gruczolak nadnerczy
Gruczolak nadnerczy (łac. adenoma glandulae suprarenalis) to łagodny nowotwór wywodzący się z kory nadnerczy. Stanowi najczęstszy rodzaj guzów nadnerczy, który w większości przypadków zostaje wykryty przypadkowo podczas badań obrazowych wykonywanych z innych wskazań (tzw. incydentaloma nadnerczy).
Klinicznie gruczolaki nadnerczy dzielą się na hormonalnie czynne i nieczynne. Guzy hormonalnie czynne mogą wydzielać nadmiernie kortyzol (powodując zespół Cushinga), aldosteron (prowadząc do pierwotnego hiperaldosteronizmu – zespołu Conna) lub rzadziej androgeny. Gruczolaki nieczynne hormonalnie (około 75% przypadków) nie dają objawów klinicznych związanych z nadprodukcją hormonów.
W diagnostyce gruczolaków nadnerczy kluczową rolę odgrywają badania obrazowe (TK, MRI) oraz ocena profilu hormonalnego. W tomografii komputerowej charakterystyczną cechą gruczolaka jest niska gęstość (poniżej 10 jednostek Hounsfielda) związana z wysoką zawartością lipidów. W przypadku guzów czynnych hormonalnie lub o średnicy przekraczającej 4 cm często rozważa się leczenie operacyjne – adrenalektomię.
Pacjenci z gruczolakami nadnerczy wymagają regularnej obserwacji, szczególnie w kontekście możliwego rozwoju aktywności hormonalnej lub wzrostu guza. Standardowe postępowanie obejmuje kontrolne badania obrazowe oraz okresową ocenę funkcji hormonalnej nadnerczy.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Łagodne guzy nadnerczy – Objawy
Łagodne guzy nadnerczy, zwane adenoma nadnerczy, to nienowotworowe masy, które mogą być funkcjonalne (produkujące hormony) lub niefunkcjonalne. Około 80% guzów jest niefunkcjonalnych i wykrywanych przypadkowo podczas badań obrazowych, z powolnym wzrostem od 0,3 do 2,8 mm rocznie. Funkcjonalne guzy mogą produkować nadmiar kortyzolu, prowadząc do zespołu Cushinga z objawami takimi jak nadciśnienie tętnicze, hiperglikemia, osłabienie mięśni, czy osteoporoza, lub nadmiar aldosteronu, powodując zespół Conna z nadciśnieniem opornym na leczenie, hipokaliemią i hipomagnezemią. Pheochromocytoma, guz rdzenia nadnerczy, wytwarza katecholaminy i objawia się napadowym nadciśnieniem, kołataniem serca, drżeniem i bólami głowy. Ryzyko przekształcenia niefunkcjonalnego guza w hormonoprodukujący wynosi 17% w ciągu roku, 29% w 2 lata i 47% w 5 lat, natomiast transformacja w nowotwór złośliwy jest bardzo rzadka.
adenoma nadnerczy, adrenalektomia, ginekomastia, gruczolak nadnerczy, hiperglikemia, hipokaliemia, hirsutyzm, katecholamina, migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, nadmiar kortyzolu, nadmierne pocenie się, napad paniki, osteoporoza, pheochromocytoma, pierwotny hiperaldosteronizm, rak kory nadnerczy, rdzeń nadnerczy, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, twarz księżycowata, układ endokrynologiczny, zaburzenie miesiączkowania, zawał mięśnia sercowego, zespół Conna, zespół Cushinga - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Oftensin 2,5 mg/ml
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa tymololu maleinianu, substancji czynnej leku Oftensin, wykazały brak toksyczności miejscowej przy długotrwałym stosowaniu miejscowym u królików i psów (1-2 lata), co potwierdza bezpieczeństwo stosowania kropli do oczu. Toksyczność ostra po podaniu doustnym wykazała LD50 na poziomie 1190 mg/kg u myszy oraz 900 mg/kg u szczurów, wskazując na niską toksyczność ostrą. W badaniach karcinogenności u szczurów zaobserwowano wzrost częstości gruczolaka nadnerczy u samców przy dawce 300 mg/kg/dobę (300-krotność dawki ludzkiej), natomiast u myszy dawka 500 mg/kg/dobę (500-krotność dawki ludzkiej) wiązała się ze wzrostem nowotworów płuc, polipów macicy oraz gruczolakoraków sutka u samic. Nie stwierdzono działania karcinogennego przy dawkach 5 i 50 mg/kg/dobę (5- i 50-krotność dawki ludzkiej). Zwiększona częstość gruczolakoraka sutka korelowała ze wzrostem stężenia prolaktyny w surowicy.
badanie cytogenetyczne, badanie reprodukcyjne, dawka śmiertelna, działanie karcinogenne, działanie mutagenne, gruczolak nadnerczy, gruczolakorak sutka, LD50, mutacja wsteczna, nowotwór płuc, polip macicy, prolaktyna, test Amesa, test mikrojądrowy, test transformacji komórek nowotworowych, toksyczność miejscowa, toksyczność ogólnoustrojowa, tolerancja miejscowa, tymololu maleinian, wpływ na rozrodczość - Leksykon chorób i schorzeń
Łagodne guzy nadnerczy – Patofizjologia i mechanizm
Łagodne guzy nadnerczy, w tym adrenal adenomas, to niezłośliwe zmiany, które mogą wykazywać aktywność hormonalną, prowadząc do klinicznie istotnych zespołów, takich jak zespół Cushinga (hiperkortyzolemia) czy pierwotny hiperaldosteronizm (zespół Conna). Patogeneza tych guzów wiąże się z mutacjami genetycznymi w kluczowych genach, m.in. CTNNB1, PRKACA, GNAS1, MENIN, KCNJ5, ATP1A1, oraz zaburzeniami w szlakach sygnałowych cAMP-PKA i sygnalizacji wapniowej. Mutacje te prowadzą do nieprawidłowej aktywacji produkcji hormonów, takich jak kortyzol i aldosteron, co manifestuje się m.in. nadciśnieniem tętniczym, hipokaliemią oraz objawami metabolicznymi. Nowa klasyfikacja WHO uwzględnia molekularne i genetyczne podstawy tych guzów, co umożliwia lepsze różnicowanie i zrozumienie ich biologii.
gen CTNNB1, gruczolak nadnerczy, gruczolak wydzielający aldosteron, guz czynny hormonalnie, guz kory nadnerczy, guz nieczynny hormonalnie, guz rdzenia nadnerczy, hiperkortyzolemia, hipokaliemia, łagodny guz nadnerczy, mutacja genetyczna, nadprodukcja kortyzolu, neurofibromatoza typu 1, pheochromocytoma, pierwotny hiperaldosteronizm, rodzinna polipowatość gruczolakowata, szlak cAMP/PKA, zespół Carneya, zespół Conna, zespół Cushinga, zespół Li-Fraumeni, zespół McCune’a-Albrighta, zespół mnogiej gruczolakowatości, zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Aripsan 15 mg
Dane przedkliniczne dotyczące arypiprazolu, substancji czynnej leku Aripsan, wykazały brak istotnego zagrożenia dla człowieka przy stosowaniu dawek klinicznych. Badania toksyczności po podaniu wielokrotnym, genotoksyczności, rakotwórczości oraz wpływu na rozród i rozwój potomstwa nie ujawniły istotnych działań niepożądanych w warunkach klinicznych. W badaniach długoterminowych u szczurów zaobserwowano toksyczny wpływ na nadnercza przy dawkach 20-60 mg/kg/dobę, co odpowiada ekspozycji AUC 3-10-krotnie wyższej niż u ludzi po maksymalnej dawce. Zwiększona częstość raków nadnerczy u samic szczurów wystąpiła przy dawce 60 mg/kg/dobę (AUC >10-krotne względem ludzi), natomiast margines bezpieczeństwa klinicznego oceniono na 7-krotną ekspozycję AUC. U małp stwierdzono kamicę żółciową przy dawkach 25-125 mg/kg/dobę (AUC 1-3-krotnie wyższe niż u ludzi), jednak stężenia metabolitów w żółci u ludzi były znacznie niższe (6% stężenia małp), co minimalizuje ryzyko podobnych efektów.
arypiprazol, badania przedkliniczne, dawka maksymalna zalecana, działanie teratogenne, genotoksyczność, gruczolak nadnerczy, hydroksyarypiprazol, kamica żółciowa, lipofuscyna, martwica komórek miąższowych, mineralizacja kości płodu, neurotoksyczność, potencjał rakotwórczy, rak nadnerczy, toksyczność nadnerczy, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność rozwojowa, toksyczność wielokrotna, związki siarczanowe - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Oftensin 5 mg/ml
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa tymololu maleinianu, substancji czynnej w preparacie Oftensin 5 mg/ml, potwierdzają jego dobrą tolerancję miejscową w postaci kropli do oczu, co wykazano w długoterminowych badaniach na królikach i psach (1-2 lata) bez obserwacji działań niepożądanych w obrębie tkanek oka. Toksyczność ostra oceniona na gryzoniach wskazuje na LD50 doustne wynoszące 1190 mg/kg dla myszy oraz 900 mg/kg dla szczurów, co świadczy o niskiej toksyczności. Badania karcinogenności ujawniły wzrost częstości gruczolaka nadnerczy u szczurów przy dawce 300 mg/kg/dobę (300-krotność maksymalnej dawki doustnej dla ludzi) oraz nowotworów płuc, polipów macicy i gruczolakoraków sutka u myszy przy dawce 500 mg/kg/dobę (500-krotność dawki ludzkiej), natomiast dawki 5 i 50 mg/kg/dobę nie wykazywały działania karcinogennego.
badanie cytogenetyczne, beta-adrenolityk, dawka śmiertelna, dysfagia, gruczolak nadnerczy, gruczolakorak sutka, krople do oczu, lek beta-adrenolityczny, mutacja wsteczna, nowotwór płuc, Oftensin, polip macicy, potencjał karcinogenny, potencjał mutagenny, prolaktyna, test Amesa, test mikrojądrowy, toksyczność oczna, tymolol maleinian - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół cushinga – Etiologia i przyczyny
Zespół Cushinga to stan hiperkortyzolemii wynikający z długotrwałej ekspozycji na nadmierne stężenia kortyzolu, spowodowany przyczynami egzogennymi (najczęściej długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów takich jak prednizon, deksametazon, hydrokortyzon) lub endogennymi. Endogenne przyczyny dzielą się na ACTH-zależne (80-85% przypadków), gdzie nadmiar kortyzolu wynika z nadprodukcji ACTH przez gruczolaki przysadki (choroba Cushinga, 70-80%) lub guzy ektopowe (15-20%), oraz ACTH-niezależne (15-20%), obejmujące autonomiczne guzy nadnerczy, takie jak gruczolaki (60%) i raki (40%). Rzadkie formy to pierwotna barwnikowa choroba guzkowa nadnerczy (PPNAD) i makroguzkowy przerost nadnerczy (AIMAH). Pseudo-zespół Cushinga związany jest z wtórną hiperkortyzolemią w przebiegu alkoholizmu, ciężkiej depresji, jadłowstrętu, otyłości czy PCOS.
astma oskrzelowa, choroba Cushinga, cykliczny zespół Cushinga, drobnokomórkowy rak płuca, endogenny zespół Cushinga, glikokortykosteroid, gruczolak nadnerczy, gruczolak przysadki mózgowej, gruczolakowatość wewnątrzwydzielnicza, hiperkortyzolemia, hormon adrenokortykotropowy, hormon uwalniający kortykotropinę, iniekcja dostawowa, jadłowstręt psychiczny, octan megestrolu, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, przerost nadnerczy, pseudo-zespół Cushinga, rak nadnerczy, rakowiak oskrzela, reumatoidalne zapalenie stawów, sarkoidoza, toczeń rumieniowaty układowy, zespół Cushinga, zespół policystycznych jajników - Leksykon chorób i schorzeń
Łagodne guzy nadnerczy – Leczenie
Leczenie łagodnych guzów nadnerczy opiera się na ocenie wielkości guza, jego aktywności hormonalnej oraz ryzyka złośliwości. Guzy nieczynne hormonalnie i mniejsze niż 4-5 cm, bez cech złośliwości, kwalifikują się do obserwacji z kontrolą obrazową co 3-6 miesięcy, a następnie co 1-2 lata oraz corocznymi badaniami hormonalnymi przez 5 lat. Wskazaniem do adrenalektomii są guzy czynne hormonalnie, o średnicy powyżej 4-5 cm, wykazujące szybki wzrost (>1 cm) lub podejrzenie złośliwości. Preferowaną metodą chirurgiczną jest laparoskopowa adrenalektomia, zapewniająca krótszy czas hospitalizacji (1-3 dni) i szybszy powrót do aktywności, natomiast adrenalektomia otwarta stosowana jest przy większych guzach lub podejrzeniu złośliwości. Farmakoterapia przedoperacyjna obejmuje alfa- i beta-blokery w pheochromocytoma, inhibitory syntezy kortyzolu (ketokonazol, metyrapon) w zespole Cushinga oraz antagoniści receptora mineralokortykosteroidowego (spironolakton, eplerenon) w aldosteronomie, a także suplementację potasu i wyrównanie zaburzeń metabolicznych.
ablacja prądem o częstotliwości radiowej, adenoma nadnerczy, adrenalektomia, adrenalektomia laparoskopowa, alfa-bloker, antagonista receptora glikokortykosteroidowego, antagonista wapnia, badanie hormonalne, badanie obrazowe, beta-bloker, dysfagia, endokrynologia, eplerenon, farmakoterapia, gruczolak nadnerczy, guz chromochłonny, guz czynny hormonalnie, incydentaloma nadnerczy, katecholamina, ketokonazol, krioablacja, łagodny guz nadnerczy, metyrapon, mifepryston, niedoczynność nadnerczy, pheochromocytoma, powikłanie zakrzepowo-zatorowe, przełom nadciśnieniowy, spironolakton, zespół Cushinga