polipeptydy OATP
Polipeptydy OATP (Organic Anion Transporting Polypeptides) to rodzina białek transportowych zlokalizowanych w błonach komórkowych, odpowiedzialnych za przenoszenie anionów organicznych, w tym leków, hormonów steroidowych i kwasów żółciowych. Należą one do nadrodziny transporterów SLC (Solute Carrier), klasyfikowanych jako SLC21/SLCO.
W organizmie człowieka zidentyfikowano 11 izoform OATP, które odgrywają kluczową rolę w farmakokinetyce wielu leków, wpływając na ich wchłanianie, dystrybucję i eliminację. Szczególnie istotne klinicznie są transportery OATP1B1 i OATP1B3 zlokalizowane w hepatocytach, biorące udział w wychwytywaniu leków z krwiobiegu do wątroby.
Polimorfizmy genów kodujących OATP mogą prowadzić do zmienionej aktywności transporterów, co przekłada się na indywidualną zmienność w odpowiedzi na leki. Inhibicja OATP stanowi także ważny mechanizm interakcji lekowych, np. statyny będące substratami OATP1B1 mogą kumulować się w osoczu przy jednoczesnym stosowaniu inhibitorów tego transportera, zwiększając ryzyko miopatii.
Badania nad transporterami OATP mają istotne znaczenie w medycynie spersonalizowanej oraz w opracowywaniu nowych leków o przewidywalnej farmakokinetyce. Coraz częściej uwzględnia się je również w badaniach przedklinicznych nowych związków farmaceutycznych, co pozwala lepiej przewidzieć ich losy w organizmie człowieka.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Atrox 10 10 mg
Atorwastatyna, metabolizowana głównie przez CYP3A4 oraz transportowana przez OATP1B1, OATP1B3, MDR1 i BCRP, wykazuje liczne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, które mogą znacząco wpływać na jej stężenie w osoczu i ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza miopatii i rabdomiolizy. Silne inhibitory CYP3A4, takie jak cyklosporyna (↑ AUC 8,7-krotnie), typranawir/rytonawir (↑ AUC 9,4-krotnie), klarytromycyna i inhibitory proteazy HIV, powodują znaczny wzrost ekspozycji na atorwastatynę, co wymaga stosowania obniżonych dawek (np. nie przekraczanie 10 mg/dobę przy typranawirze/rytonawirze) oraz ścisłego monitorowania klinicznego. Umiarkowane inhibitory CYP3A4 (erytromycyna, diltiazem, werapamil, flukonazol, amiodaron) również podwyższają stężenia leku, co uzasadnia dostosowanie dawki i kontrolę pacjenta. Induktory CYP3A4, takie jak ryfampicyna, efawirenz czy ziele dziurawca, mogą obniżać skuteczność atorwastatyny, przy czym ryfampicyna wykazuje dodatkowo hamowanie OATP1B1, co komplikuje interakcję i wymaga jednoczesnego podawania leków bez odstępów czasowych.
atorwastatyna, azole przeciwgrzybicze, białko oporności raka piersi, białko oporności wielolekowej, cytochrom P450 3A4, czas protrombinowy, digoksyna, doustne środki antykoncepcyjne, ezetymib, fibraty, glekaprewir, hamowanie enzymatyczne, hepatotoksyczność, indukcja enzymatyczna, inhibitory CYP3A4, inhibitory proteazy HIV, inhibitory transporterów, kolchicyna, kolestypol, kwas fibrynowy, kwas fusydowy, leki przeciwwirusowe HCV, miopatia, polipeptydy OATP, rabdomioliza, transporter OATP1B1, transportery wątrobowe, warfaryna