wstrząs w przebiegu niewydolności kory nadnerczy
Wskazanie

Wstrząs w przebiegu niewydolności kory nadnerczy (zwany również przełomem nadnerczowym) to stan zagrażający życiu, wynikający z ostrego niedoboru hormonów kory nadnerczy, głównie kortyzolu i aldosteronu. Może wystąpić jako manifestacja pierwotnej niewydolności nadnerczy (choroba Addisona) lub wtórnej niewydolności nadnerczy, zwłaszcza w sytuacjach stresu fizjologicznego, takich jak zakażenie, uraz, zabieg operacyjny czy nagłe odstawienie długotrwale stosowanych glikokortykosteroidów.

Klinicznie wstrząs nadnerczowy charakteryzuje się głębokim spadkiem ciśnienia tętniczego opornym na leczenie płynami, osłabieniem, nudnościami, wymiotami, bólami brzucha, gorączką oraz zaburzeniami świadomości. W badaniach laboratoryjnych typowo stwierdza się hiponatremię, hiperkaliemię, hipoglikemię oraz kwasicę metaboliczną. U pacjentów z pierwotną niewydolnością nadnerczy może być widoczna hiperpigmentacja skóry, szczególnie w miejscach narażonych na tarcie.

Leczenie wstrząsu nadnerczowego wymaga natychmiastowego wdrożenia terapii, nawet przed potwierdzeniem rozpoznania. Kluczowe jest podanie glikokortykosteroidów dożylnie – w Polsce najczęściej stosuje się hydrokortyzon (Corhydron, Hydrocortisonum WZF) w dawce początkowej 100 mg, a następnie 50-100 mg co 6-8 godzin. W uzupełnieniu terapii można stosować fludrokortyzon (Cortineff) w celu uzupełnienia mineralokortykosteroidów. Równocześnie niezbędne jest intensywne nawadnianie dożylne roztworem soli fizjologicznej (0,9% NaCl) oraz monitorowanie i wyrównywanie zaburzeń elektrolitowych i glikemii.

Największą trudnością w leczeniu wstrząsu nadnerczowego jest jego wczesne rozpoznanie, gdyż objawy mogą być niespecyficzne i przypominać inne stany zagrożenia życia, jak wstrząs septyczny czy hipowolemiczny. Opóźnienie diagnozy i wdrożenia właściwego leczenia znacząco zwiększa śmiertelność. Dodatkowym wyzwaniem jest właściwe dawkowanie glikokortykosteroidów – z jednej strony musi być wystarczająco wysokie, aby opanować przełom, z drugiej – długotrwałe stosowanie wysokich dawek niesie ryzyko poważnych działań niepożądanych.

Po ustabilizowaniu stanu pacjenta konieczne jest przeprowadzenie diagnostyki przyczyn niewydolności nadnerczy oraz wdrożenie przewlekłej terapii substytucyjnej. Pacjenci powinni być wyposażeni w zestaw do samodzielnego podania hydrokortyzonu w sytuacjach nagłych oraz nosić identyfikator informujący o chorobie. Kluczowa jest edukacja pacjenta dotycząca modyfikacji dawkowania leków w sytuacjach zwiększonego stresu fizjologicznego.