kwas tetraazacyklododekanotetraoctowy
Kwas tetraazacyklododekanotetraoctowy (DOTA) to makrocykliczny związek kompleksujący, szeroko stosowany w medycynie nuklearnej i diagnostyce obrazowej. Jego unikalna struktura, składająca się z 12-członowego pierścienia zawierającego cztery atomy azotu oraz cztery grupy karboksylowe, umożliwia tworzenie niezwykle stabilnych kompleksów z jonami metali, szczególnie lantanowców i metali przejściowych.
W praktyce klinicznej DOTA jest wykorzystywany jako chelator w radiofarmaceutykach diagnostycznych i terapeutycznych. Po połączeniu z radioizotopami takimi jak 68Ga, 90Y, 177Lu czy 225Ac tworzy kompleksy o wysokiej stabilności in vivo, co minimalizuje uwalnianie wolnego radioizotopu i zmniejsza toksyczność dla zdrowych tkanek. Dzięki możliwości koniugacji z peptydami, przeciwciałami lub innymi cząsteczkami biologicznie aktywnymi, DOTA umożliwia celowane dostarczanie radioizotopów do określonych struktur patologicznych.
Kluczowe zastosowania kliniczne DOTA obejmują znakowanie analogów somatostatyny stosowanych w diagnostyce i terapii nowotworów neuroendokrynnych (DOTA-TATE, DOTA-TOC), znakowanie inhibitorów PSMA w diagnostyce i leczeniu raka prostaty, oraz znakowanie przeciwciał monoklonalnych w radioimmunologii. Dzięki możliwości wykorzystania tych samych koniugatów zarówno w diagnostyce (z izotopami emitującymi promieniowanie γ lub β+), jak i w terapii (z emiterami β- lub α), DOTA stanowi fundamentalny element w koncepcji teranostyki.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Kwas gadoterowy – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Kwas gadoterowy, będący kompleksem gadolinu i kwasu DOTA w postaci soli megluminowej o stężeniu 279,32 mg/ml (0,5 mmol/ml), jest substancją czynną w produktach leczniczych Clariscan, Dotarem i Dotarem multidose. Dane przedkliniczne, obejmujące badania farmakologiczne, toksyczności po podaniu wielokrotnym, genotoksyczności oraz wpływu na reprodukcję, nie wykazały istotnych zagrożeń dla człowieka. Ocena bezpieczeństwa farmakologicznego potwierdziła brak klinicznie istotnych zaburzeń funkcji układów sercowo-naczyniowego, oddechowego, nerwowego i wydalniczego po podaniu dawek odpowiadających praktyce klinicznej. Ponadto, wielokrotne podawanie kwasu gadoterowego nie wiązało się z ryzykiem kumulacji ani toksyczności, a testy genotoksyczności nie wykazały mutagennego ani karcynogennego potencjału substancji.
aberracja chromosomowa, badanie farmakologiczne, Clariscan, DOTAREM, Dotarem multidose, działanie mutagenne i karcynogenne, genotoksyczność, kompleks gadolinu, kumulacja substancji, kwas gadoterowy, kwas tetraazacyklododekanotetraoctowy, potencjał genotoksyczny, przenikanie do mleka matki, rozwój postnatalny, rozwój zarodka i płodu, sól megluminowa, test mutacji genowych, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczny wpływ na reprodukcję, układ nerwowy, układ oddechowy, układ sercowo-naczyniowy, układ wydalniczy, uszkodzenie DNA, wpływ na płodność - Leksykon substancji czynnych
Tlenek gadolinu – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Tlenek gadolinu w preparacie Clariscan występuje w stężeniu 90,62 mg/ml (0,5 mmol/ml) i tworzy stabilny kompleks gadoterowy z ligandem DOTA (kwas 1,4,7,10-tetraazacyklododekano-N,N’,N”,N”’-tetraoctowy). Kompleks ten charakteryzuje się wysoką stabilnością fizykochemiczną, co minimalizuje ryzyko uwalniania wolnego gadolinu i związanej z tym toksyczności. Parametry fizykochemiczne roztworu, takie jak osmolalność 1350 mOsm/kg (w 37°C), lepkość 3,0 mPas*s (w 20°C) i 2,1 mPas*s (w 37°C) oraz pH w zakresie 6,5-8,0, zapewniają dobrą tolerancję naczyniową i kompatybilność z warunkami fizjologicznymi, co jest istotne dla bezpieczeństwa iniekcji i diagnostyki obrazowej. Przeprowadzone badania przedkliniczne nie wykazały istotnych zagrożeń dla organizmu ludzkiego. Testy farmakologiczne, toksykologiczne oraz ocena potencjału genotoksycznego (w tym mutacje genowe, aberracje chromosomowe i test mikrojądrowy) dały wyniki negatywne, potwierdzając brak toksyczności i genotoksyczności kompleksu gadoterowego. Ponadto, nie stwierdzono wpływu na płodność, rozwój zarodka, przebieg ciąży ani rozwój pourodzeniowy, a także brak działania teratogennego w modelach zwierzęcych. Przenikanie tlenku gadolinu do mleka matki jest minimalne (<1% dawki), co ogranicza ryzyko ekspozycji noworodków karmionych piersią. Podsumowując, Clariscan wykazuje korzystny profil bezpieczeństwa, potwierdzony kompleksową oceną parametrów farmakologicznych i toksykologicznych.
aberracja chromosomowa, badania farmakologiczne bezpieczeństwa, badanie toksykologiczne, Clariscan, diagnostyka obrazowa, działanie teratogenne, efekt toksyczny, jon gadolinu, kompleks gadolinu, kompleks gadoterowy, kwas gadoterowy, kwas tetraazacyklododekanotetraoctowy, mutacja genowa, osmolalność, potencjał genotoksyczny, roztwór do wstrzykiwań, środek kontrastowy, test mikrojądrowy, tlenek gadolinu, toksyczność po podaniu wielokrotnym, toksyczność reprodukcyjna, tolerancja naczyniowa, uszkodzenie materiału genetycznego, właściwości paramagnetyczne - Leksykon substancji czynnych
Tetraksetan – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Tetraksetan (DOTA), będący składnikiem kwasu gadoterowego, jest stosowany jako środek kontrastowy dożylnego podawania w rezonansie magnetycznym (MRI). Preparaty zawierające tetraksetan, takie jak Clariscan, mają stężenie 279,32 mg/ml (0,5 mmol/ml), osmolalność 1350 mOsm/kg w 37°C, lepkość 3,0 mPas*s w 20°C i 2,1 mPas*s w 37°C oraz pH w zakresie 6,5-8,0. Podawanie dooponowe jest bezwzględnie przeciwwskazane. Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z implantami metalowymi, rozrusznikiem serca, klipsami naczyniowymi, stymulatorami nerwów czy podejrzeniem metalowego ciała obcego, a także u osób z zaburzeniami czynności nerek (GFR <30 ml/min/1,73 m²), ze względu na ryzyko nerkopochodnego włóknienia układowego (NSF). U pacjentów w podeszłym wieku i u noworodków/niemowląt konieczne jest dokładne monitorowanie czynności nerek i rozważenie stosunku korzyści do ryzyka przed podaniem środka.
adrenalina, agonista receptorów beta, astma oskrzelowa, beta-adrenolityk, drgawki, GFR, glikokortykosteroid, hemodializa, implant ślimakowy, klips naczyniowy, klirens nerkowy, kwas gadoterowy, kwas tetraazacyklododekanotetraoctowy, lek przeciwhistaminowy, lepkość, napad padaczkowy, nerkopochodne włóknienie układowe, nudności, osmolalność, ostra niewydolność nerek, podanie dożylne, pompa infuzyjna, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, respirator, rezonans magnetyczny, rozrusznik serca, rurka dotchawicza, stymulator nerwów, tetraksetan, wymioty, wynaczynienie - Leksykon substancji czynnych
Tetraksetan – Przedawkowanie
Tetraksetan (DOTA), składnik kwasu gadoterowego w preparacie Clariscan, występuje w stężeniu 202,46 mg/ml (0,5 mmol/ml) w postaci przezroczystego, bezbarwnego do jasnożółtego roztworu o osmolalności 1350 mOsm/kg (37°C), lepkości 3,0 mPas*s (20°C) i 2,1 mPas*s (37°C) oraz pH 6,5-8,0. W przypadku przedawkowania tetraksetanu możliwe jest zastosowanie hemodializy jako metody eliminacji substancji z organizmu, jednak brak jest jednoznacznych dowodów na skuteczność tej procedury w zapobieganiu nerkopochodnemu włóknieniu układowemu (NSF), które stanowi poważne powikłanie ekspozycji na związki gadolinu, szczególnie u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek. Przedawkowanie może prowadzić do zaburzeń funkcji nerek oraz rozwoju NSF, a także wiązać się z ryzykiem powikłań związanych z samą hemodializą.
Clariscan, farmakokinetyka i farmakodynamika, hemodializa, kompleks gadolinu, kwas gadoterowy, kwas tetraazacyklododekanotetraoctowy, lepkość, nerkopochodne włóknienie układowe, niewydolność nerek, osmolalność, parametry fizykochemiczne, tetraksetan, upośledzenie funkcji nerek, związek gadolinu, zwłóknienie skóry - Leksykon substancji czynnych
Tlenek gadolinu – Przedawkowanie
Tlenek gadolinu, będący składnikiem aktywnym kompleksu gadoterowego w preparacie Clariscan, występuje w stężeniu 279,32 mg/ml (0,5 mmol/ml), co odpowiada 90,62 mg tlenku gadolinu na 1 ml roztworu. Przedawkowanie tego środka kontrastowego może prowadzić do poważnych zaburzeń, takich jak nierównowaga osmotyczna (produkt charakteryzuje się osmolalnością 1350 mOsm/kg w 37°C), zaburzenia elektrolitowe, nefrotoksyczność oraz nerkopochodne włóknienie układowe (NSF), szczególnie u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek. Objawy przedawkowania nie mają określonej precyzyjnej dawki progowej, jednak ryzyko powikłań wzrasta wraz z kumulacją dawki i niewydolnością nerek.
DOTA, hemodializa, kompleks gadoterowy, kwas gadoterowy, kwas tetraazacyklododekanotetraoctowy, lepkość, nefrotoksyczność, nerkopochodne włóknienie układowe, niewydolność nerek, NSF, osmolalność, tlenek gadolinu, upośledzona funkcja nerek, uszkodzenie nerek, zaburzenie osmotyczne, zaburzenie równowagi elektrolitowej, zaburzenie równowagi osmotycznej, związek gadolinu - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Clariscan 0,5 mmol/ml
Kwas gadoterowy, będący składnikiem aktywnym preparatu Clariscan (0,5 mmol/ml), to paramagnetyczny środek kontrastowy stosowany w rezonansie magnetycznym (MRI). Chemicznie jest to jonowy kompleks gadolinu z DOTA, występujący w formie soli megluminowej, o stężeniu 279,32 mg/ml (0,5 mmol/ml). Preparat charakteryzuje się osmolalnością 1350 mOsm/kg w 37°C, lepkością 3,0 mPas*s w 20°C i 2,1 mPas*s w 37°C oraz pH w zakresie 6,5-8,0. Clariscan dostępny jest jako przezroczysty, bezbarwny do jasnożółtego roztwór do wstrzykiwań, co ułatwia jego podanie w diagnostyce obrazowej.
DOTA, jon gadolinu, kwas gadoterowy, kwas tetraazacyklododekanotetraoctowy, osmolalność, paramagnetyczny środek cieniujący, relaksacja protonów, relaksacja T1, relaksacja T2, relaksacyjność, rezonans magnetyczny, roztwór do wstrzykiwań, sekwencja T1-zależna, sól megluminowa, środek kontrastowy, stabilność chemiczna, tetraksetan, tlenek gadolinu, właściwości paramagnetyczne - Leksykon leków
Skład i postać leku – Clariscan 0,5 mmol/ml
Clariscan to roztwór do wstrzykiwań o stężeniu 0,5 mmol/ml (279,32 mg/ml kwasu gadoterowego w postaci soli megluminowej), zawierający kompleks gadolinu z DOTA. Produkt dostępny jest w formie standardowego roztworu, ampułko-strzykawek oraz butelek szklanych i polipropylenowych o różnych pojemnościach (od 5 ml do 100 ml). Charakteryzuje się osmolalnością 1350 mOsm/kg w 37°C, lepkością 3,0 mPas*s w 20°C i 2,1 mPas*s w 37°C oraz pH w zakresie 6,5-8,0. Preparat przeznaczony jest do jednorazowego, dożylnego podania po kontroli wizualnej roztworu, który musi być klarowny i pozbawiony cząstek. Produkt zawiera substancje pomocnicze: megluminę, DOTA i wodę do wstrzykiwań.
ampułko-strzykawka, guma halogenobutylowa, kompleks gadolinu, kwas gadoterowy, kwas tetraazacyklododekanotetraoctowy, niezgodność farmaceutyczna, osmolalność, podanie dożylne, roztwór do wstrzykiwań, środek kontrastowy, środek kontrastowy z gadolinem, substancja pomocnicza, tlenek gadolinu, warunek aseptyczny