Leki w grupie
„kortykosteroidy”

Kortykosteroidy to grupa leków steroidowych wzorowanych na hormonach produkowanych przez korę nadnerczy człowieka. Wykazują silne działanie przeciwzapalne, immunosupresyjne i antyalergiczne. Mechanizm działania polega na wiązaniu się z receptorami glikokortykosteroidowymi w cytoplazmie komórek, a następnie wpływaniu na ekspresję genów, co prowadzi do hamowania syntezy mediatorów zapalnych i modulacji odpowiedzi immunologicznej.

Kortykosteroidy dzielą się na dwie główne grupy: glikokortykosteroidy (o dominującym działaniu przeciwzapalnym) oraz mineralokortykosteroidy (wpływające głównie na gospodarkę wodno-elektrolitową). W praktyce klinicznej najczęściej stosuje się glikokortykosteroidy, które mogą być podawane ogólnoustrojowo lub miejscowo.

Do najważniejszych substancji czynnych z grupy kortykosteroidów należą: prednizon (Encorton), prednizolon (Encortolon), metyloprednizolon (Medrol, Metypred), deksametazon (Dexaven, Pabi-Dexamethason), betametazon (Diprophos), hydrokortyzon (Hydrocortisonum), triamcynolon (Polcortolon), flutykazon (Flixotide), budezonid (Pulmicort, Entocort), mometazon (Nasonex, Elocom) i beklometazon (Cortare, Becloforte).

Zastosowanie kortykosteroidów obejmuje szeroki zakres schorzeń, w tym choroby zapalne, autoimmunologiczne, alergiczne i nowotworowe. Stosuje się je m.in. w leczeniu astmy oskrzelowej, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, chorób reumatycznych, chorób skóry, chorób jelit, stanów alergicznych oraz jako leczenie wspomagające w onkologii.

Największą zaletą kortykosteroidów jest ich szybkie i skuteczne działanie przeciwzapalne, co pozwala na szybkie opanowanie objawów wielu poważnych schorzeń. Kortykosteroidy miejscowe pozwalają na uzyskanie efektu terapeutycznego przy minimalnym ryzyku działań ogólnoustrojowych.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem kortykosteroidów wynikają głównie z ich długotrwałego stosowania ogólnoustrojowego i obejmują: osteoporozę, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemię (która może prowadzić do cukrzycy posteroidowej), zwiększoną podatność na infekcje, zaćmę, jaskrę, zaburzenia psychiczne, zespół Cushinga, supresję osi podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz zahamowanie wzrostu u dzieci.

Ze względu na siłę działania i czas półtrwania, kortykosteroidy dzieli się na preparaty o działaniu krótkim (hydrokortyzon), średnim (prednizon, prednizolon) i długim (deksametazon, betametazon). Ze względu na drogę podania rozróżnia się preparaty doustne, dożylne, domięśniowe, dostawowe, wziewne, donosowe, miejscowe (kremy, maści, lotiony) oraz oczne.

Kortykosteroidy syntetyczne różnią się między sobą siłą działania przeciwzapalnego, mineralokortykoidowego oraz czasem działania. Wybór konkretnego preparatu zależy od rodzaju schorzenia, jego nasilenia, lokalizacji oraz indywidualnych cech pacjenta.