białaczka limfoblastyczna z chromosomem Philadelphia
Białaczka limfoblastyczna z chromosomem Philadelphia (Ph+ ALL) to podtyp ostrej białaczki limfoblastycznej charakteryzujący się obecnością translokacji chromosomowej t(9;22), prowadzącej do powstania chromosomu Philadelphia. W wyniku tej aberracji chromosomowej dochodzi do utworzenia genu fuzyjnego BCR-ABL1, kodującego białko o zwiększonej aktywności kinazy tyrozynowej.
Ten podtyp białaczki stanowi około 25% przypadków ALL u dorosłych i 2-4% przypadków u dzieci. Ph+ ALL wiąże się z gorszym rokowaniem w porównaniu do Ph-negatywnej ALL, charakteryzując się większą opornością na standardową chemioterapię oraz wyższym ryzykiem nawrotu choroby.
Wprowadzenie inhibitorów kinazy tyrozynowej (TKI), takich jak imatynib, dazatynib czy nilotynib, zrewolucjonizowało leczenie Ph+ ALL. Zastosowanie tych leków w skojarzeniu z chemioterapią znacząco poprawiło wskaźniki remisji i przeżycia pacjentów. Obecnie standardem postępowania jest wczesne włączenie TKI do protokołów terapeutycznych oraz rozważenie allogenicznego przeszczepienia komórek macierzystych u kwalifikujących się pacjentów.
Diagnostyka Ph+ ALL obejmuje badania cytogenetyczne, FISH oraz molekularne (RT-PCR) w celu wykrycia translokacji t(9;22) i/lub genu fuzyjnego BCR-ABL1. Monitorowanie minimalnej choroby resztkowej (MRD) metodami molekularnymi jest kluczowe dla oceny skuteczności leczenia i wczesnego wykrywania nawrotu choroby.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Dasatinib Stada 100 mg
Dazatynib, będący inhibitorem kinazy proteinowej z grupy leków przeciwnowotworowych (kod ATC: L01EA02), wykazuje silne działanie przeciwnowotworowe poprzez hamowanie aktywności kinazy BCR-ABL oraz kinaz rodziny SRC, c-KIT, receptorów efryny (EPH) i PDGFβ. Subnanomolarny zakres działania (0,6-0,8 nM) oraz zdolność do wiązania zarówno aktywnej, jak i nieaktywnej formy BCR-ABL umożliwia skuteczne leczenie białaczki limfoblastycznej z chromosomem Philadelphia (ALL Ph+), w tym przypadków opornych na imatynib. Dazatynib przełamuje oporność wynikającą z mutacji domeny kinazy BCR-ABL, nadekspresji BCR-ABL, aktywacji alternatywnych szlaków sygnalizacyjnych (kinazy SRC: LYN, HCK) oraz oporności wielolekowej, co potwierdzają badania in vitro i kliniczne.
Skuteczność kliniczna dazatynibu została potwierdzona w badaniach obejmujących 2712 pacjentów, w tym 23% w wieku ≥65 lat i 5% ≥75 lat. W badaniu II fazy u 46 pacjentów z ALL Ph+ opornych lub nietolerujących imatynibu, stosujących dawkę 70 mg dwa razy na dobę, uzyskano dużą odpowiedź hematologiczną (MaHR) u 41% (95% CI: 27-57), całkowitą odpowiedź hematologiczną (CHR) u 35% (21-50) oraz całkowitą odpowiedź cytogenetyczną (CCyR) u 54% (39-69). Mediana czasu leczenia wynosiła 3 miesiące, a 7% pacjentów leczono ponad 24 miesiące. Badania III fazy wykazały, że schemat dawkowania 140 mg raz na dobę jest nie gorszy pod względem skuteczności (MaHR 38%, 95% CI: 23-54) i charakteryzuje się lepszą tolerancją. U pacjentów pediatrycznych z nowo rozpoznaną ALL Ph+ stosowano dazatynib w dawce 60 mg/m² w skojarzeniu z chemioterapią, osiągając 3-letnie przeżycia wolne od zdarzeń (EFS) na poziomie 65,5% oraz wysokie wskaźniki negatywności minimalnej choroby resztkowej (MRD) do końca fazy konsolidacji (71,7-89,4% wg Ig/TCR, 66-84% wg cytometrii przepływowej).
ALL Ph+, białaczka limfoblastyczna z chromosomem Philadelphia, brak objawów białaczki, całkowita odpowiedź cytogenetyczna, całkowita odpowiedź hematologiczna, cytometria przepływowa, dazatynib, duża odpowiedź hematologiczna, inhibitor kinazy BCR-ABL, inhibitor kinazy proteinowej, kinaza BCR-ABL, kinaza c-KIT, kinaza receptora efryny, kinaza SRC, linia komórek białaczkowych, minimalna choroba resztkowa, mutacja domeny kinazy, nadekspresja genu, nowotwór hematologiczny, odpowiedź cytogenetyczna, odpowiedź hematologiczna, odpowiedź molekularna, oporność wielolekowa, przedział ufności, przeszczep szpiku, przeżycie wolne od progresji, przeżycie wolne od zdarzeń, rearanżacja genów Ig/TCR, receptor PDGFβ, większa odpowiedź cytogenetyczna - Leksykon leków
Działania niepożądane – Imatinib Altan 400 mg
Imatynib (Imatinib Altan) wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, które należy interpretować w kontekście choroby nowotworowej. U pacjentów z Ph+ ALL stosujących imatynib w skojarzeniu z chemioterapią odnotowano przemijające hepatotoksyczne objawy, takie jak podwyższone aminotransferazy i hiperbilirubinemia. Profil bezpieczeństwa u dzieci jest zbliżony do dorosłych, choć dane pediatryczne są ograniczone. Istotną grupę stanowią działania związane z zatrzymaniem płynów, w tym wysięk opłucnowy, wodobrzusze, obrzęk płuc i gwałtowne zwiększenie masy ciała, które zwykle ustępują po odstawieniu leku i zastosowaniu diuretyków, jednak mogą prowadzić do poważnych powikłań, w tym zgonów w przebiegu przełomu blastycznego. Częstość działań niepożądanych klasyfikowana jest od bardzo często (≥1/10) do bardzo rzadko (<1/10 000), obejmując m.in. neutropenię, trombocytopenię, niedokrwistość, bóle głowy, nudności, biegunki, wysypki skórne, zatrzymanie płynów oraz wzrost masy ciała.
białaczka limfoblastyczna z chromosomem Philadelphia, choroba śródmiąższowa płuc, dysfagia, hepatotoksyczność, hiperbilirubinemia, hiperurykemia, imatynib, inhibitor kinazy tyrozynowej BCR-ABL, jaskra, krwotok mózgowy, leukoklastyczne zapalenie naczyń, martwica jałowa, martwica wątroby, mikroangiopatia zakrzepowa, nadciśnienie płucne, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość, niedokrwistość hemolityczna, obrzęk mózgu, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk plamki, obrzęk płuc, ostra uogólniona osutka krostkowa, pancytopenia, perforacja przewodu pokarmowego, piorunujące zapalenie wątroby, rabdomioliza, tamponada serca, tarcza zastoinowa, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, trombocytopenia, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wodobrzusze, wstrząs anafilaktyczny, wysięk opłucnowy, zahamowanie czynności szpiku kostnego, zapalenie nerwu wzrokowego, zapalenie osierdzia, zastoinowa niewydolność serca, zespół DRESS, zespół Raynauda, zespół ręka-stopa, zespół rozpadu guza, zespół Stevensa-Johnsona, zespół Sweeta, zwłóknienie płuc