pierwotne zwłóknienie szpiku
Pierwotne zwłóknienie szpiku (Primary Myelofibrosis, PMF) to rzadki nowotwór mieloproliferacyjny charakteryzujący się nadmiernym wytwarzaniem włókien kolagenowych w szpiku kostnym, co prowadzi do zastąpienia prawidłowej tkanki krwiotwórczej przez tkankę włóknistą. Choroba zaliczana jest do przewlekłych nowotworów mieloproliferacyjnych Philadelphia-ujemnych.
W patogenezie PMF kluczową rolę odgrywają mutacje w genach JAK2 (50-60% przypadków), CALR (20-25%) lub MPL (5-10%). Około 10% pacjentów nie wykazuje żadnej z tych mutacji (tzw. przypadki potrójnie negatywne). Mutacje te prowadzą do konstytutywnej aktywacji szlaku JAK-STAT, promując niekontrolowaną proliferację komórek macierzystych.
Obraz kliniczny obejmuje powiększenie śledziony (splenomegalię), niedokrwistość, leukocytozę lub leukopenię, małopłytkowość lub nadpłytkowość oraz objawy ogólne jak zmęczenie, utrata masy ciała, nocne poty i gorączka. Choroba może przebiegać bezobjawowo i zostać wykryta przypadkowo podczas rutynowych badań krwi.
Rozpoznanie PMF opiera się na kryteriach WHO obejmujących badania histopatologiczne szpiku, obecność specyficznych mutacji oraz wykluczenie innych nowotworów mieloproliferacyjnych. Biopsja szpiku ukazuje charakterystyczne włóknienie retikulinowe lub kolagenowe oraz nieprawidłową megakariocytopoezę.
Leczenie zależy od stopnia zaawansowania choroby i objawów. U pacjentów z grupy niskiego ryzyka często stosuje się jedynie obserwację. W przypadku objawowej splenomegalii stosuje się inhibitory JAK (ruksolitynib, fedratynib), które zmniejszają rozmiar śledziony i łagodzą objawy ogólne. Jedyną metodą potencjalnie prowadzącą do wyleczenia jest allogeniczny przeszczep komórek macierzystych, rozważany głównie u młodszych pacjentów z grupy wysokiego ryzyka.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Nadpłytkowość – Etiologia i przyczyny
Nadpłytkowość, definiowana jako liczba płytek krwi >450 000/µl (450 × 10⁹/l), dzieli się na pierwotną (trombocytemia esencjalna, ET) i wtórną (reaktywną). ET jest klonalnym nowotworem mieloproliferacyjnym charakteryzującym się autonomiczną proliferacją megakariocytów w szpiku, najczęściej związanym z mutacjami JAK2V617F (50-60% przypadków), CALR i MPL, prowadzącymi do nadaktywności szlaku JAK/STAT i zaburzeń trombopoezy. Nadpłytkowość wtórna, stanowiąca 80-90% przypadków, jest reakcją na stany zapalne, infekcje (np. zapalenie płuc, RSV, HRV), niedokrwistość z niedoboru żelaza, nowotwory (płuca, przewód pokarmowy, piersi, jajnik, chłoniaki), splenektomię oraz inne czynniki (urazy, leki, choroby nerek). Mechanizm wtórnej nadpłytkowości opiera się na zwiększonej produkcji trombopoetyny stymulowanej przez cytokiny prozapalne, zwłaszcza IL-6. U dzieci nadpłytkowość wtórna jest niemal zawsze związana z infekcjami, a ET jest rzadkością.
anagrelid, choroba von Willebranda, czerwienica prawdziwa, erytromelalgia, hiposplenizm, hydroksymocznik, interferon alfa, interleukina-6, megakariocyt, mutacja genu JAK2, nadpłytkowość, nadpłytkowość pierwotna, nadpłytkowość wtórna, niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość z niedoboru żelaza, nieswoiste zapalenie jelit, nowotwór mieloproliferacyjny, pierwotne zwłóknienie szpiku, płytka krwi, przewlekła białaczka szpikowa, reumatoidalne zapalenie stawów, rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, sarkoidoza, splenektomia, szlak sygnałowy JAK/STAT, szpik kostny, trombocytemia esencjalna, trombocytoza, trombopoetyną, udar mózgu, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zakrzepica żył głębokich, zapalenie naczyń, zapalenie nerek, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół Budda-Chiariego, zespół nerczycowy, zwłóknienie szpiku kostnego