Przedawkowanie
Toksoid tężcowy

Przedawkowanie toksoidu tężcowego

Toksoid tężcowy jest powszechnie stosowanym antygenem w wielu preparatach szczepionkowych, zarówno jako składnik samodzielny, jak i w szczepionkach skojarzonych. Występuje w różnych dawkach, od nie mniej niż 20 j.m. do nie mniej niż 40 j.m. w zależności od rodzaju szczepionki. Warto przeanalizować potencjalne zagrożenia związane z przedawkowaniem tej substancji oraz możliwe objawy niepożądane.¹

Mechanizm powstawania objawów przedawkowania

Przedawkowanie toksoidu tężcowego najczęściej wiąże się z nadmierną immunizacją pacjenta. Występuje to głównie u osób, którym w przeszłości podano zbyt wiele dawek lub dawki w krótszych niż zalecane odstępach czasu. U takich osób utrzymuje się wysoki poziom przeciwciał przeciwtężcowych. Reakcje ogólne obserwowane w przypadku przedawkowania są spowodowane przez przeciwciała tworzące kompleksy z nadmierną ilością antygenu (toksoidu tężcowego).²

Mechanizm patofizjologiczny polega na tym, że powstałe kompleksy immunologiczne inaktywują dopełniacz oraz leukocyty, co prowadzi do reakcji zapalnej manifestującej się miejscowym obrzękiem, bólem i złym samopoczuciem. W poważniejszych przypadkach, przedawkowanie toksoidu tężcowego może prowadzić do wystąpienia polineuropatii.³

Prawdopodobieństwo przedawkowania

Według charakterystyk większości produktów leczniczych zawierających toksoid tężcowy, przedawkowanie jest mało prawdopodobne, ponieważ preparaty te występują najczęściej w postaci opakowań jednodawkowych. W przypadku szczepionek takich jak Clodivac, DT-Szczepionka błoniczo-tężcowa adsorbowana, DTP-Szczepionka błoniczo-tężcowo-krztuścowa adsorbowana, Tetana, Tetana Pro czy Tdap Szczepionka, producenci podkreślają, że ze względu na jednodawkowe opakowanie przedawkowanie jest mało prawdopodobne.^{4 5 6 7 8 9}

Objawy przedawkowania toksoidu tężcowego

W przypadku produktów takich jak Boostrix oraz Boostrix Polio, zgłaszano przypadki przedawkowania po wprowadzeniu do obrotu. Istotne jest, że działania niepożądane występujące po przedawkowaniu, jeśli były raportowane, były zbliżone do działań raportowanych po podaniu prawidłowej ilości szczepionki.^{10 11}

Podobne obserwacje dotyczą szczepionki Infanrix-IPV, gdzie zgłaszano przypadki podania większej dawki szczepionki niż zalecana podczas monitorowania działań niepożądanych po wprowadzeniu do obrotu. Zgłaszane działania niepożądane nie były specyficzne i były podobne do zgłaszanych po podaniu prawidłowej dawki szczepionki.¹²

W kontekście dawek wielokrotnych, dostępne są dane z badania klinicznego szczepionki NeisVac-C, gdzie 40 uczestników badania otrzymało trzy dawki tej szczepionki w 2., 3. i 4. miesiącu życia oraz czwartą dawkę w 12.-14. miesiącu życia. Wszystkie cztery dawki szczepionki były dobrze tolerowane, bez żadnych ciężkich działań niepożądanych związanych ze stosowaniem szczepionki.¹³

Objawy kliniczne przedawkowania

^{14 15 16}

Zapobieganie przypadkom przedawkowania

Głównym środkiem zapobiegawczym jest fakt, że większość szczepionek zawierających toksoid tężcowy dostępna jest w opakowaniach jednodawkowych. Ponadto, szczepionki takie jak NeisVac-C są podawane przez wykwalifikowany personel medyczny, co dodatkowo minimalizuje ryzyko przedawkowania.¹⁷

Istotne jest również przestrzeganie zalecanego schematu szczepień, odpowiednich odstępów czasowych między kolejnymi dawkami oraz uwzględnianie historii szczepień pacjenta, aby uniknąć zjawiska nadmiernej immunizacji.¹⁸

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W dostępnych charakterystykach produktów leczniczych zawierających toksoid tężcowy brak jest szczegółowych informacji dotyczących specyficznego postępowania w przypadku przedawkowania. Można jednak założyć, że leczenie powinno być objawowe, ukierunkowane na łagodzenie ewentualnych reakcji miejscowych oraz monitorowanie pod kątem wystąpienia potencjalnych objawów neurologicznych (polineuropatii).¹⁹

Warto zauważyć, że dla wielu szczepionek, jak Act-HiB, Adacel, Adacel Polio, Dultavax, Pentaxim i Tetraxim, w punktach dotyczących przedawkowania w charakterystykach produktów leczniczych znajduje się informacja „Nie ma zastosowania” lub „Nie dotyczy”, co sugeruje, że problem przedawkowania tych szczepionek jest uznawany za nieistotny klinicznie.^{20 21 22 23 24 25}

Monitorowanie po przedawkowaniu

W przypadku podejrzenia przedawkowania toksoidu tężcowego zaleca się monitorowanie pacjenta pod kątem wystąpienia objawów miejscowych oraz potencjalnych objawów neurologicznych. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z historią licznych szczepień przeciwtężcowych, u których ryzyko reakcji nadwrażliwości po kolejnej dawce może być zwiększone.²⁶

Biorąc pod uwagę, że działania niepożądane po przedawkowaniu są zazwyczaj podobne do tych obserwowanych po podaniu prawidłowej dawki, monitorowanie pacjenta powinno uwzględniać standardowe protokoły stosowane po szczepieniu.^{27 28}

W przypadku szczepionki TyT – Szczepionka durowo-tężcowa, producent informuje o braku danych dotyczących przedawkowania.²⁹