związek hydroksyantracenowy
Związki hydroksyantracenowe to grupa naturalnych związków organicznych będących pochodnymi antracenu, zawierającymi podstawniki hydroksylowe. Występują głównie w roślinach z rodzin Rhamnaceae (kruszyna), Polygonaceae (rdest) oraz Liliaceae (aloes), gdzie stanowią aktywne biologicznie składniki o działaniu przeczyszczającym.
Pod względem chemicznym związki hydroksyantracenowe dzielą się na antrachinony (np. aloemodyna, emodyna, chryzofanol), antranole i antranony. Ich mechanizm działania przeczyszczającego polega na pobudzaniu perystaltyki jelit poprzez stymulację splotu Auerbacha oraz hamowanie wchłaniania wody i elektrolitów w okrężnicy, co zwiększa uwodnienie mas kałowych.
W medycynie klinicznej związki hydroksyantracenowe wykorzystywane są jako składniki leków przeczyszczających o działaniu drażniącym. Należy jednak pamiętać, że długotrwałe stosowanie tych związków może prowadzić do zaburzeń gospodarki elektrolitowej, uzależnienia i degeneracji nerwów układu autonomicznego jelit. Najnowsze badania wskazują również na potencjalne działanie przeciwnowotworowe, przeciwzapalne i przeciwbakteryjne niektórych związków z tej grupy.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Glukofrangulina A – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Glukofrangulina A, pochodna hydroksyantracenowa obecna w korze kruszyny (Rhamnus frangula L.), wykazuje potencjał mutagenny i genotoksyczny w testach in vitro, jednak te właściwości nie zostały potwierdzone w badaniach in vivo, co ma kluczowe znaczenie dla oceny bezpieczeństwa klinicznego. Długoterminowe badania rakotwórczości wskazują na ryzyko uszkodzeń nerek oraz jelita grubego, a badania toksyczności reprodukcyjnej z emodyną wykazały wpływ na cykl rujowy u myszy, głównie wtórny do toksyczności matczynej związanej z biegunką. Nefrotoksyczność, w tym przerost nabłonka nerek i kanalikowe nacieki bazofilowe, obserwowano przy dawkach ≥300 mg/kg/dzień w modelach zwierzęcych, z częściową odwracalnością zmian po okresie zdrowienia.
aloe-emodyna, bez czarny, emodyna, Frangula alnus, frangulina, genotoksyczność, glukofrangulina A, kora kruszyny, mięta pieprzowa, model mikrosomalny Salmonelli, mutagenność, naciek bazofilowy, naprawa DNA, nefropatia, nefrotoksyczność, NOEL, pierwotne hepatocyty, pochodna hydroksyantracenowa, przerost nabłonka, rakotwórczość, Rhamnus frangula, splot nerwowy okrężnicy, strąki senesu, test mutagenności, toksyczność długoterminowa, toksyczność podostra, toksyczność reprodukcyjna, uszkodzenie nerek, wpust żołądka, związek hydroksyantracenowy - Leksykon substancji czynnych
Sennozydy – Dawkowanie i sposób podawania
Sennozydy, będące substancjami czynnymi o działaniu przeczyszczającym, występują w preparatach takich jak Senalax Extra (17 mg sennozydów/tabletka powlekana) oraz Senes Apteo Med (28 mg sennozydów/saszetka). Preparaty te są przeciwwskazane u dzieci poniżej 12 lat z powodu braku danych dotyczących bezpieczeństwa. Dorośli i młodzież powyżej 12 lat powinni stosować Senalax Extra w dawce 1 tabletki na noc, 2-3 razy w tygodniu przez 1-2 tygodnie, nie przekraczając maksymalnej dawki dobowej 30 mg związków hydroksyantracenowych. Senes Apteo Med zaleca się w dawce 1/2 lub 2/3 szklanki naparu z jednej saszetki, przygotowanego przez zaparzenie w 1 szklance wrzącej wody przez 10 minut, stosowanego wieczorem, nie dłużej niż 7-10 dni. Działanie przeczyszczające pojawia się odpowiednio po 8-12 godzinach (Senalax Extra) oraz 6-10 godzinach (Senes Apteo Med) od podania.
działanie niepożądane, działanie przeczyszczające, efekt przeczyszczający, efekt terapeutyczny, forma farmaceutyczna, maksymalna dawka dobowa, podanie doustne, postać farmaceutyczna, Senalax Extra, Senes Apteo Med, sennozyd, substancja czynna, suma sennozydów, tabletka powlekana, wywiad medyczny, zioła do zaparzania, związek hydroksyantracenowy