Wskazania do stosowania
Toksoid błoniczy

Wskazania do stosowania toksoidu błoniczego. Kiedy i w jakich warunkach polecić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Toksoid błoniczy jest substancją czynną stosowaną w szczepieniach ochronnych w celu zapewnienia odporności przeciwko błonicy (diphtheria). Stanowi on detoksykowaną toksynę wytwarzaną przez bakterię Corynebacterium diphtheriae, która po inaktywacji zachowuje właściwości antygenowe, ale traci swoją toksyczność. Wprowadzony do organizmu wywołuje odpowiedź immunologiczną, prowadząc do wytworzenia przeciwciał przeciwbłoniczych.^{1 2}

Szczepienia podstawowe przeciw błonicy

Toksoid błoniczy jest stosowany w szczepieniach podstawowych u dzieci, młodzieży i dorosłych, którzy nie byli wcześniej szczepieni przeciwko błonicy. W zależności od wieku pacjenta oraz konkretnej szczepionki, zalecenia dotyczące szczepień podstawowych mogą być różne:³

• U niemowląt i małych dzieci (do ukończenia 2. roku życia) zaleca się zastosowanie pełnokomórkowej szczepionki DTP zawierającej toksoid błoniczy w dawce nie mniej niż 30 j.m. Do tej grupy należy DTP-Szczepionka błoniczo-tężcowo-krztuścowa adsorbowana.^{4 5}
• U dzieci od ukończenia 2 miesiąca życia można zastosować szczepionkę TETRAXIM zawierającą toksoid błoniczy w dawce nie mniej niż 20 j.m. (30 Lf) wraz z toksoiden tężcowym i antygenami krztuśca oraz poliomyelitis.^{6 7}
• U niemowląt od ukończenia 6. tygodnia życia stosuje się szczepionkę PENTAXIM, zawierającą toksoid błoniczy wraz z toksoiden tężcowym, antygenami krztuśca, poliomyelitis oraz Haemophilus influenzae typ b.^{8 9}
• U dzieci powyżej 7. roku życia, młodzieży i dorosłych niezaszczepionych wcześniej przeciwko błonicy zaleca się szczepionkę Clodivac zawierającą toksoid błoniczy w zmniejszonej dawce (nie mniej niż 5 j.m.).^{10 11}

Szczepienia przypominające przeciw błonicy

Po przeprowadzeniu szczepienia podstawowego zaleca się okresowe podawanie dawek przypominających w celu utrzymania odpowiedniego poziomu przeciwciał ochronnych. Szczepienia przypominające przeciwko błonicy zalecane są:¹²

• U dzieci w wieku przedszkolnym (5-6 lat), które otrzymały pełny cykl szczepienia podstawowego, zaleca się DT-Szczepionkę błoniczo-tężcową adsorbowaną.^{13 14}
• U dzieci w wieku 4-13 lat zaleca się szczepionkę Infanrix-IPV jako szczepienie uzupełniające i przypominające, zawierającą toksoid błoniczy w dawce nie mniej niż 30 j.m.^{15 16}
• U dzieci powyżej 7. roku życia, młodzieży i dorosłych zaleca się szczepionkę Clodivac zawierającą toksoidy błoniczy i tężcowy.¹⁷
• U osób dorosłych zaleca się dawkę przypominającą co 10 lat przy użyciu szczepionek zawierających zmniejszoną dawkę toksoidu błoniczego (szczepionki typu „d”).¹⁸
• Szczepionka d-Szczepionka błonicza adsorbowana jest dedykowana dla młodzieży i dorosłych jako dawka przypominająca.¹⁹

Szczepienia przypominające wieloskładnikowe

Dostępne są również szczepionki wieloskładnikowe, zawierające toksoid błoniczy w zmniejszonej dawce, przeznaczone do szczepień przypominających:²⁰

• Adacel (Tdap) – szczepionka zawierająca toksoidy błoniczy, tężcowy oraz antygeny krztuśca, zalecana osobom od 4. roku życia po szczepieniu podstawowym.^{21 22}
• Adacel Polio (Tdap-IPV) – szczepionka przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis, zalecana osobom od 3. roku życia jako dawka przypominająca.^{23 24}
• Boostrix – szczepionka przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi, zalecana osobom od 4. roku życia.^{25 26}
• Boostrix Polio – szczepionka przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis, zalecana osobom od 3. roku życia.^{27 28}
• Dultavax (Td-IPV) – szczepionka przeciw błonicy, tężcowi i poliomyelitis, zalecana dla dzieci po ukończeniu 6. roku życia, nastolatków i dorosłych.^{29 30}
• Tdap Szczepionka – przeznaczona do stosowania u osób od 4. roku życia jako szczepienie przypominające.^{31 32}

Szczepienia w czasie ciąży

Niektóre szczepionki zawierające toksoid błoniczy są wskazane do stosowania u kobiet w ciąży, celem zapewnienia biernej ochrony noworodka przed krztuścem w pierwszych miesiącach życia:³³

• Adacel (Tdap) – zalecana do podawania w okresie ciąży.³⁴
• Adacel Polio (Tdap-IPV) – zalecana do biernej ochrony przed krztuścem we wczesnym okresie niemowlęcym po szczepieniu kobiet w ciąży.³⁵
• Boostrix – wskazana do biernej ochrony przed krztuścem we wczesnym niemowlęctwie, uzyskiwanej po zaszczepieniu matki w czasie trwania ciąży.³⁶
• Boostrix Polio – wskazana do biernej ochrony przed krztuścem we wczesnym niemowlęctwie, uzyskiwanej po zaszczepieniu matki w czasie trwania ciąży.³⁷

Szczepienia okołoporodowe po zranieniu

W przypadku zranień, w zależności od stanu uodpornienia pacjenta i charakteru rany, może być wskazane podanie szczepionki zawierającej toksoid błoniczy i tężcowy:³⁸

• Clodivac – może być podawany w przypadku zranienia zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych.³⁹

Dawkowanie toksoidu błoniczego w różnych typach szczepionek

Zawartość toksoidu błoniczego w dostępnych szczepionkach jest różna i zależy od wieku pacjenta, dla którego jest przeznaczona:

Zawartość toksoidu błoniczego w szczepionkach typu „d” (o zmniejszonej zawartości antygenu) jest mniejsza niż w szczepionkach typu „D”, co wynika z tego, że u osób starszych istnieje większe ryzyko wystąpienia odczynów poszczepiennych przy pełnej dawce.^{40 41 42}

Ogólne zalecenia dotyczące stosowania toksoidu błoniczego

Toksoid błoniczy należy stosować zgodnie z oficjalnymi zaleceniami zawartymi w Programie Szczepień Ochronnych.^{43 44 45}

Podstawowe zasady dotyczące stosowania toksoidu błoniczego:

• Dla dzieci do 7. roku życia zaleca się szczepionki zawierające pełnodawkowy toksoid błoniczy (nie mniej niż 30 j.m.).⁴⁶
• Dla osób powyżej 7. roku życia, młodzieży i dorosłych zaleca się szczepionki zawierające zmniejszoną dawkę toksoidu błoniczego (2-5 j.m.).^{47 48}
• Po szczepieniu podstawowym zaleca się podawanie dawek przypominających zgodnie z kalendarzem szczepień.⁴⁹
• W czasie ciąży zaleca się szczepienie kobiet w celu zapewnienia biernej ochrony noworodka przed krztuścem.⁵⁰

Należy podkreślić, że wybór konkretnej szczepionki zawierającej toksoid błoniczy powinien być dostosowany do wieku pacjenta, jego stanu zdrowia, historii wcześniejszych szczepień oraz aktualnej sytuacji epidemiologicznej.⁵¹