Właściwości farmakokinetyczne
Kruszyna

Właściwości farmakokinetyczne kruszyny

Kruszyna (łac. Rhamnus frangula L. lub Frangula alnus Miller) zawiera znaczącą ilość związków antranoidowych, których farmakokinetyka została dobrze scharakteryzowana na podstawie badań z użyciem preparatów zawierających korę kruszyny. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis farmakokinetyki substancji aktywnych zawartych w korze kruszyny z uwzględnieniem procesów wchłaniania, metabolizmu, dystrybucji oraz wydalania.¹

Wchłanianie glikozydów antranoidowych

Zawarte w korze kruszyny β-O-glikozydy nie podlegają rozkładowi przez ludzkie enzymy trawienne w górnym odcinku przewodu pokarmowego. W związku z tym związki te nie są wchłaniane w znaczącym stopniu w górnej części przewodu pokarmowego. Brak wchłaniania w górnym odcinku jelita jest kluczowy dla działania przeczyszczającego tych związków.²³

Metabolizm związków antranoidowych

Metabolizm glikozydów antranoidowych zawartych w korze kruszyny przebiega dwuetapowo. W pierwszym etapie związki te są przekształcane przez bakterie jelita grubego do ich aktywnych metabolitów. Drugim etapem jest metabolizm wchłoniętych form aktywnych.

Metabolizm jelitowy

β-O-glikozydy zawarte w korze kruszyny są przekształcane przez bakterie jelita grubego w aktywne metabolity, głównie emodyno-9-antron. Ten proces biotransformacji jest niezbędny do uwolnienia aktywnych form związków, które odpowiadają za działanie przeczyszczające preparatów zawierających kruszynę.⁴⁵

Metabolizm ogólnoustrojowy

Po utworzeniu aktywnych metabolitów wchłanianiu podlegają przede wszystkim aglikony antrachinowe. Wchłonięte aglikony ulegają następnie przekształceniu do glukuronianów i siarczanów, które stanowią główne formy metabolitów antranoidów w krążeniu ogólnoustrojowym.⁶⁷

W przypadku innego przedstawiciela antrazwiązków – aloe-emodyny, badania na zwierzętach wykazały, że co najmniej 20-25% podanej doustnie dawki ulega wchłonięciu. Jednakże biodostępność aloe-emodyny jest znacznie mniejsza niż wskazywałoby na to jej wchłanianie, ponieważ ulega ona szybkiemu utlenieniu do reiny oraz innych metabolitów, lub procesowi sprzęgania.⁸

Dystrybucja

Badania dotyczące dystrybucji antranoidów wskazują na ograniczone przenikanie przez bariery biologiczne.

Przenikanie przez łożysko

Badania na zwierzętach wykazały, że reina – jeden z metabolitów antranoidów – przechodzi przez łożysko tylko w niewielkim stopniu. Ma to znaczenie dla oceny bezpieczeństwa stosowania preparatów zawierających kruszynę u kobiet w ciąży.⁹¹⁰

Przenikanie do mleka matki

Po podaniu preparatów zawierających antrazwiązki, ich aktywne metabolity takie jak reina przechodzą w niewielkim stopniu do mleka karmiących kobiet. To zjawisko ma istotne znaczenie przy ocenie bezpieczeństwa stosowania preparatów z kruszyną u kobiet karmiących piersią.¹¹¹²

Wydalanie

Po podaniu doustnym wyciągu z kory kruszyny w moczu wykrywano przede wszystkim reinę oraz emodynę, a także śladowe ilości chryzofanolu. Stanowi to potwierdzenie metabolizmu i absorpcji związków antranoidowych.¹³¹⁴

Porównanie z innymi antranoidami

Dla lepszego zrozumienia farmakokinetyki kruszyny, warto porównać ją z innymi związkami antranoidowymi, takimi jak sennozydy zawarte w liściach senesu, które są często stosowane w kombinacji z kruszyną w preparatach przeczyszczających.

Farmakokinetyka sennozydów

Podobnie jak glikozydy kruszyny, β-O-połączone glikozydy listków senesu (sennozydy) nie są absorbowane w górnej części jelita ani nie są rozkładane przez ludzkie enzymy trawienne. Bakterie jelita grubego przekształcają je w aktywny metabolit – antron reiny.¹⁵

Badania na zwierzętach z radio-znaczonymi antronami reiny wprowadzonymi bezpośrednio do kątnicy wskazywały absorpcję mniejszą niż 10%. W kontakcie z tlenem antron reiny jest utleniany do reiny i sennidyn, które można znaleźć we krwi głównie w formie glukuronidów i siarczanów.¹⁶

Po doustnym podawaniu sennozydów, 3-6% metabolitów jest wydalanych z moczem, niektóre są wydalane z żółcią. Większość sennozydów (ok. 90%) jest wydalanych z kałem jako polimery (polichinonowe) wraz z 2-6% niezmienionych sennozydów, sennidyn, antronu reiny i reiny.¹⁷

Badania kliniczne sennozydów

W badaniach farmakokinetycznych przeprowadzonych na ludziach podczas doustnego podawania strąków senesu (20 mg sennozydów) przez 7 dni, maksymalne stężenie reiny we krwi wynosiło 100 ng/ml. Co istotne, nie obserwowano akumulacji reiny, co świadczy o efektywnym metabolizmie i wydalaniu tych związków.¹⁸

Metabolizm alony przylądkowej

W przypadku alony przylądkowej (aloesu), zawarte w niej aloinozydy, aloiny oraz hydroksyaloiny przechodzą bezpośrednio do jelita grubego, gdzie są metabolizowane przez enzymy bakteryjne, wytwarzane m.in. przez Eubacterium sp., szczep BAR, do aktywnych związków antronowych (antra-związki), zwłaszcza do aloe-emodyny-9-antronu.¹⁹

Nie jest dokładnie określone, w jakim stopniu aloe-emodyno-9-antron ulega wchłanianiu, jednak badania nad senną prowadzone na zwierzętach, wykorzystujące znakowany antron reiny podawany bezpośrednio do kątnicy, wykazały, że tylko niewielka część (mniej niż 10%) antronu reiny ulega wchłanianiu.²⁰

Znaczenie kliniczne farmakokinetyki kruszyny

Znajomość procesów farmakokinetycznych kruszyny ma istotne znaczenie kliniczne. Związki antranoidowe docierają do jelita grubego, gdzie po przekształceniu do aktywnych metabolitów drażnią ściany okrężnicy, esicy i odbytnicy, wzmagając ich perystaltykę i powodując wypróżnianie.²¹

Ograniczone wchłanianie glikozydów antranoidowych z górnego odcinka przewodu pokarmowego, ich specyficzna metabolizacja bakteryjna w jelicie grubym oraz niewielki stopień wchłaniania aktywnych metabolitów są kluczowe dla mechanizmu działania kruszyny jako środka przeczyszczającego, a także mają wpływ na profil bezpieczeństwa jej stosowania.²²