Przedawkowanie
Kruszyna

Przedawkowanie substancji kruszyna – charakterystyka kliniczna

Kora kruszyny (Rhamnus frangula L., Frangula alnus Miller) jest składnikiem wielu produktów leczniczych o działaniu przeczyszczającym. Zawiera ona związki antranoidowe (w tym glukofrangulinę A), które stanowią główny składnik aktywny odpowiedzialny zarówno za działanie terapeutyczne, jak i potencjalne efekty toksyczne w przypadku przedawkowania.^{1 2}

Główne objawy przedawkowania

Przedawkowanie preparatów zawierających kruszynę charakteryzuje się poważnymi zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego oraz zaburzeniami wodno-elektrolitowymi. Podstawowe objawy kliniczne to silny ból brzucha oraz ciężka biegunka, które prowadzą do istotnej utraty wody i elektrolitów.^{3 4}

Szczególnie niebezpiecznym następstwem długotrwałej biegunki wywołanej przedawkowaniem kruszyny jest utrata potasu (hipokaliemia). Stan ten może prowadzić do poważnych zaburzeń pracy serca oraz osłabienia mięśniowego.^{5 6}

Ryzyko powikłań związanych z hipokaliemią jest szczególnie wysokie u pacjentów jednocześnie stosujących:⁷

• Glikozydy nasercowe – hipokaliemia nasila działanie toksyczne tych leków na mięsień sercowy
• Diuretyki – potęgują utratę potasu, co może prowadzić do głębokiej hipokaliemii
• Kortykosteroidy – nasilają wydalanie potasu
• Preparaty z korzenia lukrecji – posiadają działanie sprzyjające utracie potasu

⁸

Długookresowe skutki przedawkowania

Długotrwałe stosowanie wysokich dawek preparatów zawierających związki antranoidowe, w tym kruszynę, może prowadzić do toksycznego zapalenia wątroby.^{9 10}

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania kruszyny ma charakter objawowy i powinno obejmować następujące działania:^{11 12}

• Intensywne nawadnianie – w celu uzupełnienia utraconej wody
• Uzupełnianie elektrolitów – ze szczególnym uwzględnieniem potasu
• Monitorowanie poziomu elektrolitów – zwłaszcza jonów potasu
• Wnikliwa obserwacja pacjenta – szczególnie osób w podeszłym wieku, które są bardziej narażone na powikłania związane z zaburzeniami elektrolitowymi

^{13 14 15}

Grupy pacjentów szczególnie narażone na powikłania

Szczególną uwagę należy zwrócić na przedawkowanie kruszyny u następujących grup pacjentów:^{16 17}

• Pacjenci w podeszłym wieku – ze względu na zmniejszoną zdolność do kompensacji zaburzeń wodno-elektrolitowych oraz częstsze występowanie chorób współistniejących i polipragmazji
• Pacjenci z chorobami układu sercowo-naczyniowego – szczególnie leczeni glikozydami nasercowymi
• Pacjenci z upośledzoną funkcją nerek – ze względu na ograniczoną zdolność do regulacji gospodarki elektrolitowej
• Pacjenci z chorobami wątroby – z uwagi na zwiększone ryzyko wystąpienia toksycznego zapalenia wątroby przy długotrwałym stosowaniu wysokich dawek

^{18 19 20}

Tabela objawów przedawkowania kruszyny

^{21 22 23}

Uwagi dotyczące specyficznych produktów zawierających kruszynę

Warto zaznaczyć, że w przypadku preparatu Radirex PLUS, który zawiera kruszynę jako jeden ze składników, w dokumentacji produktu nie odnotowano dotychczas przypadków przedawkowania.²⁴ Jednakże należy pamiętać, że brak raportów o przypadkach przedawkowania nie oznacza, że takie ryzyko nie istnieje, dlatego zaleca się stosowanie ogólnych zasad postępowania w przypadku przedawkowania produktów zawierających kruszynę.

Produkty zawierające kruszynę różnią się zawartością związków antranoidowych, które są odpowiedzialne za działanie przeczyszczające. Na przykład, Alax zawiera 10-15 mg związków antranoidowych w przeliczeniu na aloinę w tabletce²⁵, natomiast Normosan i Normosan fix zawierają 22,02-29,79 mg antrapochodnych w przeliczeniu na glukofrangulinę A w dawce.^{26 27} Ta różnica w zawartości substancji czynnych może wpływać na ryzyko i nasilenie objawów w przypadku przedawkowania.