nadmiar mleczanów
Nadmiar mleczanów (hiperlaktatemia) to stan zwiększonego stężenia kwasu mlekowego we krwi, przekraczającego wartość 2 mmol/l. Występuje, gdy produkcja mleczanów przewyższa zdolność organizmu do ich metabolizowania. W warunkach fizjologicznych kwas mlekowy powstaje głównie w mięśniach szkieletowych, mózgu, sercu i krwinkach czerwonych jako produkt beztlenowej glikolizy.
Przyczyny nadmiaru mleczanów można podzielić na typ A (związany z hipoksją tkankową) oraz typ B (niezwiązany z hipoksją). Do typu A należą: wstrząs (kardiogenny, hipowolemiczny, septyczny), niedotlenienie, ciężkie niedokrwienie, uraz, zatrucie tlenkiem węgla. Typ B obejmuje przyczyny takie jak: cukrzyca, choroby wątroby, nowotwory, leki (metformina, NLPZ, antybiotyki, antyretrowirusowe), choroby mitochondrialne i wrodzone zaburzenia metaboliczne.
Objawy nadmiaru mleczanów są niespecyficzne i często odzwierciedlają chorobę podstawową. Mogą obejmować tachykardię, tachypnoe, hiperwentylację, nudności, wymioty, bóle brzucha, zmęczenie, osłabienie, zaburzenia świadomości i w ciężkich przypadkach wstrząs. Diagnostyka opiera się na pomiarze stężenia mleczanów we krwi tętniczej lub żylnej, przy czym wartości powyżej 4 mmol/l wiążą się z istotnie gorszym rokowaniem.
Leczenie nadmiaru mleczanów koncentruje się przede wszystkim na eliminacji przyczyny podstawowej. W zależności od etiologii może obejmować tlenoterapię, płynoterapię, leczenie infekcji, odstawienie leków wywołujących hiperlaktatemię, a w ciężkich przypadkach – terapię nerkozastępczą. Stosowanie wodorowęglanów sodu w celu korekcji kwasicy mleczanowej pozostaje kontrowersyjne i generalnie nie jest zalecane jako rutynowe postępowanie.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Tenofovir Synoptis
Tenofovir dizoproksyl w dawce 245 mg wymaga ścisłego monitorowania, zwłaszcza funkcji nerek i metabolizmu kości. Przed terapią u pacjentów z HBV należy wykluczyć zakażenie HIV, a u zakażonych HIV-1 stosować go wyłącznie w skojarzonej terapii przeciwretrowirusowej, aby zapobiec rozwojowi oporności. Monitorowanie czynności nerek obejmuje ocenę klirensu kreatyniny oraz stężenia fosforanów w surowicy, z interwencją przy wartościach fosforanów < 1,5 mg/dl (0,48 mmol/l) lub klirensie kreatyniny < 50 ml/min. W przypadku dalszego pogorszenia parametrów nerkowych (fosforany < 1,0 mg/dl, klirens < 50 ml/min) zaleca się rozważenie przerwania terapii. Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu leków nefrotoksycznych, NLPZ, inhibitorów proteazy wzmacnianych rytonawirem lub kobicystatem oraz leków wydalanych przez te same mechanizmy nerkowe (np. cydofowir), z koniecznością częstego monitorowania czynności nerek. U pacjentów z klirensem kreatyniny < 50 ml/min stosowanie tenofowiru jest możliwe tylko przy wyraźnej przewadze korzyści nad ryzykiem, a u osób z klirensem < 30 ml/min i dializowanych niezalecane.
adefowir dipiwoksylu, alafenamid tenofowiru, amfoterycyna B, aminoglikozyd, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, cydofowir, dekompensacja czynności wątroby, dziedziczna nietolerancja galaktozy, foskarnet, gancyklowir, hipofosfatemia, interleukina-2, klirens kreatyniny, marskość wątroby, martwica kości, nadmiar mleczanów, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, osteomalacja, osteoporoza, ostra niewydolność nerek, pentamidyna, Pneumocystis jirovecii, przewlekłe czynne zapalenie wątroby, reaktywacja immunologiczna, skojarzona terapia przeciwretrowirusowa, stężenie fosforanów w surowicy, tenofowir dizoproksylu, wankomycyna, wirus cytomegalii, wirusowe zapalenie wątroby typu B, zaburzenie czynności nerek, zakażenie HBV, zakażenie HIV-1, zapalenie płuc, zapalenie siatkówki, zapalenie wątroby typu C, zespół Fanconiego, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy, zmniejszenie gęstości mineralnej kości, zwiększenie aktywności AlAT - Leksykon substancji czynnych
Tenofowir dizoproksyl – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Tenofowir dizoproksyl, stosowany w terapii zakażenia HIV, wymaga szczególnej uwagi ze względu na ryzyko nefrotoksyczności, w tym niewydolności nerek, hipofosfatemii oraz zespołu Fanconiego. Przed rozpoczęciem leczenia należy ocenić klirens kreatyniny, a następnie monitorować czynność nerek (klirens kreatyniny i stężenie fosforanów w surowicy) po 2-4 tygodniach, 3 miesiącach oraz co 3-6 miesięcy u pacjentów bez czynników ryzyka. W przypadku stężenia fosforanów <1,5 mg/dl (0,48 mmol/l) lub klirensu kreatyniny <50 ml/min konieczna jest powtórna ocena, a przy wartości fosforanów <1,0 mg/dl (0,32 mmol/l) lub klirensie <50 ml/min leczenie należy przerwać. Należy unikać jednoczesnego stosowania z innymi produktami zawierającymi tenofowir dizoproksyl, analogami cytydyny (np. lamiwudyną), adefowirem dipiwoksylem, tenofowirem alafenamidem oraz dydanozyną. Szczególną ostrożność wymaga kojarzenie z lekami nefrotoksycznymi (aminoglikozydy, amfoterycyna B, foskarnet, gancyklowir, pentamidyna, wankomycyna, cydofowir, interleukina-2) oraz NLPZ, z koniecznością cotygodniowego monitorowania funkcji nerek w takich przypadkach.
adefowir dipiwoksyl, amfoterycyna B, aminoglikozyd, aminotransferaza, analog cytydyny, analog nukleotydu, analog nukleozydu, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, biomarker kośćca, choroba Gravesa-Basedowa, cydofowir, dydanozyna, efawirenz, emtrycytabina, fosforany w surowicy, foskarnet, gancyklowir, gęstość mineralna kości, hipofosfatemia, immunosupresja, inhibitor proteazy, interleukina-2, klirens kreatyniny, kortykosteroid, lamiwudyna, lek nefrotoksyczny, marskość wątroby, martwica kości, miłorząb dwuklapowy, nadmiar mleczanów, neutropenia, niedobór immunologiczny, niedokrwistość, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, osteomalacja, osteoporoza, ostra niewydolność nerek, patogen oportunistyczny, pentamidyna, Pneumocystis jirovecii, przewlekłe czynne zapalenie wątroby, sofosbuwir, stężenie kreatyniny, tenofowir alafenamid, tenofowir dizoproksyl, terapia przeciwretrowirusowa, wankomycyna, welpataswir, wirus cytomegalii, wirusowe zapalenie wątroby typu B, woksylaprewir, wskaźnik masy ciała, zaburzenie czynności układu krwiotwórczego, zaburzenie mitochondrialne, zakażenie HIV, zapalenie płuc, zapalenie siatkówki, zapalenie wątroby typu B, zapalenie wątroby typu C, zespół Fanconiego, zespół reaktywacji immunologicznej - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Tenofovir Zentiva
Przed rozpoczęciem terapii Tenofovir Zentiva u pacjentów z zakażeniem HBV konieczne jest wykonanie badań przesiewowych w kierunku HIV oraz świadomość, że lek nie zapobiega transmisji HBV. Unika się jednoczesnego stosowania z innymi preparatami zawierającymi tenofowiru dizoproksyl lub alafenamid oraz adefowirem dipiwoksylem, a także dydanozyną ze względu na ryzyko niepowodzenia terapii i oporności. Tenofovir jest eliminowany głównie przez nerki, co wiąże się z ryzykiem nefrotoksyczności, w tym niewydolności nerek, hipofosfatemii i zespołu Fanconiego. Zaleca się monitorowanie czynności nerek poprzez ocenę klirensu kreatyniny i stężenia fosforanów w surowicy przed leczeniem, po 2-4 tygodniach, po 3 miesiącach oraz co 3-6 miesięcy u pacjentów bez czynników ryzyka. W przypadku fosforanów <1,5 mg/dl (0,48 mmol/l) lub klirensu kreatyniny <50 ml/min konieczna jest ponowna ocena w ciągu tygodnia, a przy dalszym pogorszeniu rozważa się przerwanie terapii.
adefowir dipiwoksylu, aktywność AlAT, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, dekompensacja czynności wątroby, gęstość mineralna kości, hipofosfatemia, inhibitor proteazy, klirens kreatyniny, lek przeciwwirusowy, marskość wątroby, martwica kości, miano DNA HBV, nadmiar mleczanów, nefrotoksyczność, neutropenia, niedokrwistość, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niewydolność nerek, osteomalacja, osteoporoza, ostra niewydolność nerek, skojarzona terapia przeciwretrowirusowa, stężenie fosforanów, stężenie kreatyniny, tenofowir alafenamid, tenofowir dizoproksyl, terapia przeciwretrowirusowa, wirus HBV, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wirusowe zapalenie wątroby typu C, zaburzenia czynności mitochondriów, zakażenie HBV, zespół Fanconiego, zespół reaktywacji immunologicznej, zwiększone stężenie lipazy - Leksykon substancji czynnych
Tenofowir – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Tenofowir dizoproksyl jest stosowany w terapii zakażeń HIV-1 oraz przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B (HBV), jednak wymaga ścisłego monitorowania ze względu na potencjalne działania niepożądane, zwłaszcza nefrotoksyczność i zaburzenia mineralizacji kości. Przed rozpoczęciem leczenia należy ocenić klirens kreatyniny, a następnie regularnie kontrolować czynność nerek oraz stężenie fosforanów w surowicy, szczególnie jeśli stężenie fosforanów spadnie poniżej 1,5 mg/dl (0,48 mmol/l) lub klirens kreatyniny poniżej 50 ml/min. W takich przypadkach konieczna jest ponowna ocena funkcji nerek, a przy dalszym pogorszeniu rozważyć przerwanie terapii. Tenofowir dizoproksyl nie powinien być stosowany jednocześnie z innymi preparatami zawierającymi tenofowir lub adefowirem dipiwoksylem, a także niezalecane jest łączenie z dydanozyną. U pacjentów z zaawansowaną chorobą wątroby lub marskością przerwanie terapii może prowadzić do dekompensacji, dlatego wymagana jest szczególna ostrożność.
adefowir dipiwoksyl, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, dekompensacja czynności wątroby, gęstość mineralna kości, HBV, HCV, hipofosfatemia, inhibitor proteazy, klirens kreatyniny, lamiwudyna i abakawir, ledipaswir/sofosbuwir, marskość wątroby, martwica kości, mutacja K65R, nadmiar mleczanów, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niewydolność nerek, osteomalacja, osteoporoza, Pneumocystis jirovecii, profilaktyka przedekspozycyjna, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B, sofosbuwir/welpataswir, tenofowir dizoproksyl, terapia przeciwretrowirusowa, wirus zapalenia wątroby typu C, woksylaprewir, zaburzenia czynności mitochondriów, zakażenia przenoszone drogą płciową, zakażenie HIV-1, zakażenie prątkami, zaostrzenie zapalenia wątroby, zespół Fanconiego, zespół reaktywacji immunologicznej, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon substancji czynnych
Zydowudyna – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Zydowudyna, stosowana w terapii przeciwretrowirusowej zakażenia HIV, wiąże się z ryzykiem istotnych działań niepożądanych, zwłaszcza hematologicznych, takich jak niedokrwistość, neutropenia i leukopenia, które pojawiają się zwykle po 4-6 tygodniach leczenia. Szczególnie narażeni są pacjenci z zaawansowanym zakażeniem HIV oraz niską rezerwą szpikową. Monitorowanie parametrów hematologicznych powinno być dostosowane do stadium choroby: co 2 tygodnie przez pierwsze 3 miesiące, a następnie co miesiąc u pacjentów z zaawansowanym zakażeniem, oraz co 1-3 miesiące u pacjentów we wczesnym stadium. Modyfikacja dawkowania jest wskazana przy stężeniu hemoglobiny < 9 g/dl (5,59 mmol/l) lub liczbie granulocytów obojętnochłonnych < 1,0 × 10^9/l, a w przypadku wartości krytycznych (Hb 7,5-9 g/dl, neutrofile 0,75-1,0 × 10^9/l) zaleca się zmniejszenie dawki lub przerwy w leczeniu. Wystąpienie ciężkiej niedokrwistości może wymagać transfuzji krwi.
analog nukleozydu, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, choroba Gravesa-Basedowa, gospodarka lipidowa, granulocyt obojętnochłonny, hepatomegalia, immunosupresja, kladrybina, klirens kreatyniny, kwasica mleczanowa, lek przeciwretrowirusowy, leukopenia, lipoatrofia, martwica kości, nadmiar mleczanów, neutropenia, niedokrwistość, odnowa szpiku kostnego, parametr hematologiczny, patogen oportunistyczny, Pneumocystis jirovecii, przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby, rezerwa szpikowa, rybawiryna, stawudyna, stężenie hemoglobiny, stężenie lipazy, stężenie lipidów, stłuszczenie wątroby, supresja szpiku, supresja wirusa, terapia przeciwretrowirusowa, toksyczność mitochondrialna, wirus cytomegalii, zaburzenie czynności mitochondriów, zakażenie oportunistyczne, zapalenie płuc, zapalenie siatkówki, zapalenie trzustki, zespół reaktywacji immunologicznej, zydowudyna - Leksykon leków
Przedawkowanie – Metformin hydrochloride Biofarm 500 mg
Przedawkowanie metforminy chlorowodorku, szczególnie w dawkach sięgających do 85 g, stanowi poważne zagrożenie kliniczne, głównie z powodu ryzyka rozwoju kwasicy mleczanowej, a nie hipoglikemii, która nie została zaobserwowana nawet przy bardzo wysokich dawkach. Kwasica mleczanowa jest stanem zagrażającym życiu, charakteryzującym się nadmiernym gromadzeniem kwasu mlekowego i zaburzeniem równowagi kwasowo-zasadowej, manifestującym się objawami takimi jak bóle brzucha, nudności, wymioty, hiperwentylacja, senność, hipotermia, hipotensja, bradykardia, a w ciężkich przypadkach śpiączka. Ryzyko tego powikłania wzrasta przy znacznym przedawkowaniu oraz obecności dodatkowych czynników ryzyka.