szczepionka błoniczo-tężcowa
Szczepionka błoniczo-tężcowa (DT) to preparat immunologiczny zawierający toksoid błoniczy i toksoid tężcowy. Jest stosowana w celu zapobiegania błonicy (dyfteryt) i tężcowi – dwóm poważnym chorobom zakaźnym wywoływanym przez bakterie Corynebacterium diphtheriae i Clostridium tetani.
Szczepionka błoniczo-tężcowa stanowi element obowiązkowego kalendarza szczepień ochronnych w Polsce. U dzieci powyżej 7. roku życia oraz u dorosłych stosuje się preparaty zawierające zmniejszoną dawkę toksoidu błoniczego (d) w porównaniu do szczepionek dla niemowląt i młodszych dzieci. Najczęściej stosowane są szczepionki skojarzone, łączące komponenty błoniczo-tężcowe z innymi antygenami, np. Td, DTaP, DTP.
Podstawowy schemat szczepienia obejmuje trzy dawki podawane w pierwszym roku życia oraz dawki przypominające w późniejszym okresie. U dorosłych zaleca się podawanie dawek przypominających co 10 lat. Szczepionka błoniczo-tężcowa jest szczególnie ważna w profilaktyce tężca pourazowego, dlatego jest podawana po zranieniach u osób z niepełnym lub nieznanym statusem szczepień.
Wśród najczęstszych działań niepożądanych po szczepieniu wymienia się przemijający ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia. Rzadziej występują objawy ogólne jak gorączka, zmęczenie czy ból głowy. Poważne reakcje alergiczne po podaniu szczepionki błoniczo-tężcowej są niezwykle rzadkie.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – DT-Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana nie mniej niż 30 j.m. toksoidu błoniczego i nie mniej niz 40 j.m. toksoidu tężcowego/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana (DT), zawierająca toksoidy błoniczy i tężcowy adsorbowane na wodorotlenku glinu, może być bezpiecznie podawana jednocześnie z innymi szczepionkami z Programu Szczepień Ochronnych oraz immunoglobulinami, pod warunkiem stosowania oddzielnych miejsc iniekcji, strzykawek i igieł. Adsorpcja na wodorotlenku glinu zapewnia powolne uwalnianie antygenów, co wzmacnia i przedłuża odpowiedź immunologiczną. Nie stwierdzono istotnych interakcji farmakokinetycznych ani farmakodynamicznych z innymi lekami, jednak u pacjentów z immunosupresją (np. stosujących kortykosteroidy lub leki przeciwnowotworowe) odpowiedź na szczepienie może być osłabiona, co wymaga rozważenia odroczenia szczepienia do czasu poprawy stanu immunologicznego.
adiuwant, antygen białkowy, działanie niepożądane poszczepienne, immunoglobulina, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, kortykosteroid, lek immunosupresyjny, lek przeciwbólowy, lek przeciwgorączkowy, lek przeciwnowotworowy, lek przeciwpłytkowy, lek przeciwzakrzepowy, odpowiedź immunologiczna, Program Szczepień Ochronnych, reakcja poszczepienna, szczepionka błoniczo-tężcowa, terapia immunosupresyjna, toksoid błoniczo-tężcowy, wodorotlenek glinu, wrodzony niedobór odporności, zaburzenie układu odpornościowego - Leksykon substancji czynnych
Toksoid błoniczy – Wskazania do stosowania
Toksoid błoniczy, będący detoksykowaną toksyną Corynebacterium diphtheriae, stanowi kluczowy składnik szczepionek ochronnych przeciw błonicy, indukując odpowiedź immunologiczną i produkcję przeciwciał. W szczepieniach podstawowych u dzieci do 7. roku życia stosuje się pełnodawkowe preparaty zawierające co najmniej 30 j.m. toksoidu (np. DTP, TETRAXIM, PENTAXIM), natomiast u osób powyżej 7. roku życia, młodzieży i dorosłych zalecane są szczepionki z obniżoną dawką antygenu (2-5 j.m.), takie jak Clodivac czy d-Szczepionka błonicza adsorbowana. Szczepienia przypominające są rekomendowane zgodnie z kalendarzem, z dawkami dostosowanymi do wieku i wcześniejszego szczepienia, np. DT dla dzieci w wieku przedszkolnym, Infanrix-IPV dla dzieci 4-13 lat oraz Clodivac lub szczepionki typu „d” dla starszych pacjentów, podawane co 10 lat u dorosłych. Dostępne są także szczepionki wieloskładnikowe (Adacel, Boostrix, Dultavax) zawierające toksoid błoniczy w zmniejszonej dawce, stosowane jako dawki przypominające i u kobiet w ciąży w celu biernej ochrony noworodka przed krztuścem.
antygen krztuśca, bierna ochrona noworodka, błonica, Corynebacterium diphtheriae, dawka przypominająca, Haemophilus influenzae, krztusiec, odczyn poszczepienny, odpowiedź immunologiczna, poliomyelitis, Program Szczepień Ochronnych, przeciwciała przeciwbłonicze, sytuacja epidemiologiczna, szczepienie podstawowe, szczepionka Adacel, szczepionka błonicza adsorbowana, szczepionka błoniczo-tężcowa, szczepionka Boostrix, szczepionka Clodivac, szczepionka DTP, szczepionka DULTAVAX, szczepionka Infanrix-IPV, szczepionka Pentaxim, szczepionka Tetraxim, szczepionka wieloskładnikowa, toksoid błoniczy, zranienie - Leksykon leków
Przeciwwskazania – DT-Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana nie mniej niż 30 j.m. toksoidu błoniczego i nie mniej niz 40 j.m. toksoidu tężcowego/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana (DT) zawiera w dawce 0,5 ml co najmniej 30 j.m. toksoidu błoniczego oraz 40 j.m. toksoidu tężcowego, adsorbowanych na wodorotlenku glinu. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do jej podania jest nadwrażliwość na składniki szczepionki, co może prowadzić do reakcji alergicznych zagrażających życiu. Ponadto, szczepienie należy odroczyć w przypadku ostrych stanów chorobowych z gorączką oraz zaostrzeń chorób przewlekłych, aż do ustabilizowania stanu klinicznego. Szczepionka jest również przeciwwskazana u pacjentów z historią trombocytopenii lub zaburzeń neurologicznych po wcześniejszym podaniu szczepionek zawierających antygeny T, DT, Td, D lub d.
charakterystyka produktu leczniczego, choroba przewlekła, gorączka, łagodna infekcja, nadwrażliwość na substancje czynne, ostra infekcja, ostry stan chorobowy, reakcja alergiczna, szczepionka błoniczo-tężcowa, szczepionka monowalentna, toksoid błoniczy, toksoid tężcowy, trombocytopenia, wodorotlenek glinu, zaburzenie neurologiczne - Leksykon substancji czynnych
Toksoid tężcowy – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Toksoid tężcowy, będący inaktywowaną toksyną Clostridium tetani, jest powszechnie stosowanym składnikiem szczepionek zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych, większość szczepionek zawierających toksoid tężcowy nie wywiera istotnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Dotyczy to zarówno monowalentnych preparatów przeciwtężcowych, jak i szczepionek złożonych, takich jak Clodivac, Tdap, Boostrix, Adacel czy ich wariantów polio. Wyjątkiem są niektóre preparaty, np. Dultavax, gdzie odnotowano możliwość wystąpienia zawrotów głowy, czy Infanrix-IPV, w którym senność po szczepieniu może czasowo obniżyć zdolności psychomotoryczne, co jest szczególnie istotne u osób starszych prowadzących pojazdy.
charakterystyka produktu leczniczego, Clostridium tetani, działania niepożądane, Haemophilus influenzae, immunogenność, Neisseria meningitidis, odpowiedź immunologiczna, przeciwciała ochronne, senność, szczepionka błoniczo-tężcowa, szczepionka DTP, szczepionka durowo-tężcowa, szczepionka monowalentna, szczepionka Tdap, toksoid błoniczy, toksoid krztuścowy, toksoid tężcowy, zawroty głowy, zdolności psychomotoryczne - Leksykon leków
Działania niepożądane – DT-Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana nie mniej niż 30 j.m. toksoidu błoniczego i nie mniej niz 40 j.m. toksoidu tężcowego/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana (DT) zawiera w jednej dawce 0,5 ml co najmniej 30 j.m. toksoidu błoniczego oraz 40 j.m. toksoidu tężcowego, adsorbowanych na nie więcej niż 0,7 mg Al³⁺ w postaci zawiesiny do wstrzykiwań. Profil bezpieczeństwa preparatu obejmuje działania niepożądane o częstości nieznanej, co oznacza, że nie można ich precyzyjnie określić na podstawie dostępnych danych. Najczęściej obserwuje się przejściowy ból głowy, reakcje alergiczne o różnym nasileniu, a także objawy ogólne takie jak gorączka, dreszcze, nadmierne pocenie się i złe samopoczucie. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko bezdechu u bardzo niedojrzałych wcześniaków urodzonych w ≤ 28. tygodniu ciąży, co wymaga ścisłego monitorowania podczas szczepienia tej grupy pacjentów.
bezdech, biegunka, ból brzucha, ból głowy, dreszcze, gorączka, guzek podskórny, naciek limfatyczny, nadmierne pocenie, nadwrażliwość, nadwrażliwość na glin, niedojrzały wcześniak, niepożądane działanie leku, nudność, obrzęk, reakcja alergiczna, reakcja anafilaktyczna, ropień aseptyczny, swędzenie, szczepionka błoniczo-tężcowa, toksoid błoniczy, toksoid tężcowy, wodorotlenek glinu, wymioty, zaburzenie układu immunologicznego, zaburzenie układu nerwowego, zaburzenie układu oddechowego, zaburzenie żołądkowo-jelitowe, zaczerwienienie, ziarniniak, złe samopoczucie - Leksykon substancji czynnych
Toksoid błoniczy – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Toksoid błoniczy, będący składnikiem wielu szczepionek stosowanych zarówno u dzieci, jak i dorosłych, jest bezpieczny do stosowania w ciąży, zwłaszcza w drugim i trzecim trymestrze. Dane z licznych badań klinicznych i obserwacyjnych, obejmujących m.in. szczepionki Adacel (310 kobiet w RCT, 124810 w badaniach retrospektywnych), Adacel Polio oraz Boostrix (341 kobiet w RCT, 793 w badaniu prospektywnym), nie wykazały negatywnego wpływu na przebieg ciąży, zdrowie płodu ani noworodka. Szczepionki te, jako inaktywowane, nie są związane z ryzykiem teratogenności ani uszkodzenia rozwoju płodu. Badania na zwierzętach potwierdzają brak wpływu na płodność, rozwój zarodka, poród i wczesny rozwój potomstwa. Niektóre preparaty, takie jak Dultavax czy d-Szczepionka błonicza adsorbowana, mają ograniczenia w stosowaniu w ciąży i powinny być podawane jedynie w sytuacjach wysokiego ryzyka zakażenia. W przypadku szczepionki Tdap stosowanie w ciąży jest zalecane tylko, gdy korzyści przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu.
antygen szczepionkowy, badanie obserwacyjne prospektywne, błonica, Boostrix, charakterystyka produktu leczniczego, działanie teratogenne, karmienie piersią, nadzór bierny, populacja pediatryczna, Program Szczepień Ochronnych, przeciwciała matczyne, randomizowane badanie kliniczne, rozwój pourodzeniowy, szczepionka błoniczo-tężcowa, szczepionka DTP, szczepionka inaktywowana, szczepionka Tdap, tężec, toksoid, toksoid błoniczy, trymestr ciąży, wiek rozrodczy - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – DT-Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana nie mniej niż 30 j.m. toksoidu błoniczego i nie mniej niz 40 j.m. toksoidu tężcowego/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
DT-Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana jest przeznaczona do czynnego uodparniania dzieci przeciwko błonicy i tężcowi, szczególnie u pacjentów z przeciwwskazaniami do komponentu krztuścowego szczepionki DTP. Preparat ma postać mlecznej, kremowej zawiesiny, a jedna dawka (0,5 ml) zawiera minimum 30 j.m. toksoidu błoniczego oraz 40 j.m. toksoidu tężcowego, adsorbowanych na wodorotlenku glinu (zawartość glinu ≤ 0,7 mg). Szczepionka jest stosowana zarówno jako szczepienie podstawowe, jak i przypominające, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych, zapewniając skuteczną ochronę immunologiczną u dzieci, które nie mogą otrzymać komponentu krztuścowego z powodu reakcji anafilaktycznych, encefalopatii lub ciężkich zaburzeń neurologicznych po wcześniejszym szczepieniu DTP.
błonica, błonica tężec krztusiec, Clostridium tetani, Corynebacterium diphtheriae, czynne uodparnianie, encefalopatia, encefalopatia postępująca, kalendarz szczepień, komponent krztuścowy, laseczka tężca, maczugowiec błonicy, profilaktyka chorób zakaźnych, Program Szczepień Ochronnych, reakcja anafilaktyczna, szczepienie podstawowe, szczepienie przypominające, szczepionka błoniczo-tężcowa, szczepionka DTP, tężec, toksoid błoniczy, toksoid tężcowy, wodorotlenek glinu, zaburzenie neurologiczne - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – DT-Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana nie mniej niż 30 j.m. toksoidu błoniczego i nie mniej niz 40 j.m. toksoidu tężcowego/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana (DT) zawiera toksoid błoniczy (≥30 j.m.) oraz toksoid tężcowy (≥40 j.m.) adsorbowane na wodorotlenku glinu uwodnionym (≤0,7 mg Al³⁺). Preparat występuje jako jednorodna, mleczna zawiesina o kremowym odcieniu, przeznaczona do podawania dzieciom. Ze względu na wskazania kliniczne, szczepionka DT jest stosowana wyłącznie w populacji pediatrycznej, co wyklucza jej podawanie kobietom w wieku rozrodczym, ciężarnym oraz karmiącym piersią.
- Leksykon leków
Skład i postać leku – DT-Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana nie mniej niż 30 j.m. toksoidu błoniczego i nie mniej niz 40 j.m. toksoidu tężcowego/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana (DT) dostępna jest w postaci mlecznej, jednorodnej zawiesiny o kremowym odcieniu, przeznaczonej do podania parenteralnego. Każda dawka 0,5 ml zawiera minimum 30 j.m. toksoidu błoniczego oraz 40 j.m. toksoidu tężcowego, adsorbowanych na wodorotlenku glinu (Al³⁺ ≤ 0,7 mg/dawka), który pełni funkcję adiuwantu immunogennego. Preparat zawiera także tiomersal jako konserwant, chlorek sodu zapewniający izotoniczność oraz wodę do wstrzykiwań jako rozpuszczalnik. Szczepionka jest pakowana w ampułki typu I, po 0,5 ml, w opakowaniach po 5 sztuk, i wymaga przechowywania w temperaturze 2–8°C, z ochroną przed zamrożeniem, które powoduje utratę właściwości immunogennych. Okres ważności wynosi 3 lata od daty produkcji, pod warunkiem przestrzegania warunków przechowywania.
adiuwant, chlorek sodu, niezgodność farmaceutyczna, odpowiedź immunologiczna, sedymentacja, skażenie mikrobiologiczne, szczepionka błoniczo-tężcowa, tiomersal, toksoid błoniczy, toksoid tężcowy, utylizacja materiałów medycznych, właściwość immunogenna, woda do wstrzykiwań, wodorotlenek glinu, zawiesina do wstrzykiwań - Leksykon substancji czynnych
Toksoid błoniczy – Przedawkowanie
Toksoid błoniczy, stosowany w szczepionkach monowalentnych i skojarzonych (np. Adacel, Boostrix, Infanrix-IPV), występuje w dawkach od 2 j.m. do 30 j.m. na 0,5 ml. Ryzyko przedawkowania jest niskie, głównie dzięki dostępności większości preparatów w opakowaniach jednodawkowych, co ogranicza możliwość podania dawki wyższej niż zalecana. W przypadku szczepionek wielodawkowych, takich jak D-Szczepionka błonicza adsorbowana 20-dawkowa, ryzyko pomyłki istnieje, jednak jest minimalizowane przez profesjonalne podanie przez wykwalifikowany personel. Dane z monitorowania bezpieczeństwa nie wskazują na specyficzne działania niepożądane związane z przedawkowaniem toksoidu błoniczego; reakcje kliniczne są zbliżone do tych obserwowanych po standardowej dawce, obejmując miejscowe reakcje zapalne, gorączkę, zmęczenie, ból głowy oraz potencjalne, ale nie zwiększone, ryzyko reakcji alergicznych.
anafilaksja, błonica, ciężka reakcja alergiczna, działanie niepożądane, glikokortykosteroid, Infanrix-IPV, leczenie objawowe, lek przeciwgorączkowy, lek przeciwhistaminowy, obserwacja kliniczna, reakcja alergiczna, reakcja miejscowa, reakcja nadwrażliwości, reakcja ogólnoustrojowa, reakcja poszczepienna, szczepionka błonicza adsorbowana, szczepionka błoniczo-tężcowa, szczepionka błoniczo-tężcowo-krztuścowa, szczepionka przeciwbłonicza, szczepionka skojarzona, toksoid błoniczy, zaczerwienienie i obrzęk - Leksykon substancji czynnych
Toksoid tężcowy – Właściwości farmakodynamiczne
Toksoid tężcowy, będący inaktywowaną formaldehydem toksyną Clostridium tetani, stanowi kluczowy składnik szczepionek monowalentnych i skojarzonych, wykazując wysoką immunogenność i bezpieczeństwo. Po podaniu pełnego cyklu szczepienia podstawowego (3 dawki) u 90-100% osób osiąga się ochronny poziom przeciwciał przeciwtężcowych ≥0,1 j.m./ml, utrzymujący się przez 5-10 lat, z koniecznością podawania dawek przypominających dla przedłużenia ochrony. Toksoid adsorbowany na wodorotlenku glinu wzmacnia odpowiedź immunologiczną, indukując produkcję przeciwciał klasy IgG oraz długotrwałą pamięć immunologiczną. Szczepienia kobiet w ciąży w II i III trymestrze skutkują wysokim poziomem przeciwciał przekazywanych przez łożysko, zapewniając bierną ochronę noworodków przez pierwsze 2-3 miesiące życia. Immunogenność toksoidu potwierdzono także u osób z obturacyjnymi chorobami układu oddechowego oraz u osób wcześniej nieszczepionych, gdzie po jednej dawce ≥98,5% osiąga poziom ochronny przeciwciał.
astma, białko nośnikowe, choroba obturacyjna płuc, Clostridium tetani, dawka przypominająca, Haemophilus influenzae typ b, meningokok, Neisseria meningitidis, neurotoksyna, odporność bierna, odpowiedź anamnestyczna, pamięć immunologiczna, POChP, polisacharyd otoczkowy, przeciwciało IgG, przeciwciało IgM, szczepienie podstawowe, szczepionka błoniczo-tężcowa, szczepionka skoniugowana, szczepionka tężcowa, test seroneutralizacji, toksoid tężcowy, wodorotlenek glinu - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – DT-Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana nie mniej niż 30 j.m. toksoidu błoniczego i nie mniej niz 40 j.m. toksoidu tężcowego/0,5 ml; 1 dawka (0,5 ml)
Szczepionka DT – błoniczo-tężcowa adsorbowana, kod ATC J07AM51, zawiera toksoid błoniczy (≥30 j.m.) oraz toksoid tężcowy (≥40 j.m.) adsorbowane na wodorotlenku glinu (≤0,7 mg Al³⁺ na dawkę 0,5 ml). Toksoidy uzyskiwane są przez inaktywację formaldehydem toksyn bakteryjnych Corynebacterium diphtheriae i Clostridium tetani, co zapewnia wysoką jakość antygenów. Preparat indukuje specyficzną odpowiedź immunologiczną, prowadząc do produkcji przeciwciał neutralizujących toksyny oraz wytworzenia pamięci immunologicznej, co jest kluczowe dla długotrwałej ochrony przed błonicą i tężcem.
adiuwant, antygen szczepionkowy, Clostridium tetani, Corynebacterium diphtheriae, Farmakopea Europejska, immunogenność szczepionki, inaktywacja toksyn bakteryjnych, kod ATC, laseczka tężca, odpowiedź immunologiczna, pamięć immunologiczna, Program Szczepień Ochronnych, przeciwciało ochronne, przeciwciało odpornościowe, Światowa Organizacja Zdrowia, szczepionka błoniczo-tężcowa, toksoid błoniczy, toksoid tężcowy, wodorotlenek glinu - Leksykon substancji czynnych
Toksoid tężcowy – Przedawkowanie
Toksoid tężcowy, stosowany w dawkach od 20 do 40 j.m. w szczepionkach zarówno monowalentnych, jak i skojarzonych, może prowadzić do przedawkowania głównie u pacjentów z nadmierną immunizacją, wynikającą z podania zbyt wielu dawek lub zbyt krótkich odstępów między nimi. Patofizjologia przedawkowania opiera się na tworzeniu kompleksów immunologicznych przez przeciwciała wiążące nadmiar antygenu, co inaktywuje dopełniacz i leukocyty, wywołując reakcje zapalne manifestujące się miejscowym obrzękiem, bólem i złym samopoczuciem. W cięższych przypadkach może dojść do polineuropatii. Dane kliniczne wskazują, że większość szczepionek dostępna jest w opakowaniach jednodawkowych, co znacząco ogranicza ryzyko przedawkowania. Przykłady preparatów, takich jak Clodivac, DT, DTP, Tetana czy Tdap, potwierdzają niskie ryzyko, natomiast w przypadku Boostrix, Boostrix Polio i Infanrix-IPV odnotowano sporadyczne przypadki podania większej dawki, jednak działania niepożądane były zbliżone do tych po dawce prawidłowej.
dysfunkcja nerwów obwodowych, działanie niepożądane, inaktywacja dopełniacza, kompleks immunologiczny, nadmierna immunizacja, objaw neurologiczny, obrzęk miejscowy, polineuropatia, przeciwciała przeciwtężcowe, reakcja nadwrażliwości, reakcja zapalna, schemat szczepień, szczepionka błoniczo-tężcowa, szczepionka durowo-tężcowa, szczepionka skojarzona, toksoid tężcowy