glikozydy antracenowe
Glikozydy antracenowe to grupa związków chemicznych naturalnie występujących w roślinach, które mają istotne zastosowanie w farmakologii. Ich struktura chemiczna składa się z części cukrowej (glikonu) połączonej wiązaniem glikozydowym z aglikonem będącym pochodną antracenu. Do głównych przedstawicieli tej grupy należą pochodne emodyny, aloiny, reiny i chryzofanolu.
W praktyce medycznej glikozydy antracenowe wykorzystywane są przede wszystkim jako środki przeczyszczające. Ich działanie opiera się na stymulacji perystaltyki jelita grubego poprzez drażnienie zakończeń nerwowych w ścianie jelita oraz hamowanie wchłaniania wody i elektrolitów. Efekt przeczyszczający pojawia się zazwyczaj po 6-12 godzinach od podania, co jest spowodowane koniecznością aktywacji związków przez bakterie jelitowe.
Główne źródła roślinne glikozydów antracenowych to kora kruszyny, liście senesu, korzeń rzewienia oraz aloes. Preparaty zawierające te związki są stosowane w leczeniu przewlekłych zaparć, w przygotowaniu do badań diagnostycznych przewodu pokarmowego oraz przed zabiegami chirurgicznymi. Należy jednak zachować ostrożność, gdyż długotrwałe stosowanie może prowadzić do rozwoju neuropatii jelit, melanosis coli oraz zaburzeń równowagi elektrolitowej.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Normosan caps
Normosan caps zawiera 78,95 mg wyciągu suchego z kory kruszyny, co odpowiada 15 mg glikozydów antracenowych (glukofrangulina A). Preparat ten powinien być stosowany wyłącznie krótkotrwale, ze względu na ryzyko zaburzeń czynności jelit i uzależnienia od środka przeczyszczającego. Przedłużone stosowanie wymaga konsultacji lekarskiej w celu ustalenia przyczyny zaparć. Normosan caps jest wskazany jedynie wtedy, gdy modyfikacja diety i łagodniejsze środki zmiękczające stolec nie przynoszą efektu. Przeciwwskazania obejmują zaklinowanie stolca, ostre objawy brzuszne (silne bóle, nudności, wymioty), niezdiagnozowane dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego oraz uporczywe dolegliwości gastroenterologiczne, które mogą wskazywać na niedrożność jelit.
adrenokortykosteroid, działanie hipokaliemiczne, glikozyd nasercowy, glikozydy antracenowe, glukofrangulina A, hipokaliemia, korzeń lukrecji, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, maceracja skóry, niedrożność jelit, nietrzymanie stolca, odleżyna, środek przeczyszczający, układ pokarmowy, wyciąg z kory kruszyny, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie czynności jelit, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie równowagi elektrolitowej, zaburzenie rytmu serca, zaklinowanie stolca, zaparcie, zmiana zapalna, zmiękczenie stolca - Leksykon leków
Skład i postać leku – Normosan caps 15 mg glukofrangulin w przeliczeniu na glukofrangulinę A
Produkt leczniczy NORMOSAN caps zawiera 78,95 mg wyciągu suchego z kory kruszyny (Rhamnus frangula L. lub Frangula alnus Miller) w stosunku ekstrakcji 5-7:1, co odpowiada 15 mg glikozydów antracenowych przeliczonych na glukofrangulinę A. Ekstrakcja prowadzona jest przy użyciu 60% etanolu (m/m). Lek występuje w formie twardych kapsułek doustnych, których wypełnienie stanowi mieszanka pektyny jabłkowej, skrobi żelowanej kukurydzianej, celulozy mikrokrystalicznej, talku, stearynianu magnezu oraz dwutlenku tytanu (E 171). Osłonka kapsułki wykonana jest z żelatyny wołowej, barwiona tlenkiem żelaza żółtym i indygotyną, co nadaje charakterystyczną kolorystykę produktu.
blister PVC/PVDC/Aluminium, celuloza mikrokrystaliczna, etanol 60%, glikozydy antracenowe, glukofranguina A, indygotyna, kapsułka twarda, kapsułka żelatynowa, kora kruszyny, magnezu stearynian, niezgodność farmaceutyczna, Rhamnus frangula, rozpuszczalnik ekstrakcyjny, skrobia żelowana kukurydziana, tytanu dwutlenek, wyciąg z kory kruszyny, żelatyna wołowa, żelaza tlenek żółty - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Normosan caps 15 mg glukofrangulin w przeliczeniu na glukofrangulinę A
Normosan caps to preparat zawierający 78,95 mg wyciągu suchego z kory kruszyny, co odpowiada 15 mg glikozydów antracenowych (glukofrangulina A) w jednej kapsułce. Dawkowanie powinno być indywidualnie dostosowane, z zastosowaniem najniższej skutecznej dawki, zwykle od 10 do 30 mg glikozydów antracenowych podawanych jednorazowo wieczorem. Maksymalna dawka dobowa to 30 mg (2 kapsułki). Produkt jest przeznaczony dla młodzieży powyżej 12 lat, dorosłych oraz osób w podeszłym wieku, z początkową dawką 1 kapsułki raz dziennie po ostatnim posiłku. W przypadku braku efektu terapeutycznego dawkę można zwiększyć do 2 kapsułek. Stosowanie u dzieci poniżej 12 lat jest przeciwwskazane.
dieta bogata w błonnik, działanie przeczyszczające, efekt terapeutyczny, glikozydy antracenowe, glukofrangulina A, kora kruszyny, leczenie zaparcia, maksymalna dawka dobowa, maksymalny czas terapii, miękki stolec, monitorowanie terapii, podanie doustne, środek przeczyszczający, terapia produktem leczniczym, wyciąg z kory kruszyny - Leksykon substancji czynnych
Glukofrangulina A – Działania niepożądane
Glukofrangulina A, glikozyd antracenowy obecny w korze kruszyny (Rhamnus frangula L.), jest składnikiem aktywnym preparatów przeczyszczających takich jak Normosan. Mechanizm działania polega na stymulacji perystaltyki jelit oraz hamowaniu wchłaniania wody i elektrolitów w jelicie grubym, co może prowadzić do zaburzeń homeostazy wodno-elektrolitowej. Działania niepożądane obejmują reakcje nadwrażliwości (świąd, pokrzywka, wysypka), dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (bóle brzucha, skurcze jelit, biegunka) oraz zmiany pigmentacyjne błony śluzowej jelita grubego (pseudomelanosis coli). U pacjentów z zespołem jelita drażliwego lub refluksem żołądkowo-przełykowym objawy mogą być nasilone. Długotrwałe stosowanie wiąże się z ryzykiem zaburzeń elektrolitowych i objawów ze strony układu moczowego, takich jak białkomocz i krwiomocz, a także zmianą zabarwienia moczu na żółte lub czerwono-brązowe, co nie ma istotnego znaczenia klinicznego.
antrapochodne, białkomocz, ból brzucha, choroba refluksowa, działanie przeczyszczające, funkcja nerek, glikozydy antracenowe, glukofrangulina A, gospodarka wodno-elektrolitowa, kora kruszyny, krwiomocz, leczenie przeciwalergiczne, perystaltyka jelitowa, pH moczu, pokrzywka, przewód pokarmowy, pseudomelanosis coli, reakcja nadwrażliwości, refluks żołądkowo-przełykowy, schorzenie nerek, skurcz jelita, stężenie elektrolitów, układ moczowy, wchłanianie wody i elektrolitów, wodnisty stolec, wysypka skórna, wywiad alergiczny, zaburzenie homeostazy, zaburzenie wodno-elektrolitowe, zespół jelita drażliwego, zgaga, zmiana pigmentacyjna - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Normosan caps 15 mg glukofrangulin w przeliczeniu na glukofrangulinę A
Produkt leczniczy Normosan caps zawiera wyciąg suchy z kory kruszyny (Rhamnus frangula L. / Frangula alnus Miller), jednak brak jest kompleksowych badań przedklinicznych dotyczących całego preparatu. Badania in vitro wykazały genotoksyczność składników takich jak emodyna i frangulina, a także alkoholowego wyciągu z kory kruszyny, z zależnym od dawki wzrostem mutacji i indukcji naprawy DNA. Pomimo mutagenności pochodnych hydroksyloantracenu w testach in vitro, efekty te nie zostały potwierdzone in vivo. Długoterminowe badania wskazują na potencjalne negatywne skutki dla nerek, okrężnicy oraz jelita ślepego, co sugeruje ryzyko zmian patologicznych w tych narządach.
biegunka, cykl rujowy, działanie przeczyszczające, emodyna, Frangula alnus, frangulina, genotoksyczność, glikozydy antracenowe, naprawa DNA, nefropatia, pierwotne hepatocyty, pochodne hydroksyloantracenu, potencjał rakotwórczy, Rhamnus frangula, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, wyciąg z kory kruszyny, zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej - Leksykon substancji czynnych
Glukofrangulina A – Dawkowanie i sposób podawania
Glukofrangulina A, będąca glikozydem hydroksyantracenowym z grupy antranoidów, występuje głównie w korze kruszyny i wykazuje działanie przeczyszczające. Maksymalna dobowa dawka glikozydów hydroksyantracenowych, przeliczona na glukofrangulinę A, wynosi 30 mg. Preparaty zawierające ten związek stosuje się doustnie, zwykle jednorazowo wieczorem, co pozwala na uzyskanie efektu przeczyszczającego po 8-12 godzinach. Dawkowanie należy indywidualizować, stosując najniższą skuteczną dawkę, aby uzyskać miękki stolec. Preparaty są przeciwwskazane u dzieci poniżej 12 roku życia, a u młodzieży powyżej 12 lat, dorosłych i osób starszych stosuje się dawki od 15 mg (1 kapsułka) do maksymalnie 30 mg (2 kapsułki) glikozydów antracenowych na dobę. Preparaty ziołowe (np. Normosan) zawierają 22,02-29,79 mg glukofranguliny A w 1,4 g ziół do zaparzania, które należy spożywać świeżo przygotowane, po posiłku wieczorem.
antranoidy, antrapochodne, dawka dobowa, działanie przeczyszczające, efekt przeczyszczający, glikozydy antracenowe, glikozydy hydroksyantracenowe, glukofrangulina A, kapsułka twarda, kora kruszyny, miękki stolec, pacjent w podeszłym wieku, postać farmaceutyczna, produkt leczniczy, zaparcie, zioła do zaparzania - Leksykon substancji czynnych
Glukofrangulina A – Przedawkowanie
Przedawkowanie glukofranguliny A, związku z grupy antrapochodnych zawartego w preparatach takich jak Normosan (22,02-29,79 mg antrapochodnych/1,4 g ziół) oraz Normosan caps (15 mg glikozydów antracenowych/kapsułka), prowadzi do ostrych objawów ze strony przewodu pokarmowego, w tym silnego bólu brzucha i ciężkiej biegunki. Te symptomy skutkują znaczną utratą płynów i elektrolitów, zwłaszcza potasu, co może wywołać hipokaliemię i poważne zaburzenia rytmu serca. Długotrwałe stosowanie wysokich dawek niesie ryzyko toksycznego zapalenia wątroby, które może prowadzić do trwałego uszkodzenia funkcji wątroby. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić historię przyjmowania antranoidów, aby uniknąć błędnej interpretacji objawów przewodu pokarmowego.
antrapochodne, biegunka, ból jamy brzusznej, choroby sercowo-naczyniowe, glikozydy antracenowe, glukofrangulina A, hipokaliemia, nawadnianie, Normosan, osłabienie mięśniowe, pacjent w podeszłym wieku, perystaltyka jelit, potas, poziom elektrolitów, toksyczne zapalenie wątroby, uszkodzenie wątroby, utrata elektrolitów, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia wodno-elektrolitowe