wtórna niedoczynność kory nadnerczy
Wskazanie

Wtórna niedoczynność kory nadnerczy to stan, w którym kora nadnerczy nie produkuje odpowiedniej ilości hormonów steroidowych (głównie kortyzolu) z powodu niedoboru hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) wydzielanego przez przysadkę mózgową. W przeciwieństwie do pierwotnej niedoczynności (choroby Addisona), w której uszkodzenie dotyczy bezpośrednio nadnerczy, w postaci wtórnej problem leży „wyżej” – w przysadce lub podwzgórzu.

Najczęstszymi przyczynami wtórnej niedoczynności kory nadnerczy są długotrwała terapia glikokortykosteroidami (która hamuje oś podwzgórze-przysadka-nadnercza), guzy przysadki mózgowej, zabiegi chirurgiczne w obrębie przysadki, napromienianie okolicy przysadki lub urazy głowy. Objawy obejmują przewlekłe zmęczenie, osłabienie, utratę apetytu, nudności, zawroty głowy (szczególnie przy wstawaniu), hipoglikemię oraz mniejszą odporność na stres i infekcje.

W leczeniu wtórnej niedoczynności kory nadnerczy stosuje się przede wszystkim substytucję hormonalną. Podstawowymi lekami są hydrokortyzon (preparaty: Hydrocortisonum AFP, Hydrocortison WZF) lub prednizon (Encorton). W odróżnieniu od pierwotnej niedoczynności, pacjenci z wtórną niedoczynnością rzadko wymagają suplementacji mineralokortykoidów (fludrokortyzon – Cortineff), ponieważ ich wydzielanie regulowane jest głównie przez układ renina-angiotensyna-aldosteron, który pozostaje nienaruszony.

Największym wyzwaniem w prowadzeniu pacjentów z wtórną niedoczynnością kory nadnerczy jest dostosowanie dawki glikokortykosteroidów do indywidualnych potrzeb. Zbyt mała dawka nie zapewni odpowiedniej substytucji, prowadząc do utrzymywania się objawów niedoboru kortyzolu, natomiast zbyt duża dawka może powodować działania niepożądane typowe dla nadmiaru kortyzolu (przyrost masy ciała, osteoporoza, nadciśnienie, zaburzenia metaboliczne). Kluczowe jest również edukowanie pacjentów o konieczności zwiększenia dawki leków w sytuacjach stresowych, takich jak infekcje, zabiegi chirurgiczne czy urazy, aby zapobiec przełomowi nadnerczowemu, który stanowi stan zagrożenia życia.

Pacjenci z wtórną niedoczynnością kory nadnerczy powinni być pod stałą opieką endokrynologa, który regularnie ocenia skuteczność terapii oraz modyfikuje dawki leków w zależności od stanu klinicznego. Ważnym elementem leczenia jest również identyfikacja i – jeśli to możliwe – leczenie przyczyny niedoczynności, szczególnie w przypadkach związanych z guzami przysadki czy innymi odwracalnymi przyczynami.

Lista leków z tym wskazaniem

  1. 12.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl