guz przysadki wydzielający prolaktynę

Guz przysadki wydzielający prolaktynę, określany jako prolaktynoma, stanowi najczęstszy typ hormonalnie czynnych gruczolaków przysadki mózgowej, odpowiadając za około 40% wszystkich guzów przysadki. Nowotwór ten wywodzi się z komórek laktotropowych przedniego płata przysadki i charakteryzuje się nadmierną sekrecją prolaktyny do krwiobiegu.

Klinicznie prolaktynoma objawia się zespołem hiperprolaktynemii, który u kobiet prowadzi do zaburzeń miesiączkowania (oligomenorrhea lub amenorrhea), niepłodności, mlekotoku (galactorrhea), oraz zmniejszenia libido. U mężczyzn dominują objawy hipogonadyzmu: zaburzenia erekcji, zmniejszenie libido, niepłodność, ginekomastia, a mlekotok występuje rzadziej. W przypadku dużych guzów (makrogruczolaków) mogą pojawić się objawy wynikające z efektu masy, takie jak bóle głowy czy zaburzenia widzenia spowodowane uciskiem na skrzyżowanie nerwów wzrokowych.

Diagnostyka prolaktynoma opiera się na oznaczeniu stężenia prolaktyny w surowicy oraz badaniach obrazowych (rezonans magnetyczny głowy z kontrastem). Poziom prolaktyny w surowicy często koreluje z wielkością guza – mikroprolaktynoma (średnica <10 mm) zwykle powoduje umiarkowaną hiperprolaktynemię, natomiast makroprolaktynoma (≥10 mm) może powodować znacznie wyższe stężenia hormonu.

Leczeniem pierwszego wyboru są agoniści dopaminy (bromokryptyna, kabergolina), które skutecznie zmniejszają wydzielanie prolaktyny i wielkość guza u większości pacjentów. Leczenie operacyjne (zwykle drogą przezklinową) rozważa się w przypadkach oporności na farmakoterapię, nietolerancji leków lub przy szybko postępujących objawach uciskowych. Radioterapia stanowi opcję terapeutyczną trzeciego rzutu. Pacjenci wymagają długoterminowego monitorowania hormonalnego i obrazowego ze względu na ryzyko nawrotu po odstawieniu leczenia.