Frangula alnus

Frangula alnus, znana również jako kruszyna pospolita, to roślina lecznicza z rodziny szakłakowatych (Rhamnaceae), wykorzystywana w medycynie ze względu na swoje właściwości farmakologiczne. Kora kruszyny zawiera antrachinony, głównie glikozydy antranolowe, które po hydrolizie w jelicie grubym uwalniają związki o działaniu przeczyszczającym.

Mechanizm działania kory kruszyny polega na zwiększeniu perystaltyki jelita grubego oraz zmniejszeniu wchłaniania wody i elektrolitów, co prowadzi do efektu przeczyszczającego po około 8-12 godzinach od podania. W praktyce klinicznej stosuje się ją w leczeniu zaparć, szczególnie u pacjentów z zespołem jelita drażliwego oraz w przygotowaniu do badań diagnostycznych przewodu pokarmowego.

Należy pamiętać, że preparaty z korą kruszyny nie powinny być stosowane długotrwale (nie dłużej niż 1-2 tygodnie) ze względu na ryzyko rozwoju zależności, zaburzeń równowagi elektrolitowej oraz atrofii mięśni gładkich jelita. Przeciwwskazania obejmują niedrożność jelit, nieswoiste choroby zapalne jelit, ciążę i okres laktacji oraz wiek poniżej 12 lat.

Powiązane wpisy

Leksykon substancji czynnych
Glukofrangulina A – Właściwości farmakokinetyczne

Glukofrangulina A, glikozyd antracenowy obecny w korze kruszyny (Rhamnus frangula L.), charakteryzuje się specyficznym metabolizmem i farmakokinetyką, która determinuje jej działanie przeczyszczające. Substancja ta nie ulega rozkładowi przez enzymy trawienne w górnym odcinku przewodu pokarmowego i jest aktywowana dopiero w jelicie grubym przez bakterie jelitowe, które przekształcają ją do aktywnego metabolitu – emodyno-9-antronu. Po biotransformacji aglikony antrachinonowe są wchłaniane do krwiobiegu i ulegają dalszym przemianom do pochodnych glukuronidowych i siarczanowych. W moczu po podaniu doustnym wykrywa się charakterystyczne metabolity: reinę, emodynę oraz śladowe ilości chryzofanolu. Aktywne metabolity, zwłaszcza reina, mogą przenikać do mleka matki w niewielkich ilościach oraz, w ograniczonym stopniu, przez barierę łożyskową.
aglikon antrachinonowy, antron reiny, bakterie jelitowe, bariera łożyskowa, chryzofanol, działanie przeczyszczające, emodyna, emodyno-9-antron, enzym trawienny, Frangula alnus, glikozyd antracenowy, glikozyd antrachinonowy, glukuronid, kora kruszyny, liść senesu, pochodna glukuronidowa, pochodna siarczanowa, polimer polichinonowy, reina, Rhamnus frangula, siarczan, strąk senesu, wydalanie z żółcią, β-O-glikozyd
Leksykon substancji czynnych
Kruszyna – Właściwości farmakokinetyczne

Kora kruszyny (Rhamnus frangula L.) zawiera β-O-glikozydy antranoidowe, które nie ulegają rozkładowi ani wchłanianiu w górnym odcinku przewodu pokarmowego, co jest kluczowe dla ich działania przeczyszczającego. Metabolizm tych glikozydów przebiega dwuetapowo: najpierw bakterie jelita grubego przekształcają je do aktywnych metabolitów, głównie emodyno-9-antronu, które następnie ulegają wchłonięciu i dalszemu metabolizmowi do glukuronianów i siarczanów obecnych w krążeniu ogólnoustrojowym. Badania na zwierzętach wskazują, że biodostępność aktywnych metabolitów, takich jak aloe-emodyna, jest ograniczona przez szybki metabolizm i sprzęganie. Dystrybucja antranoidów jest ograniczona, z minimalnym przenikaniem przez łożysko oraz do mleka kobiet karmiących, co ma znaczenie dla oceny bezpieczeństwa stosowania preparatów zawierających kruszynę w tych grupach pacjentek.
aglikon antrachinowy, aktywny metabolit, aloe-emodyna, aloe-emodyna-9-antron, aloina, aloinozyd, alona przylądkowa, antrazwiązek, antron reiny, biodostępność, działanie przeczyszczające, emodyno-9-antron, Eubacterium, Frangula alnus, glukuronian i siarczan, hydroksyaloina, kora kruszyny, liść senesu, metabolizm jelitowy, metabolizm ogólnoustrojowy, perystaltyka, preparat przeczyszczający, przenikanie przez łożysko, reina, Rhamnus frangula, sennidyna, sennozyd, wydalanie z żółcią, związek antranoidowy, β-O-glikozyd
Leksykon leków
Skład i postać leku – Normosan 22,02-29,79 mg antrapochodnych w przeliczeniu na glukofrangulinę A/1,4 g

Normosan to preparat ziołowy o działaniu przeczyszczającym, zawierający 22,02-29,79 mg antrapochodnych (w przeliczeniu na glukofrangulinę A) w dawce 1,4 g mieszanki. Skład mieszanki obejmuje korę kruszyny (16,4-23,6 g/100 g), liście senesu (7,9-14,3 g/100 g), owoce kminku (35,0 g/100 g), owoce bzu czarnego (10,1-23,7 g/100 g) oraz liście mięty pieprzowej (17,0 g/100 g). Produkt występuje w formie ziół do zaparzania, co umożliwia efektywne uwalnianie substancji czynnych podczas przygotowania naparu. Brak dodatków farmaceutycznych czyni go odpowiednim dla pacjentów wrażliwych na substancje pomocnicze.
antrapochodne, Carum carvi, Cassia angustifolia, Cassia senna, działanie przeczyszczające, Frangula alnus, glukofranguina A, kora kruszyny, liść mięty pieprzowej, listek senesu, łyżka miarowa, Mentha piperita, mieszanka ziołowa, napar ziołowy, owoc bzu czarnego, owoc kminku, preparat ziołowy, Rhamnus frangula, Sambucus nigra, substancja czynna, zioła do zaparzania
Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Normosan caps 15 mg glukofrangulin w przeliczeniu na glukofrangulinę A

Normosan caps, zawierający 15 mg glikozydów antracenowych (w przeliczeniu na glukofrangulinę A) z wyciągu z kory kruszyny (Rhamnus frangula L.), jest lekiem przeczyszczającym, którego stosowanie w okresie ciąży i karmienia piersią jest bezwzględnie przeciwwskazane. Wynika to z ryzyka genotoksyczności antranoidów, takich jak emodyna i frangulina, które mogą negatywnie wpływać na materiał genetyczny płodu oraz przenikać do mleka matki w postaci aktywnych metabolitów (np. reina), potencjalnie zagrażając zdrowiu niemowlęcia. Lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności wyboru bezpiecznych alternatyw leczenia zaparć w tych okresach oraz zalecić stosowanie skutecznej antykoncepcji u kobiet w wieku rozrodczym stosujących Normosan caps.
antranoidy, antykoncepcja, ekspozycja niemowlęcia, emodyna, Frangula alnus, genotoksyczność, glikozyd antracenowy, glukofranguina A, karmienie piersią, kora kruszyny, lek przeczyszczający, metabolit aktywny, reina, Rhamnus frangula, wiek reprodukcyjny, zaparcie
Leksykon substancji czynnych
Glukofrangulina A – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn

Glukofrangulina A, będąca głównym składnikiem glikozydów antracenowych w preparatach zawierających korę kruszyny (Rhamnus frangula L.), takich jak Normosan (22,02-29,79 mg antrapochodnych/1,4 g) oraz Normosan caps (15 mg glikozydów antracenowych), wykazuje działanie przeczyszczające. Pomimo braku specyficznych badań klinicznych oceniających wpływ glukofranguliny A na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługiwania maszyn, mechanizm działania substancji wskazuje na potencjalne ryzyko nagłych efektów przeczyszczających oraz zaburzeń elektrolitowych, które mogą wpływać na funkcje poznawcze i motoryczne pacjenta. W związku z tym, lekarze powinni uwzględniać indywidualną wrażliwość pacjenta oraz stan kliniczny przy przepisywaniu tych preparatów, szczególnie u osób wykonujących czynności wymagające pełnej sprawności psychofizycznej.
antrapochodne, charakterystyka produktu leczniczego, działanie przeczyszczające, Frangula alnus, glikozyd antracenowy, glukofrangulina A, kapsułka twarda, kora kruszyny, Rhamnus frangula, sprawność psychofizyczna, sprawność psychomotoryczna, środek przeczyszczający, substancja czynna, zaburzenie elektrolitowe
Leksykon substancji czynnych
Glukofrangulina A – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie

Glukofrangulina A, pochodna hydroksyantracenowa obecna w korze kruszyny (Rhamnus frangula L.), wykazuje potencjał mutagenny i genotoksyczny w testach in vitro, jednak te właściwości nie zostały potwierdzone w badaniach in vivo, co ma kluczowe znaczenie dla oceny bezpieczeństwa klinicznego. Długoterminowe badania rakotwórczości wskazują na ryzyko uszkodzeń nerek oraz jelita grubego, a badania toksyczności reprodukcyjnej z emodyną wykazały wpływ na cykl rujowy u myszy, głównie wtórny do toksyczności matczynej związanej z biegunką. Nefrotoksyczność, w tym przerost nabłonka nerek i kanalikowe nacieki bazofilowe, obserwowano przy dawkach ≥300 mg/kg/dzień w modelach zwierzęcych, z częściową odwracalnością zmian po okresie zdrowienia.
aloe-emodyna, bez czarny, emodyna, Frangula alnus, frangulina, genotoksyczność, glukofrangulina A, kora kruszyny, mięta pieprzowa, model mikrosomalny Salmonelli, mutagenność, naciek bazofilowy, naprawa DNA, nefropatia, nefrotoksyczność, NOEL, pierwotne hepatocyty, pochodna hydroksyantracenowa, przerost nabłonka, rakotwórczość, Rhamnus frangula, splot nerwowy okrężnicy, strąki senesu, test mutagenności, toksyczność długoterminowa, toksyczność podostra, toksyczność reprodukcyjna, uszkodzenie nerek, wpust żołądka, związek hydroksyantracenowy
Leksykon substancji czynnych
Kruszyna pospolita – Właściwości farmakodynamiczne

Kora kruszyny pospolitej (Rhamnus frangula L.) stanowi aktywny składnik produktu Tabletki przeciw niestrawności Labofarm, zawierający 60 mg sproszkowanej kory, co odpowiada 3,8 mg glukofrangulin (w przeliczeniu na glukofrangulinę A). Glukofranguliny, będące pochodnymi antrachinonu, po metabolizacji przez bakterie jelitowe stymulują perystaltykę jelita grubego oraz ograniczają wchłanianie wody i elektrolitów, co skutkuje przyspieszeniem pasażu jelitowego i zmiękczeniem mas kałowych. Działanie to jest wykorzystywane w terapii zaburzeń trawiennych, jednakże należy podkreślić, że efektywność kory kruszyny w tym preparacie opiera się na tradycyjnym zastosowaniu, bez dedykowanych badań farmakodynamicznych produktu.
bakterie jelitowe, działanie hepatoprotekcyjne, działanie przeczyszczające, działanie spazmolityczne, działanie wiatropędne, działanie żółciotwórcze, Frangula alnus, glukofrangulina A, glukofranguliny, korzeń mniszka, kruszyna pospolita, liść mięty pieprzowej, owoc kminku, owoc ostropestu, pasaż jelitowy, perystaltyka jelita grubego, pochodne antrachinonu, Rhamnus frangula, soki trawienne, środek przeczyszczający, sylibinina, sylimaryna, tabletki przeciw niestrawności, wchłanianie elektrolitów, wydzielanie żółci, zaburzenia trawienne, związki gorzkie
Leksykon substancji czynnych
Kruszyna pospolita – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn

Preparat Tabletki przeciw niestrawności Labofarm zawiera 60 mg sproszkowanej kory kruszyny pospolitej (Rhamnus frangula L.), co odpowiada 3,8 mg glukofrangulin w przeliczeniu na glukofrangulinę A – antrachinon o działaniu przeczyszczającym. Aktualnie brak jest danych klinicznych dotyczących wpływu tego preparatu na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych oraz obsługiwania maszyn. W związku z tym nie można jednoznacznie określić ryzyka związanego z wykonywaniem tych czynności podczas stosowania leku. Preparat jest złożony i zawiera również korzeń mniszka z owocem kminku, liść mięty pieprzowej oraz wyciąg z owocu ostropestu, co może dodatkowo wpływać na ogólne samopoczucie pacjenta.
biegunka, Frangula alnus, glukofrangulina A, kora kruszyny pospolitej, korzeń mniszka, liść mięty pieprzowej, objaw niepożądany, objawy żołądkowo-jelitowe, Rhamnus frangula, skurczowy ból brzucha, tabletki przeciw niestrawności, wyciąg z ostropestu, zdolność psychomotoryczna
Leksykon substancji czynnych
Kruszyna – Dawkowanie i sposób podawania

Kora kruszyny (Rhamnus frangula L.) jest źródłem związków antranoidowych, które stanowią aktywne składniki leków przeczyszczających. Maksymalna dobowa dawka glikozydów hydroksyantracenowych wynosi 30 mg, a preparaty są wskazane dla pacjentów powyżej 12 roku życia. Dawkowanie jest indywidualizowane, z zaleceniem stosowania najmniejszej skutecznej dawki, aby uzyskać miękki stolec. Preparaty dostępne są w różnych formach: tabletki drażowane (Alax, 10-15 mg antranoidów/tabletkę), zioła do zaparzania (Normosan i Normosan fix, 22,02-29,79 mg antranoidów/porcję), syrop (Radirex PLUS, 12,7 mg/15 ml) oraz tabletki przeciw niestrawności Labofarm (60 mg sproszkowanej kory/tabletkę, 3,8 mg glukofrangulin). Czas działania wynosi 8-12 godzin, co uzasadnia podawanie preparatów wieczorem lub przed snem.
Alax, aloina, antrapochodna, antrazwiązek, działanie przeczyszczające, Frangula alnus, glikozyd hydroksyantracenowy, glukofrangulina, glukofrangulina A, kora kruszyny, lek przeczyszczający, miękki stolec, niestrawność, Normosan, Normosan fix, Radirex PLUS, Rhamnus frangula, substancja czynna, tabletka drażowana, tabletka przeciw niestrawności, związek antranoidowy
Leksykon substancji czynnych
Kruszyna pospolita – Właściwości farmakokinetyczne

Kruszyna pospolita (Rhamnus frangula L.) jest aktywnym składnikiem produktu leczniczego Tabletki przeciw niestrawności Labofarm, w którym kora kruszyny występuje w dawce 60 mg na tabletkę, standaryzowanej na 3,8 mg glukofrangulin (w przeliczeniu na glukofrangulinę A). Nie przeprowadzono szczegółowych badań farmakokinetycznych dla tego preparatu, co jest zgodne z wymogami Dyrektywy 2001/83/WE (art. 16c (1) (a) (iii)) dotyczącymi tradycyjnych produktów leczniczych roślinnych. Związki antrachinonowe, głównie glukofranguliny, nie ulegają wchłanianiu w górnym odcinku przewodu pokarmowego; ich aktywność farmakologiczna pojawia się dopiero po metabolizacji przez bakterie jelitowe w okrężnicy, co jest charakterystyczne dla leków przeczyszczających zawierających antrachinony.
aktywny metabolit, badanie farmakokinetyczne, bakteria jelitowa, charakterystyka produktu leczniczego, działanie farmakologiczne, Frangula alnus, glukofrangulina, glukofrangulina A, kora kruszyny, kruszyna pospolita, lek przeczyszczający, niestrawność, okrężnica, produkt leczniczy, przewód pokarmowy, Rhamnus frangula, standaryzacja zawartości, substancja czynna, surowiec roślinny, tabletka przeciw niestrawności, tradycyjny produkt leczniczy roślinny, związek antrachinonowy
Leksykon substancji czynnych
Glukofrangulina A – Właściwości farmakodynamiczne

Glukofrangulina A, pochodna 1,8-dihydroksyantracenowa obecna w korze kruszyny (Rhamnus frangula L.), jest β-O-glikozydem o działaniu przeczyszczającym, klasyfikowanym jako lek kontaktowy (kod ATC: A06AB). Substancja ta nie ulega rozkładowi w górnym odcinku przewodu pokarmowego, co ogranicza jej wchłanianie systemowe. Dopiero w jelicie grubym, pod wpływem bakterii jelitowych, glukofrangulina A jest metabolizowana do aktywnego metabolitu – emodyno-9-antronu, co wywołuje efekt przeczyszczający z opóźnieniem 8-12 godzin od podania. Mechanizm działania obejmuje stymulację perystaltyki jelita grubego poprzez bezpośrednie pobudzenie neuronów ściany okrężnicy oraz modulację procesów wydzielniczych, w tym hamowanie absorpcji jonów Na⁺ i Cl⁻ oraz zwiększenie wydzielania wody i elektrolitów, co prowadzi do rozrzedzenia i zwiększenia objętości treści jelitowej.
antron reiny, beta-O-glikozyd, Cassia angustifolia, Cassia senna, działanie przeczyszczające, efekt antyabsorpcyjny, efekt przeczyszczający, emodyno-9-antron, flora bakteryjna jelita, Frangula alnus, frangulina, glukofrangulina A, jelito grube, kora kruszyny, lek kontaktowy, listek senesu, O-diglikozyd, okrężnica, perystaltyka jelita grubego, Rhamnus frangula, sennozyd, zaparcie czynnościowe
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Normosan fix 22,02-29,79 mg antrapochodnych w przeliczeniu na glukofrangulinę A/saszetkę

Normosan fix jest produktem leczniczym w formie ziół do zaparzania, zawierającym 22,02-29,79 mg antrapochodnych (w przeliczeniu na glukofrangulinę A) na saszetkę, stosowanym jako środek przeczyszczający. Maksymalna dobowa dawka glikozydów hydroksyantracenowych nie powinna przekraczać 30 mg, co odpowiada zawartości jednej saszetki. Preparat jest przeznaczony dla młodzieży powyżej 12 lat, dorosłych oraz pacjentów w podeszłym wieku, natomiast jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 12 lat. Zalecane dawkowanie to od ⅔ do całej saszetki naparu, przygotowanego przez zaparzenie 1 saszetki w 250 ml wrzącej wody przez około 15 minut. Działanie przeczyszczające pojawia się zwykle po 8-12 godzinach od podania.
antrapochodne, Cassia senna, działanie przeczyszczające, farmakoterapia, Frangula alnus, glikozyd hydroksyantracenowy, glukofrangulina A, kora kruszyny, liść mięty pieprzowej, listek senesu, miękki stolec, napar ziołowy, owoc bzu czarnego, owoc kminku, pacjent w podeszłym wieku, Rhamnus frangula, środek przeczyszczający, zaparcie
Leksykon substancji czynnych
Glukofrangulina A – Wskazania do stosowania

Glukofrangulina A, glikozyd antracenowy pozyskiwany z kory kruszyny (Rhamnus frangula L./Frangula alnus Miller), stanowi aktywny składnik preparatów leczniczych o działaniu przeczyszczającym, stosowanych w krótkotrwałym leczeniu sporadycznych zaparć. Na rynku dostępne są dwa główne produkty: Normosan w postaci ziół do zaparzania, zawierający 22,02-29,79 mg antrapochodnych (w przeliczeniu na glukofrangulinę A) w 1,4 g produktu, oraz Normosan caps – kapsułki twarde z 15 mg glikozydów antracenowych na kapsułkę, odpowiadające 78,95 mg wyciągu suchego z kory kruszyny. Preparaty te, oprócz glukofranguliny A, zawierają składniki wspomagające i aromatyczne, takie jak listek senesu, owoc kminku, owoc bzu czarnego oraz liść mięty pieprzowej, które mogą wpływać na efekt terapeutyczny i tolerancję leku.
antrapochodne, działanie przeczyszczające, Frangula alnus, glikozyd antracenowy, glukofrangulina A, kapsułka twarda, kora kruszyny, krótkotrwałe leczenie zaparć, leczenie zaparć, lek przeczyszczający, listek senesu, mieszanka ziołowa, postać farmaceutyczna, preparat roślinny, Rhamnus frangula, substancja czynna, wyciąg suchy, zaparcie przewlekłe, zioła do zaparzania
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Normosan caps 15 mg glukofrangulin w przeliczeniu na glukofrangulinę A

Produkt leczniczy Normosan caps zawiera wyciąg suchy z kory kruszyny (Rhamnus frangula L. / Frangula alnus Miller), jednak brak jest kompleksowych badań przedklinicznych dotyczących całego preparatu. Badania in vitro wykazały genotoksyczność składników takich jak emodyna i frangulina, a także alkoholowego wyciągu z kory kruszyny, z zależnym od dawki wzrostem mutacji i indukcji naprawy DNA. Pomimo mutagenności pochodnych hydroksyloantracenu w testach in vitro, efekty te nie zostały potwierdzone in vivo. Długoterminowe badania wskazują na potencjalne negatywne skutki dla nerek, okrężnicy oraz jelita ślepego, co sugeruje ryzyko zmian patologicznych w tych narządach.
biegunka, cykl rujowy, działanie przeczyszczające, emodyna, Frangula alnus, frangulina, genotoksyczność, glikozydy antracenowe, naprawa DNA, nefropatia, pierwotne hepatocyty, pochodne hydroksyloantracenu, potencjał rakotwórczy, Rhamnus frangula, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, wyciąg z kory kruszyny, zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Normosan caps 15 mg glukofrangulin w przeliczeniu na glukofrangulinę A

Produkt leczniczy Normosan caps zawiera wyciąg suchy z kory kruszyny (Rhamnus frangula L.), należący do leków przeczyszczających kontaktowych (kod ATC: A06AB). Jego działanie opiera się na obecności glikozydów antracenowych, głównie glukofrangulin i frangulin, które nie ulegają trawieniu w górnym odcinku przewodu pokarmowego i są metabolizowane przez florę bakteryjną jelita grubego do aktywnego metabolitu emodyno-9-antronu. Mechanizm przeczyszczający obejmuje stymulację perystaltyki okrężnicy oraz modyfikację procesów wydzielniczych, w tym hamowanie wchłaniania jonów Na⁺ i Cl⁻ oraz zwiększenie wydzielania wody i elektrolitów do światła jelita, co prowadzi do zwiększenia objętości i rozrzedzenia treści jelitowej.
defekacja, działanie przeczyszczające, emodyno-9-antron, flora bakteryjna jelita grubego, Frangula alnus, glikozyd antracenowy, glukofrangulina i frangulina, kora kruszyny, lek przeczyszczający kontaktowy, metaboliczna aktywacja, motoryka okrężnicy, nabłonek okrężnicy, perystaltyka jelita grubego, połączenie międzykomórkowe, prostaglandyna, Rhamnus frangula, transport substancji czynnej, wchłanianie wody i elektrolitów, wyciąg z kory kruszyny