla regionalnego i 38% dla rozsianego. Mediana przeżycia całkowitego wynosi około 4 lata, a w stadium IV – poniżej roku. Kluczowe czynniki prognostyczne to wiek >45 lat, status resekcji R0, wielkość guza, obecność przerzutów, produkcja kortyzolu oraz indeks proliferacji Ki67 (≥19% wiąże się z gorszym rokowaniem). Mutacje TP53 i CTNNB1 oraz profil ekspresji miRNA (miR-195, miR483-5p) również korelują z agresywnością choroby. Model prognostyczny S-GRAS, uwzględniający stopień zaawansowania, histologię, status resekcji, wiek i objawy hormonalne, przewyższa wartością prognostyczną klasyfikację ENSAT i Ki67, szczególnie w identyfikacji pacjentów korzystających z leczenia uzupełniającego mitotanem.
brachyterapia, CTLA4, ekspresja PD-L1, immunoterapia, indeks Ki67, klasyfikacja ENSAT, margines resekcji, mitotan, mutacja TP53, nawrót raka, panel wielogenowy, przerzut odległy, przeżycie specyficzne dla choroby, przeżycie wolne od progresji, radioterapia stereotaktyczna, rak kory nadnerczy, rak nadnerczy, resekcja radykalna, skala Weissa, wskaźnik przeżycia - Leksykon chorób i schorzeń
Rak nadnerczy – Zapobieganie i profilaktyka
Rak kory nadnerczy (adrenocortical carcinoma) to rzadki, złośliwy nowotwór o nie do końca poznanej etiologii, z około 50% przypadków związanych z mutacjami genetycznymi. Brak jednoznacznych, modyfikowalnych czynników ryzyka uniemożliwia opracowanie specyficznych metod zapobiegania. W profilaktyce zaleca się stosowanie ogólnych zasad zmniejszających ryzyko nowotworów, takich jak unikanie używek (tytoń, alkohol – zalecane ograniczenie do maksymalnie 2 drinków dziennie u mężczyzn i 1 u kobiet, choć nie ma bezpiecznej dawki alkoholu), utrzymanie BMI w zakresie 18,5-29,4, regularna aktywność fizyczna (minimum 150 minut tygodniowo) oraz zdrowa dieta bogata w owoce i warzywa. Osoby z obciążeniem rodzinnym powinny rozważyć badania genetyczne i poradnictwo genetyczne w celu oceny ryzyka i monitorowania.
badanie genetyczne, badanie kontrolne, badanie przesiewowe, genetyk kliniczny, guz nadnercza, incydentaloma nadnerczy, kora nadnerczy, leczenie chirurgiczne, marker Ki-67, maskulinizacja, medycyna spersonalizowana, mutacja genetyczna, nadprodukcja hormonów, Narodowy Instytut Raka, nowotwór złośliwy, ocena hormonalna, ocena radiologiczna, poradnictwo genetyczne, przerzut, rak kory nadnerczy, rak nadnerczy, resekcja guza, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, wirylizacja