Przeciwwskazania stosowania
Toksoid błoniczy

Przeciwwskazania stosowania toksoidu błoniczego

Toksoid błoniczy jest składnikiem wielu szczepionek stosowanych w profilaktyce błonicy. Znajomość przeciwwskazań dotyczących jego stosowania jest kluczowa dla bezpiecznego prowadzenia immunizacji. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje na temat sytuacji klinicznych, w których należy odradzić pacjentowi stosowanie preparatów zawierających toksoid błoniczy.^{1 2}

Nadwrażliwość na toksoid błoniczy lub inne składniki szczepionki

Podstawowym przeciwwskazaniem do podania toksoidu błoniczego jest nadwrażliwość na tę substancję czynną. Dotyczy to również nadwrażliwości na inne składniki szczepionek zawierających toksoid błoniczy.^{3 4}

Przeciwwskazania obejmują również nadwrażliwość na substancje pomocnicze wymienione w charakterystykach produktów leczniczych, a także na substancje pozostałe z procesu wytwarzania, takie jak:^{5 6}

• Formaldehyd
• Glutaraldehyd
• Neomycyna
• Streptomycyna
• Polimyksyna B
• Albumina surowicy bydlęcej

^{7 8}

Należy zwrócić uwagę, że wiele z tych substancji występuje w szczepionkach w śladowych, często niewykrywalnych ilościach, jednak ze względów bezpieczeństwa nadwrażliwość na nie stanowi przeciwwskazanie do stosowania preparatu.⁹

Nadwrażliwość po wcześniejszym podaniu szczepionek

Istotnym przeciwwskazaniem jest również wystąpienie reakcji nadwrażliwości po wcześniejszym podaniu szczepionek zawierających toksoid błoniczy lub innych szczepionek zawierających podobne składniki.^{10 11}

W przypadku pojawienia się reakcji nadwrażliwości po podaniu wcześniejszej dawki szczepionki zawierającej toksoid błoniczy, należy zaniechać dalszego podawania tej substancji.^{12 13}

Zagrażająca życiu reakcja po poprzednim podaniu szczepionki

Przeciwwskazaniem do podania toksoidu błoniczego jest wystąpienie zagrażającej życiu reakcji po poprzednim podaniu szczepionki zawierającej toksoid błoniczy lub innej szczepionki zawierającej takie same substancje.¹⁴

Encefalopatia i zaburzenia neurologiczne

Szczególnymi przeciwwskazaniami, które dotyczą preparatów zawierających toksoid błoniczy w połączeniu z antygenami krztuśca, są:^{15 16}

• Encefalopatia o nieznanej etiologii, która wystąpiła w ciągu 7 dni po poprzednim podaniu szczepionki zawierającej antygeny krztuśca
• Postępująca encefalopatia

^{17 18}

W przypadku wystąpienia encefalopatii po podaniu szczepionki zawierającej antygeny krztuśca, należy zrezygnować ze szczepienia przeciw krztuścowi i kontynuować cykl szczepień szczepionkami zawierającymi wyłącznie toksoid błoniczy i toksoid tężcowy.¹⁹

Przeciwwskazaniem są również choroby neurologiczne o postępującym przebiegu oraz postępująca encefalopatia, niezależnie od ich związku z wcześniejszymi szczepieniami.^{20 21}

Przejściowa trombocytopenia lub powikłania neurologiczne

Niektóre szczepionki zawierające toksoid błoniczy nie powinny być stosowane u osób ze stwierdzoną przejściową trombocytopenią lub powikłaniami neurologicznymi po wcześniejszych szczepieniach przeciw błonicy i/lub tężcowi.^{22 23}

W przypadku preparatów skojarzonych, przeciwwskazania mogą dotyczyć również reakcji na inne składniki szczepionki, takie jak komponenty tężcowe czy krztuścowe.^{24 25}

Przeciwwskazania związane z reakcjami po szczepieniu preparatami z komponentem krztuśowym

W przypadku szczepionek skojarzonych zawierających toksoid błoniczy i komponenty krztuścowe, przeciwwskazaniami są również:²⁶

• Objawy mózgowe manifestujące się zaburzeniem świadomości i ogniskowymi objawami neurologicznymi, występujące w ciągu 72 godzin po poprzednim szczepieniu
• Drgawki przebiegające z gorączką lub bez, występujące w ciągu 3 dni po poprzedniej dawce szczepionki
• Nieutulony ciągły płacz lub krzyk o wysokich tonach (krzyk mózgowy) trwający ≥ 3 godzin, który wystąpił w ciągu 48 godzin po poprzedniej dawce szczepionki
• Utrata świadomości lub epizod hipotoniczno-hiporeaktywny (w ciągu 48 godzin po poprzednim szczepieniu)
• Gorączka ≥ 40,5ºC, niewywołana innymi czynnikami, pojawiająca się w ciągu 48 godzin po poprzednim szczepieniu

²⁷

Ostre stany chorobowe z gorączką

Podanie toksoidu błoniczego, podobnie jak innych szczepionek, powinno być odroczone u osób z ostrymi i ciężkimi chorobami przebiegającymi z gorączką.^{28 29}

Jest to przeciwwskazanie czasowe, które nie wyklucza zastosowania szczepionki po ustąpieniu ostrego stanu chorobowego.^{30 31}

Ważne jest, aby podkreślić, że łagodne infekcje, takie jak łagodne infekcje górnych dróg oddechowych, nie są przeciwwskazaniem do zastosowania szczepionki zawierającej toksoid błoniczy.³²

Przewlekłe choroby w okresie zaostrzenia

U pacjentów z chorobami przewlekłymi w okresie zaostrzenia podanie toksoidu błoniczego powinno zostać odroczone do czasu ustąpienia zaostrzenia.^{33 34}

Ocena ryzyka i indywidualne podejście do pacjenta

W przypadku wątpliwości co do możliwości podania toksoidu błoniczego, należy zawsze przeprowadzić dokładną ocenę stosunku korzyści do ryzyka.^{35 36}

W sytuacjach, gdy istnieją przeciwwskazania do podania szczepionki błoniczej, należy rozważyć zastosowanie alternatywnych preparatów, które nie zawierają toksoidu błoniczego, np. szczepionki zawierającej tylko toksoid tężcowy.³⁷

Alternatywne schematy szczepień

W przypadku wystąpienia przeciwwskazań do podania toksoidu błoniczego lub innych składników szczepionek skojarzonych, należy zastosować odpowiednie alternatywne schematy szczepień:^{38 39}

• Jeżeli istnieją przeciwwskazania do podania szczepionki błoniczej, należy podać szczepionkę zawierającą tylko toksoid tężcowy (T)
• W przypadku przeciwwskazań do szczepienia szczepionką tężcową, należy podać szczepionkę zawierającą tylko toksoid błoniczy (D)
• W przypadku przeciwwskazań do komponentu krztuścowego, należy kontynuować cykl szczepień szczepionkami przeciw błonicy i tężcowi

⁴⁰

Podsumowanie przeciwwskazań do stosowania toksoidu błoniczego

Prawidłowa ocena przeciwwskazań do stosowania toksoidu błoniczego jest kluczowym elementem bezpiecznej immunoprofilaktyki. W każdym przypadku należy indywidualnie ocenić ryzyko podania szczepionki w stosunku do ryzyka wystąpienia zakażenia, a w razie wątpliwości skonsultować się ze specjalistą w dziedzinie chorób zakaźnych lub immunologii klinicznej.⁴¹