inhibitory transporterów
Inhibitory transporterów to grupa związków, które hamują funkcje białek transportujących substancje przez błony komórkowe. W kontekście medycznym szczególnie istotne są inhibitory transporterów neurotransmiterów, takie jak selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) stosowane w leczeniu depresji, oraz inhibitory transporterów glukozy (SGLT-2), wykorzystywane w terapii cukrzycy typu 2.
Mechanizm działania inhibitorów transporterów polega na blokowaniu specyficznych białek odpowiedzialnych za przenoszenie określonych substancji przez błony komórkowe. Dzięki temu mogą one zmieniać stężenie różnych związków w przestrzeniach międzykomórkowych i wewnątrzkomórkowych, co ma znaczenie terapeutyczne w wielu schorzeniach.
W farmakologii klinicznej istotne znaczenie mają również inhibitory transporterów leków, które mogą wpływać na farmakokinetykę innych substancji leczniczych. Dotyczy to szczególnie inhibitorów glikoproteiny P i białek BCRP, które mogą istotnie modyfikować biodostępność leków i prowadzić do interakcji lekowych. Znajomość tych mechanizmów jest kluczowa dla bezpiecznej farmakoterapii.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Atorvastatin Teva Pharmaceuticals Polska 10 mg
Atorwastatyna, metabolizowana głównie przez CYP3A4 oraz transportowana przez OATP1B1/1B3, P-gp i BCRP, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Silni inhibitory CYP3A4, takie jak cyklosporyna, klarytromycyna, inhibitory proteazy HIV (np. rytonawir) czy azole przeciwgrzybicze, mogą zwiększać stężenie atorwastatyny nawet do 9,4-krotności, co znacząco podnosi ryzyko miopatii i rabdomiolizy. W takich przypadkach zaleca się stosowanie najniższych dawek atorwastatyny (np. nie przekraczając 10 mg/dobę przy rytonawirze) oraz ścisłe monitorowanie kliniczne. Umiarkowani inhibitory CYP3A4 (erytromycyna, diltiazem) podnoszą AUC atorwastatyny o około 1,3-1,5 raza, co również wymaga dostosowania dawki i obserwacji. Induktory CYP3A4, takie jak ryfampicyna, mogą obniżać stężenie leku, potencjalnie osłabiając efekt terapeutyczny, dlatego zaleca się jednoczesne podawanie lub odpowiednie monitorowanie. Inhibitory transporterów (np. cyklosporyna, letermowir) również zwiększają ekspozycję na atorwastatynę, co wymaga ograniczenia dawki i ostrożności, a niektóre kombinacje (np. z letermowirem i cyklosporyną) są przeciwwskazane.
amiodaron, antybiotyki makrolidowe, atorwastatyna, azole przeciwgrzybicze, białko oporności raka piersi, cyklosporyna, cytochrom P450 3A4, digoksyna, diltiazem, doustne środki antykoncepcyjne, dziurawiec zwyczajny, efawirenz, elbaswir, erytromycyna, etynyloestradiol, ezetymib, fibraty, flukonazol, gemfibrozyl, glekaprewir, hepatotoksyczność, induktory enzymatyczne, inhibitory enzymatyczne, inhibitory proteazy HIV, inhibitory transporterów, kolchicyna, kwas fusydowy, leki przeciwwirusowe HCV, letermowir, P-glikoproteina, pochodne kumaryny, pochodne kwasu fibrynowego, rabdomioliza, ryfampicyna, transportery wątrobowe, typranawir, warfaryna, werapamil - Leksykon leków
Interakcje leku – Zahron 40 mg
Rozuwastatyna, substancja czynna leku Zahron, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie poprzez wpływ na transportery OATP1B1 i BCRP, co może prowadzić do istotnego wzrostu stężenia leku w osoczu i zwiększenia ryzyka miopatii. Metabolizm rozuwastatyny przez cytochrom P450 jest minimalny, co ogranicza interakcje na tym poziomie. Szczególnie istotne są przeciwwskazania do jednoczesnego stosowania z cyklosporyną (7-krotne zwiększenie AUC), inhibitorami proteazy (3,1-7-krotne zwiększenie AUC), gemfibrozylem (1,9-krotne zwiększenie AUC) oraz kwasem fusydowym, gdzie ryzyko rabdomiolizy jest znaczne. Zaleca się dostosowanie dawki rozuwastatyny, rozpoczynając od 5 mg/dobę przy spodziewanym dwukrotnym lub większym wzroście ekspozycji, oraz unikanie dawki 40 mg w skojarzeniu z fibratami. Leki zobojętniające zmniejszają biodostępność rozuwastatyny o około 50%, dlatego należy zachować co najmniej 2-godzinny odstęp czasowy między podaniem.
antagoniści witaminy K, BCRP, cyklosporyna, digoksyna, doustne środki antykoncepcyjne, etynyloestradiol, ezetymib, gemfibrozyl, hepatotoksyczność, hormonalna terapia zastępcza, inhibitory proteazy, inhibitory reduktazy HMG-CoA, inhibitory transporterów, kinaza fosfokreatynowa, kumaryny, kwas fusydowy, międzynarodowy wskaźnik znormalizowany, miopatia, OATP1B1, rabdomioliza, rozuwastatyna, tikagrelor, warfaryna - Leksykon leków
Interakcje leku – Atrox 10 10 mg
Atorwastatyna, metabolizowana głównie przez CYP3A4 oraz transportowana przez OATP1B1, OATP1B3, MDR1 i BCRP, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mogą znacząco wpływać na jej stężenie w osoczu i ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza miopatii i rabdomiolizy. Silne inhibitory CYP3A4, takie jak cyklosporyna (↑ AUC 8,7-krotnie), typranawir/rytonawir (↑ AUC 9,4-krotnie), klarytromycyna i inhibitory proteazy HIV, powodują znaczny wzrost ekspozycji na atorwastatynę, co wymaga stosowania obniżonych dawek (np. nie przekraczanie 10 mg/dobę przy typranawirze/rytonawirze) oraz ścisłego monitorowania klinicznego. Umiarkowane inhibitory CYP3A4 (erytromycyna, diltiazem, werapamil, flukonazol, amiodaron) również podwyższają stężenia leku, co uzasadnia dostosowanie dawki i kontrolę pacjenta. Induktory CYP3A4, takie jak ryfampicyna, efawirenz czy ziele dziurawca, mogą obniżać skuteczność atorwastatyny, przy czym ryfampicyna wykazuje dodatkowo hamowanie OATP1B1, co komplikuje interakcję i wymaga jednoczesnego podawania leków bez odstępów czasowych.
atorwastatyna, azole przeciwgrzybicze, białko oporności raka piersi, białko oporności wielolekowej, cytochrom P450 3A4, czas protrombinowy, digoksyna, doustne środki antykoncepcyjne, ezetymib, fibraty, glekaprewir, hamowanie enzymatyczne, hepatotoksyczność, indukcja enzymatyczna, inhibitory CYP3A4, inhibitory proteazy HIV, inhibitory transporterów, kolchicyna, kolestypol, kwas fibrynowy, kwas fusydowy, leki przeciwwirusowe HCV, miopatia, polipeptydy OATP, rabdomioliza, transporter OATP1B1, transportery wątrobowe, warfaryna - Leksykon leków
Interakcje leku – Zahron Combi 20 mg + 5 mg
Produkt leczniczy Zahron Combi, zawierający rozuwastatynę i amlodypinę, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne o istotnym znaczeniu klinicznym. Rozuwastatyna jest substratem transporterów OATP1B1 i BCRP, a jej stężenie w osoczu może ulec znacznemu zwiększeniu (np. AUC wzrasta 7,1-krotnie przy jednoczesnym stosowaniu z cyklosporyną, 3,1-krotnie z atazanawirem/rytonawirem, 1,9-krotnie z gemfibrozylem), co podnosi ryzyko miopatii i rabdomiolizy. Wskazane jest dostosowanie dawki rozuwastatyny, tak aby nie przekraczała ekspozycji odpowiadającej 40 mg leku bez interakcji (np. maksymalna dawka 20 mg przy gemfibrozylu, 10 mg przy atazanawirze/rytonawirze). Ponadto, stosowanie kwasu fusydowego wymaga przerwania terapii rozuwastatyną ze względu na wysokie ryzyko miopatii. Leki zobojętniające kwas solny zmniejszają stężenie rozuwastatyny o około 50%, co można częściowo zminimalizować przez podanie ich 2 godziny po rozuwastatynie. Interakcje z antagonistami witaminy K (np. warfaryną) mogą powodować zmiany wartości INR, wymagając monitorowania tego parametru. Jednoczesne stosowanie rozuwastatyny z doustnymi środkami antykoncepcyjnymi zwiększa AUC etynyloestradiolu o 26% i norgestrelu o 34%, co należy uwzględnić w doborze dawki antykoncepcji.
antagonista witaminy K, azol przeciwgrzybiczny, BCRP, CPK, cyklosporyna, dantrolen, diltiazem, doustny środek antykoncepcyjny, działanie hipotensyjne, dziurawiec, erytromycyna, etynyloestradiol, ewerolimus, fibrat, gemfibrozyl, hepatotoksyczność, hipertermia złośliwa, induktor CYP3A4, inhibitor CYP3A4, inhibitor kinazy mTOR, inhibitor proteazy, inhibitory transporterów, INR, klarytromycyna, kwas fusydowy, lek hipolipemizujący, lek immunosupresyjny, lek zobojętniający kwas solny, makrolid, miopatia, niacyna, norgestrel, OATP1B1, parametry wątrobowe, rabdomioliza, ryfampicyna, symwastatyna, syrolimus, takrolimus, temsyrolimus, uszkodzenie wątroby, warfaryna, werapamil, wodorotlenek glinu