rak dwunastnicy
Rak dwunastnicy jest rzadkim nowotworem złośliwym przewodu pokarmowego, stanowiącym zaledwie około 0,3-0,5% wszystkich nowotworów przewodu pokarmowego. Najczęściej rozwija się w części zstępującej dwunastnicy, szczególnie w okolicy brodawki Vatera. Histologicznie najczęściej występuje jako gruczolakorak, choć spotyka się również guzy neuroendokrynne, nowotwory podścieliskowe (GIST) oraz chłoniaki.
Czynniki ryzyka rozwoju raka dwunastnicy obejmują zespoły genetyczne (zespół Lyncha, rodzinna polipowatość gruczolakowata, zespół Peutza-Jeghersa), choroby zapalne jelit (szczególnie choroba Leśniowskiego-Crohna), celiakię oraz narażenie na karcynogeny. Objawy kliniczne są niespecyficzne i mogą obejmować ból brzucha, nudności, wymioty, krwawienie z przewodu pokarmowego, żółtaczkę zaporową (szczególnie w przypadku lokalizacji okołobrodawkowej) oraz utratę masy ciała.
Diagnostyka raka dwunastnicy opiera się na badaniach endoskopowych (gastroskopia z biopsją) oraz obrazowych (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, endosonografia). Leczenie z wyboru stanowi resekcja chirurgiczna, której zakres zależy od lokalizacji i zaawansowania guza – od miejscowego wycięcia po pankreatoduodenektomię (operację Whipple’a). W przypadkach zaawansowanych stosuje się chemioterapię adjuwantową, a w guzach nieoperacyjnych – paliatywną.
Rokowanie w raku dwunastnicy zależy głównie od stopnia zaawansowania w momencie rozpoznania, radykalności zabiegu operacyjnego oraz typu histologicznego. Pięcioletnie przeżycie po radykalnej resekcji wynosi około 50-60%, jednak znacząco spada w przypadku obecności przerzutów do węzłów chłonnych lub narządów odległych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Sunitinib Medical Valley 12,5 mg
Sunitynib wykazuje wielonarządową toksyczność po podaniu wielokrotnym, obejmującą przewód pokarmowy (nudności, biegunki), nadnercza (przekrwienie, krwotoki, martwica), układ limfatyczny i krwiotwórczy (redukcja komórek szpiku, zanik tkanki limfoidalnej), trzustkę zewnątrzwydzielniczą (degranulacja i martwica komórek pęcherzykowych), ślinianki (przerost gronek), stawy (zgrubienie płytki wzrostu), macicę (zanik) oraz jajniki (zmniejszony wzrost pęcherzyków). Działania te występowały przy klinicznie istotnych stężeniach osoczowych. Dodatkowo obserwowano wydłużenie odstępu QTc, zmniejszenie LVEF, zmiany w nerkach (rozrost mezangium), krwotoki z przewodu pokarmowego i jamy ustnej oraz przerost komórek płata przedniego przysadki. Większość zmian była odwracalna w ciągu 2-6 tygodni po zakończeniu terapii. Potencjał genotoksyczny sunitynibu nie wykazał mutagenności in vitro ani klastogenności in vivo, choć zaobserwowano poliploidię w ludzkich limfocytach in vitro. Potencjał genotoksyczny metabolitu aktywnego nie został oceniony.
aberracja chromosomalna, atrezja pęcherzyków jajnikowych, badanie in vitro, badanie in vivo, ciałko żółte, działanie genotoksyczne, działanie klastogenne, ekspozycja systemowa, frakcja wyrzutowa lewej komory, gruczoły Brunnera, guz chromochłonny, hiperplazja błony śluzowej, kanalik jądrowy, kancerogeneza, kostnienie kręgów, mysz transgeniczna rasH2, nadnercze, odstęp QTc, organogeneza, rak dwunastnicy, resorpcja płodu, rozrost rdzenia nadnerczy, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi, śródbłoniak złośliwy, sunitynib, szpik kostny, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotnego podania, wada rozwojowa szkieletu - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Subinit 25 mg
Przedkliniczne badania toksyczności sunitynibu, prowadzone na szczurach i małpach przez okres do 9 miesięcy, wykazały wielonarządowe działania niepożądane, obejmujące przewód pokarmowy (nudności, biegunki), nadnercza (przekrwienie, krwotoki, martwica), układ limfatyczny i krwiotwórczy (zmniejszenie komórek szpiku, zanik tkanki limfoidalnej), trzustkę zewnątrzwydzielniczą (degranulacja i martwica komórek pęcherzykowych), ślinianki (przerost gronek), stawy (zgrubienie płytki wzrostu) oraz układ rozrodczy (zanik macicy, zmniejszenie pęcherzyków jajnikowych). Dodatkowo obserwowano wydłużenie odstępu QTc, zmniejszenie LVEF, zanik kanalików jądrowych, rozrost mezangium nerkowego, krwotoki z przewodu pokarmowego i jamy ustnej oraz przerost komórek płata przedniego przysadki. Większość zmian była odwracalna w ciągu 2-6 tygodni po zakończeniu terapii. Badania genotoksyczności wykazały brak mutagenności i klastogenności in vivo, choć zaobserwowano poliploidię in vitro w ludzkich limfocytach, natomiast potencjał genotoksyczny metabolitu aktywnego nie został oceniony.
aberracja chromosomalna, atrezja pęcherzyków, błona śluzowa macicy, ciałko żółte, dwunastnica, działanie klastogenne, frakcja wyrzutowa lewej komory, genotoksyczność, gruczoły Brunnera, guz chromochłonny, komórki mezangium, nadnercze, organogeneza, płat przedni przysadki, płytka wzrostowa, poliploidia, potencjał mutagenny, przewód pokarmowy, rak dwunastnicy, rdzeń nadnerczy, resorpcja, rozszczep podniebienia, rozszczep wargi, ślinianka, śródbłoniak krwionośny, szpik kostny, układ krwiotwórczy, wada rozwojowa szkieletu płodu, wydłużenie odstępu QTc, zanik kanalików jądrowych, zewnątrzwydzielnicza część trzustki - Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Objawy
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to autosomalnie dominujący zespół dziedziczny charakteryzujący się rozwojem setek do tysięcy gruczolakowatych polipów w jelicie grubym i odbytnicy, z niemal 100% ryzykiem progresji do raka jelita grubego, zwykle przed 40. rokiem życia. Pierwsze polipy pojawiają się średnio w wieku 16 lat, a u 95% pacjentów rozwijają się przed 35. rokiem życia. Objawy kliniczne, takie jak krwawienie z odbytnicy (52-68%), biegunka (31-42%), śluz w stolcu, ból brzucha, zmiany rytmu wypróżnień oraz niedokrwistość z niedoboru żelaza, nasilają się wraz z progresją choroby. W grupie wiekowej 20-40 lat polipy odbytnicy występują u 98,7% pacjentów, a krwawienia i biegunka są częstsze, natomiast u pacjentów powyżej 40. roku życia dominują niespecyficzne objawy i wyższe ryzyko współistniejącego raka jelita grubego (42-50%). Atenuowana postać FAP (AFAP) cechuje się mniejszą liczbą polipów (10-100, średnio ok. 30), późniejszym wiekiem wystąpienia polipów i raka (50-55 lat) oraz lokalizacją polipów głównie w prawej okrężnicy, z ryzykiem raka około 80%.
AFAP, badanie endoskopowe, biegunka, CHRPE, gastroskopia, guz desmoidalny, guz mózgu, kolektomia, krew utajona w kale, krwawienie z odbytnicy, niedokrwistość z niedoboru żelaza, osteoma, polip dwunastnicy, polip gruczolakowaty, polip jelita grubego, polip odbytnicy, rak dwunastnicy, rak jelita grubego, rak tarczycy, rak żołądka, rodzinna polipowatość gruczolakowata, sigmoidoskopia, śluz w stolcu, torbiel naskórkowa, transformacja nowotworowa, wątrobiak zarodkowy, włókniak, zespolenie krętniczo-odbytnicze - Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to autosomalnie dominujące schorzenie z niemal 100% ryzykiem rozwoju raka jelita grubego bez leczenia, z medianą przeżycia nieleczonych pacjentów wynoszącą 42 lata. Klasyczna postać FAP prowadzi do transformacji nowotworowej średnio w wieku 39 lat, natomiast wariant osłabiony (AFAP) cechuje się późniejszym wiekiem zachorowania (~55 lat) i mniejszą liczbą polipów (<100). Proktolektomia odtwórcza (RPC) skutecznie eliminuje ryzyko raka jelita grubego, co potwierdzają badania długoterminowe obejmujące 110 pacjentów z co najmniej 11-letnim follow-upem, u których nie stwierdzono rozwoju raka w zbiorniku jelitowym ani górnym odcinku przewodu pokarmowego. Po kolektyomii głównymi zagrożeniami pozostają guzy desmoidalne (występujące u 4-32% pacjentów, z 10-50% śmiertelnością) oraz nowotwory górnego odcinka przewodu pokarmowego, zwłaszcza rak dwunastnicy i brodawki Vatera (dotykający do 12% pacjentów), co podkreśla konieczność ścisłego nadzoru endoskopowego.
badanie przesiewowe, guz desmoidalny, hepatoblastoma, karcynogeneza, kolektomia, mutacja genu APC, nadzór kolonoskopowy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, rak brodawki Vatera, rak dwunastnicy, rak jelita grubego, rak nadnerczy, rak odbytnicy, rak tarczycy, rak trzustki, rak żołądka, rdzeniak, rodzinna polipowatość gruczolakowata, transformacja nowotworowa, zbiornik jelitowy, zespół Turcota - Leksykon chorób i schorzeń
Rak ampulli vatera – Diagnostyka i diagnoza
Rak ampulli Vatera to rzadki nowotwór złośliwy o częstości występowania 0,5-0,9/100 000, lokalizujący się w miejscu połączenia przewodu żółciowego wspólnego i przewodu trzustkowego z dwunastnicą. Charakterystycznym objawem jest żółtaczka występująca u 72-90% pacjentów, wynikająca z obstrukcji dróg żółciowych. Diagnostyka opiera się na badaniach laboratoryjnych (podwyższona bilirubina, markery CA 19-9 i CEA), obrazowych (USG, TK, MRI, MRCP, PET-CT) oraz endoskopowych (endoskopia, ERCP, EUS, IDUS). EUS wykazuje wyższą czułość i swoistość niż TK w ocenie zaawansowania miejscowego. Biopsja, mimo ryzyka fałszywie ujemnych wyników (20-40%), pozostaje złotym standardem potwierdzenia rozpoznania. Istotne jest określenie podtypu histologicznego (jelitowy lub trzustkowo-żółciowy), gdyż podtyp trzustkowo-żółciowy wiąże się z gorszym rokowaniem (mediana przeżycia 33-41 miesięcy vs. 72-80 miesięcy dla podtypu jelitowego).
badanie immunohistochemiczne, badanie molekularne, biopsja cienkoigłowa, CA 19-9, CEA, chemioterapia, chirurgia endoskopowa, cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, endoskopowa ultrasonografia, klasyfikacja TNM, leczenie paliatywne, markery nowotworowe, niestabilność mikrosatelitarna, nowotwór trzustkowo-żółciowy, pankreatoduodenektomia, pozytronowa tomografia emisyjna, przerzut do węzłów chłonnych, przewód żółciowy, radioterapia, rak ampulli Vatera, rak brodawki Vatera, rak dwunastnicy, rak trzustki, rezonans magnetyczny, testy funkcji wątroby, tomografia komputerowa, ultrasonografia jamy brzusznej, zabieg Whipple’a, zażółcenie skóry, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Rak jelita cienkiego – Objawy
Rak jelita cienkiego jest rzadkim nowotworem złośliwym, który często rozwija się bezobjawowo lub z niespecyficznymi symptomami, co utrudnia wczesne rozpoznanie. Wczesne objawy obejmują ból brzucha o charakterze kurczowym, niewyjaśnioną utratę masy ciała, nudności, wymioty oraz objawy anemii, takie jak osłabienie i zmęczenie. W miarę progresji choroby mogą pojawić się krwawienia z przewodu pokarmowego (widoczne jako krew w stolcu lub smolisty stolec), żółtaczka (szczególnie przy lokalizacji guza w dwunastnicy), wodnista biegunka, uczucie pełności, a także wyczuwalny guz w jamie brzusznej. Zaawansowane stadia mogą prowadzić do powikłań takich jak niedrożność jelita, perforacja czy wgłobienie. Lokalizacja guza wpływa na specyfikę objawów, np. guzy dwunastnicy często powodują żółtaczkę i refluks żołądkowo-przełykowy, natomiast guzy neuroendokrynne mogą wywoływać zespół rakowiaka z objawami takimi jak zaczerwienienie twarzy, biegunka i świszczący oddech.
anemia, brodawka Vatera, gruczolakorak jelita cienkiego, guz neuroendokrynny, kolonoskopia, krwawienie z przewodu pokarmowego, niedrożność jelita, nowotwór złośliwy, nudności i wymioty, perforacja jelita, polip, przerzut, przewód żółciowy, rak dwunastnicy, rak jelita cienkiego, rak jelita grubego, rak żołądka, refluks żołądkowo-przełykowy, smolisty stolec, utrata masy ciała, wgłobienie, wodnista biegunka, zaczerwienienie twarzy, zapalenie otrzewnej, zespół rakowiaka, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Epidemiologia
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to dziedziczny zespół polipowatości o częstości występowania od 1:5000 do 1:18000 urodzeń, z równą predylekcją dla obu płci. Charakteryzuje się wczesnym pojawieniem się licznych gruczolaków jelita grubego (średni wiek 16 lat), które u 95% pacjentów rozwijają się do 35 roku życia, prowadząc bez leczenia do niemal 100% ryzyka raka jelita grubego (średni wiek zachorowania 39 lat). Atenuowana postać FAP (AFAP) cechuje się mniejszą liczbą polipów (~30) i późniejszym wiekiem wystąpienia raka (40-70 lat). Oczekiwana długość życia nieleczonych pacjentów wynosi około 42 lata, a główną przyczyną zgonów jest rak jelita grubego, z istotnym ryzykiem nowotworów pozaokrężniczych, takich jak guzy desmoidalne (9,9%), rak dwunastnicy (5,6%) i żołądka (2,8%). Diagnostyka opiera się na badaniu genetycznym mutacji genu APC oraz corocznych badaniach endoskopowych (sigmoidoskopia/kolonoskopia od 10-15 roku życia), a także nadzorze górnego odcinka przewodu pokarmowego i innych manifestacji pozaokrężniczych.
badanie palpacyjne, elastyczna sigmoidoskopia, ezofagogastroduodenoskopia, górna endoskopia, gruczolaki jelita grubego, guz desmoidalny, hepatoblastoma, klasyfikacja Spigelmana, kolektomia, kolonoskopia, kolonoskopia nadzorcza, krewni pierwszego stopnia, mutacja genu APC, niesteroidowe leki przeciwzapalne, polipy gruczolakowate, rak brodawkowaty tarczycy, rak dwunastnicy, rak jelita grubego, rak tarczycy, rak żołądka, rezonans magnetyczny, rodzinna polipowatość gruczolakowata, szlak mTOR, tomografia komputerowa, ultrasonografia tarczycy, wirtualna kolonoskopia, zespół polipowatości, zespolenie krętniczo-odbytnicze