szczepionka bezkomórkowa przeciw krztuścowi
Szczepionka bezkomórkowa przeciw krztuścowi (acellular pertussis vaccine, aP) to nowoczesny typ szczepionki zawierający oczyszczone, wybrane antygeny bakterii Bordetella pertussis, w przeciwieństwie do starszych szczepionek pełnokomórkowych (wP), które zawierały całe inaktywowane komórki bakteryjne.
Szczepionka bezkomórkowa zawiera od 1 do 5 oczyszczonych antygenów krztuśca, najczęściej toksoid krztuścowy (PT), hemaglutynę włókienkową (FHA), pertaktynę (PRN) oraz fimbrie typu 2 i 3. Komponenty te wywołują odpowiedź immunologiczną bez wywoływania silnych reakcji poszczepiennych charakterystycznych dla szczepionek pełnokomórkowych.
Szczepionki bezkomórkowe są zwykle stosowane w postaci preparatów skojarzonych, najczęściej jako składnik szczepionek pięcioskładnikowych (DTaP-IPV-Hib) lub sześcioskładnikowych (DTaP-IPV-Hib-HepB). Wykazują one mniejszą reaktogenność niż szczepionki pełnokomórkowe, co przejawia się rzadszym występowaniem gorączki, zaczerwienienia i obrzęku w miejscu wstrzyknięcia oraz mniejszym ryzykiem drgawek poszczepiennych.
Badania wskazują jednak, że odporność po szczepionce bezkomórkowej może utrzymywać się krócej niż po szczepionce pełnokomórkowej, co przyczyniło się do wprowadzenia dodatkowych dawek przypominających u młodzieży i dorosłych (Tdap). Jest to szczególnie istotne w kontekście ochrony niemowląt przed zakażeniem poprzez strategię kokonu oraz szczepienia kobiet w ciąży.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Tdap Szczepionka 1 dawka (0,5 ml)
Tdap Szczepionka to adsorbowana szczepionka skojarzona przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi, zawierająca oczyszczone toksoidy błoniczy (≥2 j.m.), tężcowy (≥20 j.m.) oraz krztuścowy (20 µg) adsorbowane na 0,5 mg Al(OH)₃. Badania kliniczne obejmowały populacje w wieku 5-55 lat, wykazując wysoką odpowiedź immunologiczną z poziomem przeciwciał przeciw błonicy i tężcowi ≥0,1 j.m./ml u 98,5-100% uczestników, co koreluje z ochroną. W przypadku krztuśca, chociaż serologiczna korelacja z ochroną nie jest określona, odpowiedź po szczepieniu przypominającym anty-PT wynosiła 92-97,4%, a stężenia przeciwciał anty-PT (GMC) wahały się od 74,2 do 223 j.m./ml, co potwierdza immunogenność składnika krztuścowego identycznego z bezkomórkową szczepionką pediatryczną.
Ochrona przeciw błonicy i tężcowi utrzymuje się co najmniej 10 lat, zgodnie z obowiązującymi standardami, natomiast czas trwania ochrony przeciw krztuścowi nie jest precyzyjnie określony, choć dane obserwacyjne wskazują na brak istotnego spadku ochrony w ciągu pierwszych 5 lat po szczepieniu. Istotnym czynnikiem wpływającym na skuteczność szczepienia przeciw krztuścowi jest poziom przeciwciał przed podaniem dawki przypominającej, a ryzyko braku odpowiedzi immunologicznej jest wyższe u osób w wieku 40-55 lat. Wyniki te podkreślają znaczenie indywidualizacji strategii szczepień oraz monitorowania odpowiedzi immunologicznej w starszych grupach wiekowych.
Bordetella pertussis, Clostridium tetani, Corynebacterium diphtheriae, dawka przypominająca szczepionki, korelacja serologiczna, odpowiedź immunologiczna, przeciwciała anty-PT, szczepienie podstawowe, szczepienie przypominające, szczepionka bezkomórkowa przeciw krztuścowi, szczepionka przeciw błonicy tężcowi i krztuścowi, szczepionka Tdap, toksoid błoniczy, toksoid krztuścowy, toksoid tężcowy, wodorotlenek glinu - Leksykon substancji czynnych
Hemaglutynina włókienkowa – Wskazania do stosowania
Hemaglutynina włókienkowa stanowi kluczowy antygen w bezkomórkowych szczepionkach przeciw krztuścowi, będąc istotnym składnikiem preparatów złożonych stosowanych w szczepieniach pierwotnych, uzupełniających i przypominających. W szczepionkach dla niemowląt i małych dzieci (Pentaxim, Tetraxim, Infanrix-IPV) zawartość hemaglutyniny wynosi 25 µg na dawkę (0,5 ml), co odpowiada potrzebom immunologicznym tej grupy wiekowej. Preparaty te są wskazane do szczepień pierwotnych od 6. tygodnia lub 2. miesiąca życia oraz uzupełniających do 13. roku życia, zapewniając ochronę przed krztuścem, błonicą, tężcem, poliomyelitis oraz zakażeniami Haemophilus influenzae typu b. W szczepieniach przypominających u starszych dzieci, młodzieży i dorosłych stosuje się szczepionki zawierające mniejszą dawkę hemaglutyniny włókienkowej: 5 µg (Adacel, Adacel Polio) lub 8 µg (Boostrix, Boostrix Polio), co pozwala na podtrzymanie odpowiedzi immunologicznej i dalszą ochronę przed chorobą.
bierna ochrona, błonica, Bordetella pertussis, choroba zakaźna, ciężki przebieg choroby, czynnik wirulencji, Haemophilus influenzae typ b, hemaglutynina włókienkowa, krztusiec, łożysko, odpowiedź immunologiczna, pałeczka krztuśca, poliomyelitis, Program Szczepień Ochronnych, przeciwciało matczyne, przeciwciało ochronne, szczepienie pierwotne, szczepienie przypominające, szczepienie uzupełniające, szczepionka bezkomórkowa przeciw krztuścowi, szczepionka DTaP, tężec, układ odpornościowy - Leksykon substancji czynnych
Fimbrie typu 2 i 3 – Właściwości farmakodynamiczne
Fimbrie typu 2 i 3 (FIM) stanowią istotne antygeny w bezkomórkowych szczepionkach przeciw krztuścowi, takich jak Adacel, gdzie występują w dawce 5 µg na 0,5 ml. W skład szczepionki wchodzą również toksoid krztuścowy (2,5 µg), hemaglutynina włókienkowa (5 µg) oraz pertaktyna (3 µg), wszystkie adsorbowane na 1,5 mg fosforanu glinu (0,33 mg Al³⁺) w celu zwiększenia immunogenności. Badania kliniczne wykazały wysoką odpowiedź immunologiczną na fimbrie typu 2 i 3 u dzieci (4-6 lat: 94,3%), młodzieży (11-17 lat: 94,9%) oraz dorosłych (18-64 lat: 85,9%) po miesiącu od szczepienia. Średnie geometryczne stężenia (GMC) przeciwciał wynosiły odpowiednio 5,3 (95% CI: 3,9-7,1) u młodzieży i 2,5 (95% CI: 1,8-3,5) u dorosłych, przewyższając poziomy obserwowane w badaniach skuteczności (Sweden I) potwierdzających 85% ochronę przed krztuścem. Utrzymująca się seropozytywność przeciw fimbriom (≥17 EU/ml po 3 latach, ≥4 EU/ml po 5 i 10 latach) oraz wysoka odpowiedź na dawkę przypominającą po 10 latach podkreślają trwałość odpowiedzi immunologicznej.
Adacel, Adacel Polio, badanie obserwacyjne, badanie randomizowane kontrolowane, badanie retrospektywne, farmakodynamika, fimbrie, fosforan glinu, hemaglutynina włókienkowa, immunogenność, krztusiec, odpowiedź immunologiczna, pertaktyna, przekazanie przeciwciał, seropozytywność, skuteczność ochronna, średnia geometryczna stężeń, szczepienie kobiet w ciąży, szczepienie przypominające, szczepionka bezkomórkowa przeciw krztuścowi, szczepionka DTaP, toksoid krztuścowy, trymestr ciąży