ezofagogastroduodenoskopia
Ezofagogastroduodenoskopia (EGDS), znana również jako gastroskopia, to endoskopowe badanie diagnostyczne górnego odcinka przewodu pokarmowego. Procedura umożliwia bezpośrednią wizualizację przełyku, żołądka i dwunastnicy za pomocą giętkiego endoskopu wyposażonego w kamerę.
Badanie jest wykonywane w celach diagnostycznych przy podejrzeniu chorób takich jak refluks żołądkowo-przełykowy, wrzody trawienne, zapalenie błony śluzowej żołądka, nowotwory czy krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego. EGDS pozwala na pobranie wycinków do badania histopatologicznego oraz wykonanie drobnych zabiegów terapeutycznych, np. zatrzymanie krwawienia, usunięcie polipów czy rozszerzenie zwężeń.
Procedura wykonywana jest najczęściej w znieczuleniu miejscowym gardła, czasem z dodatkiem lekkiej sedacji. Przed badaniem pacjent powinien pozostawać na czczo przez co najmniej 6-8 godzin. Do rzadkich powikłań EGDS należą perforacja przewodu pokarmowego, krwawienie oraz powikłania związane ze znieczuleniem. Badanie to stanowi złoty standard w diagnostyce chorób górnego odcinka przewodu pokarmowego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Trudności w połykaniu – Diagnostyka i diagnoza
Dysfagia, definiowana jako trudności w przesuwaniu pokarmów lub płynów z jamy ustnej do żołądka, wymaga kompleksowej diagnostyki obejmującej szczegółowy wywiad, badanie fizykalne oraz badania instrumentalne. Kluczowe jest określenie fazy połykania (ustna, gardłowa, przełykowa) oraz charakteru trudności (pokarmy stałe, płynne lub oba). Badania przesiewowe, takie jak test połykania wody czy kliniczna ocena połykania, mają ograniczoną czułość, zwłaszcza w wykrywaniu cichej aspiracji, która występuje u 40-70% pacjentów. Złotym standardem diagnostycznym jest wideofluoroskopowa ocena połykania (VFSS), umożliwiająca ocenę koordynacji faz połykania, obecności aspiracji oraz efektywności technik terapeutycznych. Alternatywnie, fiberoskopowa endoskopowa ocena połykania (FEES) pozwala na bezpośrednią wizualizację struktur gardła i krtani, z wysoką czułością w wykrywaniu aspiracji (PPV około 90%). Dodatkowo, ezofagogastroduodenoskopia (EGD) i manometria wysokiej rozdzielczości (HRM) są niezbędne w diagnostyce organicznych i motorycznych przyczyn dysfagii przełykowej.
achalazja, aspiracja, badanie fizykalne, badanie pH-metryczne, choroba Parkinsona, choroba refluksowa przełyku, cicha aspiracja, dysfagia, dysfagia przełykowa, dysfagia ustno-gardłowa, dystrofia mięśniowa, EndoFLIP, eozynofilowe zapalenie przełyku, ezofagogastroduodenoskopia, manometria przełyku, manometria wysokiej rozdzielczości, miastenia, pierścień przełykowy, pierścień Schatzkiego, rezonans magnetyczny, scyntygrafia, stwardnienie rozsiane, stwardnienie zanikowe boczne, tomografia komputerowa, twardzina, uchyłek Zenkera, udar mózgu, wywiad medyczny, zachłystowe zapalenie płuc, zwężenie przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Gastropareza – Diagnostyka i diagnoza
Gastropareza to zaburzenie motoryki żołądka charakteryzujące się opóźnionym opróżnianiem żołądka bez obecności mechanicznej przeszkody. Diagnostyka opiera się na trzech głównych kryteriach: obecności charakterystycznych objawów (nudności, wymioty, wczesna sytość, wzdęcia, ból w nadbrzuszu), wykluczeniu przeszkody mechanicznej za pomocą gastroskopii lub badań obrazowych oraz obiektywnym potwierdzeniu opóźnionego opróżniania żołądka. Złotym standardem diagnostycznym jest scyntygrafia opróżniania żołądka (GES), gdzie po 4 godzinach >10% pozostającego pokarmu w żołądku potwierdza gastroparezę, z podziałem na stopnie nasilenia: łagodna (11-20%), umiarkowana (21-35%), ciężka (36-50%) i bardzo ciężka (>50%). Alternatywnie stosuje się test oddechowy z izotopem 13C (GEBT) oraz bezprzewodową kapsułkę motoryki przewodu pokarmowego (WMC). Przed badaniami należy odstawiać leki wpływające na motorykę oraz kontrolować glikemię u pacjentów z cukrzycą (glikemia <275 mg/dl).
badania biochemiczne, badania funkcji tarczycy, badania laboratoryjne, badanie fizykalne, badanie ultrasonograficzne, błona śluzowa, choroba wrzodowa, choroby współistniejące, cukrzyca, dyspepsja czynnościowa, ezofagogastroduodenoskopia, gastropareza, gastroskopia, manometria antroduodenalna, mechaniczna niedrożność, mechaniczna przeszkoda, morfologia krwi, motoryka żołądka, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, niedożywienie, nudności i wymioty, odwodnienie, opioidy, opóźnione opróżnianie żołądka, poziom glukozy we krwi, przewód pokarmowy, rezonans magnetyczny, scyntygrafia opróżniania żołądka, test oddechowy, tomografia komputerowa, wczesna sytość, zwężenie odźwiernika - Leksykon chorób i schorzeń
Wymiotowanie krwi – Leczenie
Wymiotowanie krwi (hematemesis) jest objawem krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego, wymagającym natychmiastowej interwencji medycznej. Krew może mieć postać świeżej, jasnoczerwonej, smug krwi zmieszanych z pokarmem lub ciemnobrązowej treści przypominającej fusy kawy. W przypadku obfitego krwawienia konieczna jest resuscytacja obejmująca monitorowanie funkcji życiowych, podawanie tlenu, transfuzje krwi oraz dożylne płyny. Diagnostyka opiera się głównie na gastroskopii (ezofagogastroduodenoskopii, EGD), która umożliwia lokalizację źródła krwawienia, ocenę jego nasilenia oraz wykonanie zabiegów terapeutycznych, takich jak terapia iniekcyjna (adrenalina, środki sklerotyzujące), koagulacja termiczna czy metody mechaniczne (klipsowanie, podwiązywanie). Dodatkowo stosuje się badania krwi, obrazowe (USG, TK, MRI) oraz angiografię w przypadku nieznalezienia źródła krwawienia.
antagoniści receptora H2, antyemetyki, badanie histopatologiczne, endoskopia górnego odcinka, ezofagogastroduodenoskopia, GERD, górny odcinek przewodu pokarmowego, Helicobacter pylori, hematemesis, hemostaza endoskopowa, inhibitory pompy protonowej, koagulacja termiczna, krwiste wymioty, leki wazopresyjne, marskość wątroby, nadciśnienie wrotne, niedokrwistość, niewydolność narządowa, NLPZ, podwiązywanie żylaków, terapia iniekcyjna, TIPS, wagotomia, wrzód trawienny, wstrząs hipowolemiczny, żylaki przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy – Diagnostyka i diagnoza
Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy charakteryzuje się przerwaniem ciągłości błony śluzowej sięgającym warstwy mięśniowej, wynikającym z zaburzenia równowagi między czynnikami agresywnymi (kwas żołądkowy) a ochronnymi (warstwa śluzowa). Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego, ze zwróceniem uwagi na objawy alarmowe, takie jak krwiste wymioty, smolisty stolec, utrata masy ciała czy żółtaczka. Kluczowe jest wykrycie Helicobacter pylori, głównej przyczyny choroby, za pomocą testów nieinwazyjnych (test oddechowy z mocznikiem znakowanym 13C lub 14C, test antygenowy w kale) lub inwazyjnych (test ureazowy, badanie histopatologiczne biopsji). Ezofagogastroduodenoskopia (EGD) pozostaje złotym standardem diagnostycznym, umożliwiając lokalizację, ocenę wrzodu, pobranie wycinków oraz wykluczenie nowotworów, szczególnie u pacjentów powyżej 55-60 lat, z objawami alarmowymi lub powikłaniami. Metody obrazowe, takie jak badanie kontrastowe z barytem (czułość do 95%) i tomografia komputerowa jamy brzusznej, uzupełniają diagnostykę, zwłaszcza w ocenie powikłań (perforacja, krwawienie, zwężenie odźwiernika).
badanie histopatologiczne, biopsja błony śluzowej, błona śluzowa przewodu pokarmowego, choroba refluksowa przełyku, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, dyspepsja funkcjonalna, ezofagogastroduodenoskopia, Helicobacter pylori, inhibitor pompy protonowej, krwawiący wrzód, kwas żołądkowy, morfologia krwi obwodowej, niesteroidowy lek przeciwzapalny, objaw Blumberga, perforacja wrzodu, próby wątrobowe, strategia test and treat, szybki test ureazowy, test antygenowy w kale, test oddechowy z mocznikiem, test serologiczny, test stymulacji sekretynowej, tomografia komputerowa, tomografia komputerowa z angiografią, wrzód oporny na leczenie, zespół Zollingera-Ellisona, zwężenie odźwiernika - Leksykon chorób i schorzeń
Lamblioza – Diagnostyka i diagnoza
Giardioza, wywoływana przez Giardia intestinalis, jest powszechną przyczyną biegunek u dzieci i dorosłych, przenoszoną drogą fekalno-oralną. Diagnostyka opiera się głównie na wykrywaniu cyst lub trofozoitów w próbkach kału, przy czym mikroskopia z bezpośrednim testem immunofluorescencyjnym (DFA) stanowi złoty standard, osiągając czułość >90% po trzykrotnym badaniu. Zaleca się pobranie trzech próbek kału w odstępach 2-3 dni ze względu na nieregularne wydalanie cyst. Metody immunologiczne, takie jak ELISA (czułość 88-98%, swoistość 87-100%) oraz testy immunochromatograficzne, a także techniki molekularne (PCR) o bardzo wysokiej czułości, stanowią wartościowe uzupełnienie diagnostyki, zwłaszcza w przypadkach negatywnych wyników mikroskopii przy utrzymujących się objawach. W trudnych diagnostycznie sytuacjach pomocne mogą być badania endoskopowe z pobraniem płynów dwunastniczych lub biopsji jelita.
alkohol poliwinylowy, amplifikacja kwasów nukleinowych, antygen Giardia, badanie kału na pasożyty, badanie parazytologiczne kału, bezpośredni test immunofluorescencyjny, biopsja jelita, dysfagia, endoskopia, ezofagogastroduodenoskopia, flotacja kału, Giardia intestinalis, giardioza, infiltracja limfocytarna, koncentracja kału, lamblioza, leczenie przeciwpasożytnicze, mikroskopia immunofluorescencyjna, PCR, PCR w czasie rzeczywistym, przewlekła biegunka, reakcja łańcuchowa polimerazy, test immunochromatograficzny, zakażenie bezobjawowe, zakażenie jelita cienkiego - Leksykon chorób i schorzeń
Żylaki przełyku – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Żylaki przełyku (varices oesophagi) to poszerzone żyły w dolnej części przełyku, powstające na skutek nadciśnienia wrotnego, najczęściej w przebiegu marskości wątroby, występujące u 50-80% pacjentów z tą chorobą. Stanowią one poważne zagrożenie życia ze względu na ryzyko masywnego krwawienia, które wiąże się z około 20% śmiertelnością i wysokim ryzykiem nawrotu (33-60%). Diagnostyka opiera się na ezofagogastroduodenoskopii (EGD), która pozwala ocenić stopień zaawansowania żylaków i wdrożyć odpowiednie leczenie. Standardowe metody terapeutyczne obejmują endoskopowe zakładanie opasek (EVL), skleroterapię, farmakoterapię beta-blokerami nieselektywnymi (propranolol, nadolol, karwedilol) oraz leki obkurczające naczynia (oktreotyd, somatostatyna, wazopresyna) w ostrym krwawieniu. W przypadku niepowodzenia leczenia stosuje się TIPS lub przeszczep wątroby, szczególnie u pacjentów z zaawansowaną marskością (Child-Pugh B/C).
beta-bloker nieselektywny, diureza, endoskopia górnego odcinka, ezofagogastroduodenoskopia, hematemeza, hematokryt, hemoglobina, krążenie oboczne, krwawienie z żylaków przełyku, marskość wątroby, nadciśnienie wrotne, oktreotyd, plamica, przezszyjne wewnątrzwątrobowe zespolenie wrotno-systemowe, saturacja tlenem, skleroterapia endoskopowa, smoliste stolce, somatostatyna, stłuszczeniowa choroba wątroby, tamponada balonowa, TIPS, transfuzja krwi, translokacja jelitowa, transplantacja wątroby, wazopresyna, wodobrzusze, zakrzepica żyły wrotnej, zgłębnik nosowo-żołądkowy, żylak przełyku - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Dexilant 60 mg
Dexilant, zawierający dekslanzoprazol w dawkach 30 mg i 60 mg w formie kapsułek o zmodyfikowanym uwalnianiu, jest wskazany do leczenia nadżerkowego refluksowego zapalenia przełyku (NERD) potwierdzonego endoskopowo, terapii podtrzymującej po wygojeniu nadżerek oraz krótkotrwałego leczenia objawowej, nienadżerkowej postaci choroby refluksowej przełyku (GERD) u dorosłych i młodzieży w wieku 12-17 lat. Terapia aktywna NERD trwa zwykle 4-8 tygodni, terapia podtrzymująca może być prowadzona długoterminowo (miesiące, lata), natomiast leczenie GERD jest krótkotrwałe (2-4 tygodnie). Kapsułki należy przyjmować w całości, niezależnie od posiłków, co zapewnia stabilny profil farmakokinetyczny i skuteczne hamowanie pompy protonowej w komórkach okładzinowych żołądka. Dexilant 30 mg zawiera 68 mg sacharozy, a 60 mg – 76 mg sacharozy, co jest istotne u pacjentów z cukrzycą lub nietolerancją sacharozy.
choroba górnego odcinka przewodu pokarmowego, choroba refluksowa przełyku, dekslanzoprazol, diagnostyka różnicowa, ezofagogastroduodenoskopia, hamowanie wydzielania kwasu solnego, kapsułka o zmodyfikowanym uwalnianiu, komórka okładzinowa błony śluzowej żołądka, nadżerkowe refluksowe zapalenie przełyku, nienadżerkowa choroba refluksowa przełyku, nietolerancja cukru, pompa protonowa, postać o zmodyfikowanym uwalnianiu, profil farmakokinetyczny, sacharoza, zarzucanie kwasu żołądkowego, zgaga - Leksykon chorób i schorzeń
Czynnościowa dyspepsja – Diagnostyka i diagnoza
Czynnościowa dyspepsja, dotykająca 7-20% populacji, jest zaburzeniem czynnościowym górnego odcinka przewodu pokarmowego, charakteryzującym się przewlekłymi lub nawracającymi objawami dyspeptycznymi (ból, pieczenie w nadbrzuszu, uczucie pełności poposiłkowej, wczesne uczucie sytości) bez uchwytnych zmian strukturalnych. Diagnoza opiera się na kryteriach Rome IV, które wymagają obecności objawów przez co najmniej 3 miesiące, z początkiem co najmniej 6 miesięcy wcześniej. Wyróżnia się dwa podtypy: zespół dolegliwości poposiłkowych (PDS) i zespół bólu w nadbrzuszu (EPS). Diagnostyka wymaga wykluczenia chorób organicznych, takich jak choroba wrzodowa, zakażenie Helicobacter pylori, GERD, nowotwory czy zapalenia przewodu pokarmowego. Podstawą jest dokładny wywiad, badanie przedmiotowe oraz badania laboratoryjne (morfologia, panel biochemiczny, funkcje nerek i tarczycy, testy w kierunku celiakii). Testowanie H. pylori (test oddechowy, antygen w kale, serologia, biopsja) jest kluczowe, a strategia „test and treat” zalecana u pacjentów <60 r.ż. bez objawów alarmowych.
akomodacja żołądka, badanie opróżniania żołądka, biomarker, ból nadbrzusza, choroba refluksowa przełyku, choroba wrzodowa żołądka, czynnościowa dyspepsja, diagnostyka celiakii, dysfagia, EGD, ezofagogastroduodenoskopia, funkcja nerek, funkcja tarczycy, gastropareza, GERD, górny odcinek przewodu pokarmowego, impedancja przełykowa, kryteria ROME IV, nadwrażliwość trzewna, niedokrwistość, objawy dyspeptyczne, ocena histopatologiczna, panel biochemiczny, pełność poposiłkowa, pieczenie nadbrzusza, rezonans magnetyczny, scyntygrafia żołądka, SIBO, strategia test and treat, test oddechowy, tomografia komputerowa, ultrasonografia jamy brzusznej, wczesne uczucie sytości, wodorowy test oddechowy, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenie lękowe, zakażenie Helicobacter pylori, zapalenie przełyku, zespół bólu nadbrzusza, zespół dolegliwości poposiłkowych, zespół jelita drażliwego - Leksykon chorób i schorzeń
Polipy żołądka – Leczenie
Polipy żołądka to nieprawidłowe wyrośla na błonie śluzowej żołądka, często wykrywane przypadkowo podczas gastroskopii. Diagnostyka powinna obejmować ocenę histologiczną polipa i otaczającej błony śluzowej, z polipektomią zalecaną dla polipów nowotworowych oraz tych ≥1 cm, ze względu na ryzyko dysplazji wysokiego stopnia lub wczesnego raka. Typy polipów różnią się ryzykiem transformacji nowotworowej: polipy gruczołów dna żołądka (FGP) mają niskie ryzyko, lecz wymagają usunięcia, jeśli >1 cm lub z dysplazją, a w przypadku związku z długotrwałym stosowaniem inhibitorów pompy protonowej (PPI) zaleca się ich odstawienie. Polipy hiperplastyczne (GHP), często związane z zakażeniem Helicobacter pylori, powinny być usunięte, jeśli >0,5 cm lub z dysplazją, a eradykacja H. pylori może prowadzić do regresji zmian. Polipy gruczolakowe cechują się wysokim ryzykiem złośliwienia i wymagają resekcji podśluzówkowej oraz regularnej kontroli endoskopowej co 3-5 lat po resekcji.
biopsja, błona śluzowa żołądka, dysplazja wysokiego stopnia, endoskopowa dysekcja podśluzówkowa, endoskopowa resekcja błony śluzowej, eradykacja Helicobacter pylori, ezofagogastroduodenoskopia, gastrektomia, gastroskopia, guz neuroendokrynny żołądka, guz podścieliskowy przewodu pokarmowego, hipergastrynemia, inhibitor pompy protonowej, niedokrwistość z niedoboru żelaza, polip gruczolakowy, polip hiperplastyczny, polip żołądka, polipektomia, polipektomia endoskopowa, rak żołądka, rakowiak żołądka, resekcja chirurgiczna, rodzinna polipowatość gruczolakowa, transformacja złośliwa, zakażenie Helicobacter pylori - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie krtani – Diagnostyka i diagnoza
Zapalenie krtani (laryngitis) to stan zapalny błony śluzowej krtani i strun głosowych, manifestujący się chrypką, bólem gardła oraz w ciężkich przypadkach afonią. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie i badaniu fizykalnym, z uwzględnieniem czasu trwania objawów (szczególnie powyżej 3 tygodni), charakteru zmian głosowych oraz objawów towarzyszących, takich jak dysfagia, stridor czy krwioplucie. Kluczowym badaniem jest laryngoskopia (pośrednia, fiberoskopowa lub wideostroboskopia), umożliwiająca ocenę przekrwienia, obrzęku i wysięku błony śluzowej oraz funkcji strun głosowych. Wskazania do laryngoskopii obejmują przewlekłą chrypkę, podejrzenie nowotworu, objawy alarmujące oraz brak poprawy po standardowym leczeniu. Dodatkowo, w diagnostyce różnicowej stosuje się wymazy mikrobiologiczne, testy serologiczne, morfologię krwi, a w wybranych przypadkach RTG szyi i klatki piersiowej oraz badania kontrastowe przełyku.
afonia, badania serologiczne, badanie fizykalne, biopsja, błona śluzowa krtani, ból gardła, choroba refluksowa przełyku, chrypka, dysfagia, dystonia krtaniowa, ezofagogastroduodenoskopia, fiberoskopia, guzki strun głosowych, infekcja paciorkowcowa, inhibitor pompy protonowej, kaszel, krwioplucie, laryngoskopia, laryngoskopia pośrednia, laryngoskopia światłowodowa, manometria przełyku, monitorowanie pH przełyku, morfologia krwi, nowotwór krtani, obrzęk Reinkego, przekrwienie błony śluzowej, refluks krtaniowo-gardłowy, refluks żołądkowo-przełykowy, spływanie wydzieliny, stridor, struny głosowe, świst krtaniowy, test antygenowy, wideostroboskopia, wymaz z gardła, wywiad medyczny, zapalenie krtani, zapalenie nagłośni - Leksykon chorób i schorzeń
Giardioza – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Giardioza to powszechna choroba pasożytnicza przewodu pokarmowego wywołana przez Giardia lamblia, charakteryzująca się biegunką, bólami brzucha, wzdęciami oraz utratą masy ciała. Zakażenie następuje przez spożycie cyst pasożyta obecnych w zanieczyszczonej wodzie lub żywności, a także drogą fekalno-oralną. Okres inkubacji wynosi 1-2 tygodnie, a objawy utrzymują się zwykle 2-6 tygodni. Diagnostyka opiera się na badaniu mikroskopowym kału, testach immunoenzymatycznych (ELISA) oraz immunofluorescencji. Leczenie farmakologiczne obejmuje metronidazol (30-50 mg/kg/dzień w 3 dawkach), tinidazol (50 mg/kg, max 2000 mg u dzieci) oraz nitazoksanid, z efektywnością powyżej 90% po 5-7 dniach terapii. Kluczowe jest także odpowiednie nawodnienie, zwłaszcza u niemowląt i kobiet w ciąży, gdzie stosuje się płyny doustne lub dożylne oraz unika się leków o potencjalnym teratogennym działaniu.
albendazol, badanie immunofluorescencyjne, badanie mikroskopowe kału, cysta pasożyta, dieta łatwostrawna, droga fekalno-oralna, ezofagogastroduodenoskopia, Giardia lamblia, jelito cienkie, metronidazol, nietolerancja laktozy, nitazoksanid, odwodnienie, okres inkubacji, paromomycyna, pierwotniak, placówka opieki dziennej, równowaga elektrolitowa, stolce tłuszczowe, test immunoenzymatyczny, test sznurkowy, tinidazol, trofozoit, zaburzenie wchłaniania, zaburzenie wchłaniania tłuszczów, zespół jelita drażliwego, złoty standard diagnostyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Twardzina – Diagnostyka i diagnoza
Twardzina (scleroderma) to rzadka choroba autoimmunologiczna tkanki łącznej, charakteryzująca się włóknieniem skóry i narządów wewnętrznych. Diagnostyka opiera się na ocenie objawów klinicznych, takich jak objaw Raynauda, sklerodaktylia, teleangiektazje, owrzodzenia opuszek palców oraz autoprzeciwciała specyficzne dla twardziny (antycentromerowe, anty-Scl-70, anty-RNA polimeraza III). Kryteria ACR/EULAR z 2013 roku stosują system punktowy, gdzie suma ≥9 punktów potwierdza rozpoznanie. Diagnostyka obejmuje badania serologiczne (ANA obecne u ~95% pacjentów), badania czynnościowe płuc (spirometria, DLCO), HRCT, echokardiografię, kapilaroskopię wałów paznokciowych oraz ocenę funkcji nerek i przewodu pokarmowego. Wczesne rozpoznanie i monitorowanie zmian skórnych za pomocą zmodyfikowanej skali Rodnana (mRSS) są kluczowe dla zapobiegania nieodwracalnym uszkodzeniom narządów.
badania czynnościowe płuc, badanie fizykalne, badanie kapilaroskopowe, biopsja skóry, cewnikowanie prawego serca, echokardiografia przezklatkowa, ezofagogastroduodenoskopia, kalcynoza, kapilaroskopia wałów paznokciowych, kryteria klasyfikacyjne, nadciśnienie płucne, nieprawidłowości serologiczne, niezróżnicowana choroba tkanki łącznej, objaw Raynauda, objawy kliniczne, obrzęk palców, owrzodzenie opuszek palców, przeciwciała antycentromerowe, przeciwciała przeciwjądrowe, przełom nerkowy, sklerodaktylia, śródmiąższowa choroba płuc, staw śródręczno-paliczkowy, teleangiektazje, twardzina, twardzina ograniczona, włóknienie skóry, zespół nakładania - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół ruminacji – Diagnostyka i diagnoza
Zespół ruminacji to zaburzenie charakteryzujące się bezwysiłkowym cofaniem niedawno spożytego pokarmu do jamy ustnej, który może być ponownie przeżuty, połknięty lub wypluty. Diagnoza opiera się na kryteriach Rome IV lub DSM-5, które wymagają obecności objawów przez odpowiednio co najmniej 6 miesięcy lub 1 miesiąc, bez towarzyszących mdłości czy torsji oraz wykluczenia innych schorzeń, takich jak GERD czy gastropareza. Kluczowe w diagnostyce jest dokładne zebranie wywiadu klinicznego, zwracając uwagę na smak cofniętej treści (zachowany, niekwaśny), czas występowania objawów (15-30 minut po posiłku) oraz brak reakcji na standardowe leczenie refluksu. W diagnostyce różnicowej pomocne są badania krwi, gastroskopia, badania obrazowe, a w wątpliwych przypadkach manometria przełyku wysokiej rozdzielczości z impedancją (HRIM), która pozwala na ocenę wzrostu ciśnienia wewnątrzbrzusznego powyżej 30 mmHg u dorosłych lub 25 mmHg u dzieci podczas epizodów ruminacji.
agonista receptora GABA-B, anoreksja, badanie opróżniania żołądka, baklofen, biofeedback, bulimia, choroba refluksowa przełyku, ezofagogastroduodenoskopia, fundoplikacja Nissena, gastropareza, gastroskopia, inhibitor pompy protonowej, jejunostomia, kryteria DSM-5, kryteria ROME IV, lek prokinetyczny, manometria antroduodenalna, niepełnosprawność intelektualna, oddychanie przeponowe, przepuklina rozworu przełykowego, refluks żołądkowo-przełykowy, trójcykliczny lek przeciwdepresyjny, zaburzenie interakcji jelitowo-mózgowej, zaburzenie odżywiania, zaburzenie unikania przyjmowania pokarmów, zespół ruminacji, zespół Sandifera, zwężenie odźwiernika, żywienie dojelitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Zatrucie pokarmowe – Diagnostyka i diagnoza
Zatrucie pokarmowe diagnozuje się przede wszystkim na podstawie objawów klinicznych oraz szczegółowego wywiadu epidemiologicznego, uwzględniającego rodzaj spożytych pokarmów, czas wystąpienia symptomów oraz ich charakterystykę. Czas inkubacji jest kluczowy w różnicowaniu etiologii: objawy pojawiające się poniżej 6 godzin sugerują zatrucie toksynami bakteryjnymi (np. Staphylococcus aureus), natomiast objawy po 12 godzinach wskazują na infekcję bakteryjną, wirusową lub pasożytniczą (np. Salmonella, E. coli). Badanie fizykalne koncentruje się na ocenie stopnia odwodnienia (suchość błon śluzowych, spadek ciśnienia tętniczego, tachykardia) oraz obecności objawów sugerujących inwazyjność procesu (np. bolesność brzucha, krew w kale). W cięższych przypadkach lub u pacjentów z grup ryzyka (immunosupresja, ciąża, osoby starsze) wskazane jest wykonanie badań laboratoryjnych, w tym mikroskopii kału, posiewów bakteriologicznych, testów PCR oraz badań krwi (morfologia, elektrolity, posiew krwi).
amylaza, badanie laboratoryjne, badanie parazytologiczne kału, badanie PCR, badanie stolca, bakteryjne zatrucie pokarmowe, botulizm, choroba Leśniowskiego-Crohna, Cryptosporidium, czerwonka amebowa, dochodzenie epidemiologiczne, elektromiografia, Entamoeba histolytica, Escherichia coli, ezofagogastroduodenoskopia, Giardia lamblia, gronkowiec złocisty, kolonoskopia z biopsją, krwawa biegunka, morfologia krwi, niedrożność jelit, norowirusy, patogeny pokarmowe, posiew bakteriologiczny kału, posiew krwi, próby wątrobowe, Salmonella, test immunoenzymatyczny, toksyna botulinowa, toksyna Clostridium difficile, Toxoplasma, wirusowe zapalenie wątroby, wirusowe zapalenie żołądka, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zapalenie trzustki, zapalenie uchyłków, zapalenie wyrostka robaczkowego, zatrucie grzybami, zatrucie pokarmowe - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół stevens-johnsona – Diagnostyka i diagnoza
Zespół Stevens-Johnsona (SJS) to ciężka, potencjalnie zagrażająca życiu reakcja polekowa, charakteryzująca się martwicą pełnej grubości naskórka i zajęciem co najmniej dwóch błon śluzowych. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym, wywiadzie oraz potwierdzeniu histopatologicznym w biopsji skóry, gdzie obserwuje się martwicę naskórka, apoptozę keratynocytów i pęcherze podnaskórkowe. Klasyfikacja SJS zależy od powierzchni ciała z oddzieleniem naskórka: <10% dla SJS, 10-30% dla postaci nakładającej się SJS/TEN oraz >30% dla toksycznej nekrolizy naskórka (TEN). Wczesne objawy obejmują gorączkę, objawy grypopodobne oraz zmiany błon śluzowych (światłowstręt, pieczenie spojówek, dysfagia). Diagnostyka różnicowa obejmuje m.in. rumień wielopostaciowy, AGEP, DRESS oraz pęcherzyce. SCORTEN, punktowa skala oceny ciężkości, uwzględnia m.in. wiek >40 lat, oddzielenie naskórka >10%, stężenie mocznika >10 mmol/l i glukozy >14 mmol/l, pozwalając oszacować śmiertelność od 3,2% (wynik 0-1) do 90% (wynik ≥5).
apoptoza keratynocytów, badanie immunofluorescencyjne, białko C-reaktywne, biopsja skóry, dysfagia, ezofagogastroduodenoskopia, gazometria tętnicza, granulizyna, hipoalbuminemia, interleukina-6, leki przeciwdrgawkowe, martwica naskórka, mikroskopia konfokalna, morfologia krwi, mycoplasma pneumoniae, NLPZ, objaw Nikolskiego, objawy grypopodobne, pęcherzyca zwykła, pemfigoid pęcherzowy, Pseudomonas aeruginosa, reakcja polekowa, rtg klatki piersiowej, rumień, rumień wielopostaciowy, światłowstręt, TNF-alfa, toksyczna nekroliza naskórka, wirus HIV, zapalenie płuc, zapalenie spojówek, zespół Stevens-Johnsona - Leksykon chorób i schorzeń
Żylaki przełyku – Diagnostyka i diagnoza
Żylaki przełyku, będące powikłaniem nadciśnienia wrotnego najczęściej związanego z marskością wątroby, stanowią istotne zagrożenie z powodu ryzyka masywnego krwawienia. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na ezofagogastroduodenoskopii (EGD), która umożliwia bezpośrednią ocenę wielkości żylaków (stopień 1-3) oraz identyfikację stygmatów wysokiego ryzyka krwawienia, takich jak czerwone pręgi czy plamki. Endoskopia pozostaje złotym standardem, pozwalając jednocześnie na interwencje terapeutyczne, np. opaskowanie. Uzupełniająco stosuje się badania obrazowe: TK z kontrastem (czułość ~91%, swoistość ~81%), RM oraz ultrasonografię dopplerowską i elastografię przejściową, która ocenia sztywność wątroby i pomaga w stratyfikacji ryzyka (np. sztywność <20 kPa i liczba płytek >150 × 10^9/L wskazują na niskie ryzyko klinicznie istotnych żylaków). Endoskopia kapsułkowa stanowi alternatywę dla pacjentów nieakceptujących tradycyjnej endoskopii. Pomiar gradientu ciśnienia żył wątrobowych (HVPG) jest kluczowy w ocenie nadciśnienia wrotnego, z wartościami ≥10 mmHg predykcyjnymi dla powstawania żylaków i dekompensacji marskości, a ≥20 mmHg wskazującymi na złe rokowanie.
biopsja wątroby, elastografia przejściowa, endoskopia kapsułkowa, ezofagogastroduodenoskopia, krwawienie z żylaków, lek wazokonstrykcyjny, marskość wątroby, MELD, nadciśnienie wrotne, oktreotyd, panendoskopia, rezonans magnetyczny, skala Child-Pugh, splenomegalia, sztywność wątroby, terlipresyna, tomografia komputerowa, trombocytopenia, ultrasonografia dopplerowska, wodobrzusze, żylak przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie przełyku – Diagnostyka i diagnoza
Zapalenie przełyku to stan zapalny błony śluzowej przełyku o różnorodnej etiologii, w tym refluksowej, infekcyjnej, alergicznej (eozynofilowe zapalenie przełyku, EoE) oraz polekowej. Diagnostyka opiera się na szczegółowym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz badaniach endoskopowych (ezofagogastroduodenoskopia, EGD) z pobraniem biopsji z co najmniej 6 wycinków z różnych odcinków przełyku. W badaniu histopatologicznym kluczowe jest stwierdzenie ≥15 eozynofili na pole widzenia w dużym powiększeniu dla rozpoznania EoE, a także identyfikacja cech charakterystycznych dla refluksowego zapalenia (przerost warstwy podstawnej, wydłużenie brodawek) czy infekcji (np. ciałka wtrętowe HSV, CMV, strzępki grzybni). W diagnostyce różnicowej uwzględnia się choroby serca, zaburzenia motoryki przełyku oraz nowotwory. W przypadku podejrzenia EoE stosuje się skalę EREFS do oceny endoskopowej oraz molekularny panel EDP oceniający ekspresję 96 genów.
badanie endoskopowe, badanie histopatologiczne, biopsja przełyku, dysfagia, eozynofilia przełyku, eozynofilowe zapalenie przełyku, Esophageal String Test, ezofagogastroduodenoskopia, górna endoskopia, inhibitor pompy protonowej, kandydoza przełyku, manometria przełyku, naciek eozynofilowy, odynofagia, pH-metria przełyku, polekowe zapalenie przełyku, refluks żołądkowo-przełykowy, refluksowe zapalenie przełyku, regurgitacja, remisja histologiczna, test alergiczny, uchyłek przełyku, zakażenie CMV, zakażenie HSV, zapalenie przełyku, zgaga - Leksykon chorób i schorzeń
Wymiotowanie krwi – Patofizjologia i mechanizm
Hematemeza, definiowana jako wymiotowanie treści żołądkowej zawierającej krew, jest alarmującym objawem wskazującym na krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego (jama ustna, przełyk, żołądek, dwunastnica). Mechanizm wymiotów jest złożony i koordynowany przez ośrodek wymiotny w rdzeniu przedłużonym, aktywowany przez impulsy aferentne z przewodu pokarmowego, strefę chemoreceptorową (CTZ) oraz wyższe ośrodki mózgowe. Neuroprzekaźniki takie jak dopamina, serotonina (receptory 5-HT3), acetylocholina, substancja P (receptory NK1) oraz układ histaminergiczny (receptory H1 i H2) odgrywają kluczową rolę w patogenezie wymiotów. Obecność krwi w wymiocinach świadczy o przerwaniu ciągłości błony śluzowej i może manifestować się jako świeża czerwona krew lub ciemnobrązowa substancja przypominająca fusy kawy, co ma znaczenie diagnostyczne w ocenie źródła i czasu krwawienia.
anemia, aspiracja krwi, choroba refluksowa przełyku, choroba wrzodowa, czerwona krwinka, embolizacja naczyń, ezofagogastroduodenoskopia, farmakoterapia, fusowate wymioty, górny odcinek przewodu pokarmowego, Helicobacter pylori, hematemesis, marskość wątroby, nadciśnienie wrotne, neuroprzekaźnik, niedokrwistość, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność wielonarządowa, nudności i wymioty, ośrodek wymiotny, wrzód trawienny, wstrząs hipowolemiczny, wymioty, zapalenie dwunastnicy, zapalenie przełyku, zapalenie żołądka, zwłóknienie wątroby, żylaki przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Giardioza – Diagnostyka i diagnoza
Giardiaza to infekcja przewodu pokarmowego wywołana przez pasożyta Giardia lamblia, diagnozowana głównie poprzez wykrywanie cyst lub trofozoitów w kale. Standardem jest mikroskopia kału, zalecane jest badanie trzech próbek z różnych dni, co zwiększa czułość diagnostyczną do ponad 90%. Metody koncentracji kału, takie jak flotacja siarczanem cynku (ciężar właściwy 1,18), poprawiają wykrywalność cyst (9-15 x 7-10 μm). Testy immunoenzymatyczne (ELISA) wykrywające antygen GSA65 cechują się czułością 95-100% i swoistością 100%, stanowiąc alternatywę lub uzupełnienie mikroskopii. Diagnostyka molekularna (real-time PCR) wykazuje najwyższą czułość (>95%), zdolna wykryć nawet 10 pasożytów/100 μl, jednak jest kosztowna i ograniczona dostępnością. Mikroskopia bezpośrednia ma czułość 34-50% dla pojedynczej próbki, a metody koncentracji 65-90% dla trzech próbek. Immunofluorescencja bezpośrednia (DFA) to złoty standard (>90% czułości), ale wymaga specjalistycznego sprzętu.
amplifikacja kwasów nukleinowych, badanie kału na pasożyty, biegunka przewlekła, biegunka wodnista, biopsja jelita, choroba podlegająca zgłoszeniu, cysta Giardia, ELISA, ezofagogastroduodenoskopia, flotacja kału, Giardia intestinalis, Giardia lamblia, immunoassay, immunofluorescencja bezpośrednia, nosicielstwo bezobjawowe, pasożyt jednokomórkowy, PCR w czasie rzeczywistym, przewód pokarmowy, test immunoenzymatyczny, test sznurkowy, zaburzenia wchłaniania, zahamowanie wzrostu, złoty standard - Leksykon chorób i schorzeń
Poparzenia kwasowe i chemiczne – Diagnostyka i diagnoza
Oparzenia chemiczne stanowią poważne uszkodzenia tkanek wywołane przez substancje żrące, których ciężkość zależy od pH (kwasy <7, zasady >7), stężenia, czasu kontaktu, ilości i postaci fizycznej substancji oraz miejsca ekspozycji (skóra, oczy, błony śluzowe). Diagnostyka obejmuje szczegółowe badanie fizykalne z oceną bólu, głębokości i charakteru uszkodzeń (koagulacja martwicza dla kwasów, martwica rozpływna dla zasad), a w przypadku kontaktu z oczami – pomiar pH i ocenę okulistyczną z użyciem fluoresceiny. Połknięcie substancji wymaga endoskopii przełyku i żołądka do 48-96 godzin od zdarzenia, klasyfikacji oparzeń (powierzchowne, śródścienne, przezmurowe) oraz badań laboratoryjnych dostosowanych do rodzaju toksycznej substancji (np. wapń, magnez, potas, EKG przy kwasie fluorowodorowym). Obrazowanie (RTG, TK) jest niezbędne do wykrycia perforacji i oceny uszkodzeń wewnętrznych.
endoskopia przełyku, ezofagogastroduodenoskopia, fenol, hiperkaliemia, hipokalcemia, hipomagnezemia, intubacja dotchawicza, klasyfikacja Roper-Hall, kwas fluorowodorowy, kwas szczawiowy, martwica rozpływna, obrzęk górnych dróg oddechowych, odma śródpiersia, oparzenie chemiczne, oparzenie chemiczne oka, oparzenie częściowej grubości, oparzenie kwasowe, oparzenie pełnej grubości, oparzenie powierzchowne, perforacja przełyku, substancja żrąca, zwężenie przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Naczyniak krwotoczny dziedziczny – Epidemiologia
Naczyniak krwotoczny dziedziczny (HHT) to autosomalnie dominujące zaburzenie naczyniowe, charakteryzujące się obecnością mnogich malformacji tętniczo-żylnych (AVM) bez prawidłowej sieci naczyń włosowatych. Etiologia opiera się na mutacjach genów szlaku BMP, głównie ENG i ACVRL1, które odpowiadają za około 90% przypadków. Częstość występowania HHT wynosi około 1 na 5000-8000 osób globalnie, z wyższą zapadalnością w wybranych regionach, np. 1:1331 na Wyspach Bonaire i Curaçao. Choroba manifestuje się najczęściej w drugiej lub trzeciej dekadzie życia, z progresją objawów, takich jak epistaxis, telangiektazje i krwawienia z przewodu pokarmowego, nasilające się po 40. roku życia. Diagnostyka opiera się na kryteriach klinicznych Curaçao oraz badaniach genetycznych, które są kluczowe dla potwierdzenia rozpoznania i identyfikacji krewnych pierwszego stopnia. Wczesne wykrycie AVM, zwłaszcza płucnych i mózgowych, jest istotne ze względu na ryzyko powikłań zagrażających życiu.
badanie genetyczne, badanie przesiewowe, dziedziczenie autosomalne dominujące, epistaxis, ezofagogastroduodenoskopia, kryteria Curaçao, malformacja naczyniowa, malformacja tętniczo-żylna, mózgowe AVM, mutacja heterozygotyczna, naczyniak krwotoczny dziedziczny, nawracające krwawienie z nosa, niewydolność wątroby, płucne AVM, przezklatkowa echokardiografia kontrastowa, receptor kinazy typu 1, rezonans magnetyczny mózgu, szlak sygnałowy BMP, telangiektazja, wątrobowe AVM, zaburzenie angiogenezy, zajęcie przewodu pokarmowego, zespół Oslera-Webera-Rendu - Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Epidemiologia
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to dziedziczny zespół polipowatości o częstości występowania od 1:5000 do 1:18000 urodzeń, z równą predylekcją dla obu płci. Charakteryzuje się wczesnym pojawieniem się licznych gruczolaków jelita grubego (średni wiek 16 lat), które u 95% pacjentów rozwijają się do 35 roku życia, prowadząc bez leczenia do niemal 100% ryzyka raka jelita grubego (średni wiek zachorowania 39 lat). Atenuowana postać FAP (AFAP) cechuje się mniejszą liczbą polipów (~30) i późniejszym wiekiem wystąpienia raka (40-70 lat). Oczekiwana długość życia nieleczonych pacjentów wynosi około 42 lata, a główną przyczyną zgonów jest rak jelita grubego, z istotnym ryzykiem nowotworów pozaokrężniczych, takich jak guzy desmoidalne (9,9%), rak dwunastnicy (5,6%) i żołądka (2,8%). Diagnostyka opiera się na badaniu genetycznym mutacji genu APC oraz corocznych badaniach endoskopowych (sigmoidoskopia/kolonoskopia od 10-15 roku życia), a także nadzorze górnego odcinka przewodu pokarmowego i innych manifestacji pozaokrężniczych.
badanie palpacyjne, elastyczna sigmoidoskopia, ezofagogastroduodenoskopia, górna endoskopia, gruczolaki jelita grubego, guz desmoidalny, hepatoblastoma, klasyfikacja Spigelmana, kolektomia, kolonoskopia, kolonoskopia nadzorcza, krewni pierwszego stopnia, mutacja genu APC, niesteroidowe leki przeciwzapalne, polipy gruczolakowate, rak brodawkowaty tarczycy, rak dwunastnicy, rak jelita grubego, rak tarczycy, rak żołądka, rezonans magnetyczny, rodzinna polipowatość gruczolakowata, szlak mTOR, tomografia komputerowa, ultrasonografia tarczycy, wirtualna kolonoskopia, zespół polipowatości, zespolenie krętniczo-odbytnicze - Leksykon chorób i schorzeń
Rak żołądka – Diagnostyka i diagnoza
Diagnostyka raka żołądka opiera się na wieloetapowym procesie obejmującym szczegółowy wywiad lekarski, badanie fizykalne oraz szeroki zakres badań laboratoryjnych i obrazowych. Kluczową rolę odgrywa ezofagogastroduodenoskopia (EGD) z biopsją, umożliwiająca bezpośrednią ocenę błony śluzowej i pobranie materiału do badania histopatologicznego, co stanowi złoty standard w potwierdzeniu rozpoznania. Badania laboratoryjne, takie jak morfologia krwi (CBC) wykazująca często niedokrwistość, oraz markery nowotworowe (CEA, CA 19-9) wspomagają ocenę stanu ogólnego i monitorowanie terapii, choć nie są specyficzne diagnostycznie. Zaawansowane techniki obrazowe, w tym tomografia komputerowa (CT) z kontrastem, endoskopowa ultrasonografia (EUS) oraz w wybranych przypadkach rezonans magnetyczny (MRI) i pozytonowa tomografia emisyjna (PET-CT), pozwalają na precyzyjne określenie stopnia zaawansowania choroby (staging TNM), oceniając głębokość naciekania guza, zajęcie węzłów chłonnych oraz obecność przerzutów odległych. Laparoskopia diagnostyczna jest stosowana w celu wykrycia drobnych przerzutów otrzewnowych i oceny resekcyjności guza.
anemia, antygen karcinoembrionalny, badania laboratoryjne, badania obrazowe, badania przesiewowe, badanie fizykalne, badanie kału na krew utajoną, biopsja endoskopowa, błona śluzowa żołądka, chłoniak żołądka, choroba wrzodowa żołądka, chromoendoskopia, dysfagia, dziedziczny rozlany rak żołądka, endomikroskopia konfokalna, endoskopowa ultrasonografia, ezofagogastroduodenoskopia, górna endoskopia, guz stromalny przewodu pokarmowego, Helicobacter pylori, laparoskopia diagnostyczna, markery nowotworowe, morfologia krwi, pozytonowa tomografia emisyjna, przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka, rak gastyczny, rak żołądka, rezonans magnetyczny, rodzinna polipowatość gruczolakowata, system TNM, tomografia komputerowa, wywiad lekarski, zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka, zespół Lyncha, zespół multidyscyplinarny