grupy sulfhydrylowe

Grupy sulfhydrylowe (tiolowe, -SH) to ważne funkcjonalne grupy chemiczne zawierające atom siarki i wodoru, występujące w wielu biologicznie istotnych cząsteczkach, w tym aminokwasach (cysteina), peptydach (glutation) oraz białkach. W organizmie ludzkim odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu homeostazy redoks i ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym.

Grupy -SH są niezwykle reaktywne i mogą tworzyć mostki disiarczkowe (S-S) poprzez reakcje utleniania, co ma fundamentalne znaczenie dla stabilizacji struktury trzeciorzędowej białek. Ta właściwość jest szczególnie istotna w przypadku enzymów, gdzie grupy sulfhydrylowe często stanowią część centrum aktywnego i bezpośrednio uczestniczą w procesach katalitycznych.

W praktyce klinicznej, związki zawierające grupy sulfhydrylowe są wykorzystywane jako leki, np. N-acetylocysteina (NAC) stosowana jako mukolityk oraz antidotum w zatruciach paracetamolem. Ponadto, blokowanie grup sulfhydrylowych przez niektóre związki chemiczne może prowadzić do inaktywacji enzymów i być mechanizmem toksyczności wielu ksenobiotyków, w tym metali ciężkich.

Powiązane wpisy

Leksykon substancji czynnych
Erdosteina – Właściwości farmakokinetyczne

Erdosteina wykazuje szybkie wchłanianie z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie (Cmax) w osoczu po około 1 godzinie, natomiast jej główny aktywny metabolit M1 (N-tiodiglikolohomocysteina) osiąga Cmax po około 3 godzinach. Substancja wiąże się umiarkowanie z białkami osocza (około 64,5%) i podlega intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu, prowadzącemu do powstania trzech metabolitów zawierających wolne grupy sulfhydrylowe. Erdosteina i jej metabolity są eliminowane głównie drogą nerkową w postaci siarczanów, z minimalnym wydalaniem z kałem. Parametry farmakokinetyczne, takie jak Cmax i AUC, nie ulegają istotnym zmianom pod wpływem pokarmu ani przy wielokrotnym podawaniu, a kumulacja leku nie została zaobserwowana. Ponadto, lek nie indukuje enzymów wątrobowych odpowiedzialnych za metabolizm innych leków.
AUC, ciężka niewydolność nerek, Cmax, działanie mukolityczne, eliminacja leku, enzymy wątrobowe, erdosteina, grupy sulfhydrylowe, indukcja enzymatyczna, klirens kreatyniny, kumulacja leku, metabolit M1, metabolizm pierwszego przejścia, N-tiodiglikolohomocysteina, okres półtrwania leku, parametry farmakokinetyczne, postać farmaceutyczna, schorzenia układu oddechowego, stężenie w osoczu, Tmax, wchłanianie z przewodu pokarmowego, wiązanie z białkami osocza, zaburzenia czynności wątroby
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Sustonit 6,5 mg

Lek Sustonit zawiera 6,5 mg glicerolu triazotanu (nitrogliceryny) w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu i należy do grupy organicznych azotanów (kod ATC: C01DA02). Mechanizm działania nitrogliceryny opiera się na uwalnianiu wolnych rodników azotynowych (NO●), które wywołują efekt podobny do tlenku azotu śródbłonka, prowadząc do zmniejszenia stężenia wolnych jonów wapnia w cytosolu mięśni gładkich naczyń. Efekt ten wymaga obecności wolnych grup sulfhydrylowych (SH), których wyczerpywanie powoduje tachyfilaksję, co uzasadnia stosowanie leku w schemacie dawkowania niesymetrycznego z przerwami na regenerację grup SH. Glicerolu triazotan działa głównie poprzez rozkurcz żył pozawłośniczkowych, zmniejszając powrót żylny i obciążenie serca, oraz rozkurcz drobnych tętniczek przedwłośniczkowych, co obniża opór naczyniowy i ciśnienie tętnicze, szczególnie istotne w terapii długoterminowej preparatami o przedłużonym działaniu, jak Sustonit.
choroba niedokrwienna serca, ciśnienie tętnicze, glicerolu triazotan, grupy sulfhydrylowe, mięsień sercowy, napad wieńcowy, opór naczyniowy, organiczne azotany, przedłużone uwalnianie, śródbłonek naczyniowy, substancja czynna, tachyfilaksja, tętnica wieńcowa, tętniczki przedwłośniczkowe, tlenek azotu, wydolność wysiłkowa, żyły pozawłośniczkowe
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Azathioprine VIS 50 mg

Azatiopryna, będąca pochodną imidazolową 6-merkaptopuryny, wykazuje działanie immunosupresyjne poprzez wielokierunkowe mechanizmy molekularne. Jako prolek, ulega przekształceniu do 6-merkaptopuryny, która zaburza metabolizm puryn, blokuje grupy sulfhydrylowe (-SH) przez alkilację, hamuje biosyntezę kwasów nukleinowych oraz wbudowuje tioanalogi puryn do DNA, prowadząc do jego uszkodzenia. Te procesy skutkują zahamowaniem proliferacji komórek układu odpornościowego i supresją odpowiedzi immunologicznej. Warto podkreślić, że efekt terapeutyczny azatiopryny pojawia się z opóźnieniem, często po kilku tygodniach lub miesiącach terapii, co jest istotne przy planowaniu leczenia i ocenie skuteczności.
6-merkaptopuryna, alkilacja, antymetabolit puryn, azatiopryna, biosynteza kwasów nukleinowych, działanie immunosupresyjne, grupy sulfhydrylowe, immunosupresja, kwas deoksyrybonukleinowy, laktoza jednowodna, nietolerancja laktozy, odpowiedź immunologiczna, pochodna imidazolowa, prolek, proliferacja komórek, substancja czynna, supresja układu odpornościowego, uszkodzenie DNA
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Erdosol Muco 300 mg

Erdosteina, substancja czynna leku Erdosol Muco w dawce 300 mg, charakteryzuje się szybkim wchłanianiem z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie (Cmax) około 1 godziny po podaniu doustnym, przy umiarkowanym wiązaniu z białkami osocza na poziomie 64,5%. Obecność pokarmu nie wpływa istotnie na Cmax ani AUC, jedynie nieznacznie opóźnia Tmax. Erdosteina ulega intensywnemu metabolizmowi wątrobowemu do trzech aktywnych metabolitów zawierających grupy sulfhydrylowe, z których metabolit M1 (N-tiodiglikolohomocysteina) osiąga maksymalne stężenie około 3 godzin po podaniu. Eliminacja substancji i jej metabolitów odbywa się głównie przez nerki w postaci siarczanów, a kumulacja przy dawkowaniu wielokrotnym nie jest obserwowana, co wskazuje na stabilny profil farmakokinetyczny i brak indukcji enzymatycznej.
AUC, biodostępność leku, Cmax, działanie farmakologiczne, eliminacja wątrobowo-jelitowa, erdosteina, grupy sulfhydrylowe, indukcja enzymatyczna, interakcja lekowa, klirens kreatyniny, kumulacja substancji czynnej, metabolit M1, metabolizm wątrobowy, N-tiodiglikolohomocysteina, niewydolność nerek, okres półtrwania leku, parametr farmakokinetyczny, Tmax, wiązanie z białkami osocza, wydalanie przez nerki, wydalanie siarczanów, zaburzenie czynności wątroby
Leksykon leków
Przedawkowanie – Talvosilen Forte 500 mg + 30 mg

Przedawkowanie Talvosilen Forte, zawierającego 500 mg paracetamolu i 30 mg kodeiny fosforanu półwodnego, prowadzi do synergistycznego nasilenia toksyczności obu składników. Paracetamol w dawce ≥ 6 g u dorosłych lub ≥ 140 mg/kg u dzieci wywołuje fazową hepatotoksyczność, początkowo manifestującą się niespecyficznymi objawami (nudności, wymioty, senność), a następnie martwicą hepatocytów, niewydolnością wątroby, kwasicą metaboliczną i encefalopatią, z ryzykiem śpiączki i zgonu. W badaniach laboratoryjnych obserwuje się wzrost AspAT, LDH, bilirubiny oraz wydłużenie czasu protrombinowego, pojawiające się w ciągu 12-48 godzin od zatrucia. Dodatkowo możliwe są ostre uszkodzenia nerek, zaburzenia pracy serca i zapalenie trzustki. Kodeina, działając depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, zwłaszcza ośrodek oddechowy, w dawkach ≥ 2 mg/kg masy ciała wywołuje depresję oddechową, senność, śpiączkę, miozę, a dawki ≥ 60 mg zwiększają napięcie mięśniówki gładkiej, co może prowadzić do powikłań ze strony układu pokarmowego i moczowego. Objawy przedawkowania kodeiny pojawiają się szybko i obejmują także bradykardię, hipotensję, sinicę oraz skurcze mięśniowe, szczególnie u dzieci.
aminotransferazy wątrobowe, antagonista opioidowy, bilirubina, bradykardia, choroby wątroby, czas protrombinowy, dehydrogenaza mleczanowa, depresja oddechowa, depresja ośrodkowego układu nerwowego, depresja OUN, encefalopatia, enzymy wątrobowe, glutation, grupy sulfhydrylowe, hemodializa, hepatotoksyczność, hipotensja, intensywna terapia, kodeina fosforan półwodny, kwasica metaboliczna, martwica hepatocytów, martwica kanalików nerkowych, mioza, N-acetylocysteina, nalokson, niedotlenienie narządów, niewydolność wątroby, ośrodek oddechowy, ostra niewydolność nerek, paracetamol, sinica, skurcze mięśniowe, śpiączka, terapia przeciwwstrząsowa, zapalenie trzustki, żółtaczka
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Erdosol Respiro 225 mg

Lek Erdosol Respiro, zawierający 225 mg erdosteiny w formie tabletek, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na erdosteinę lub substancje pomocnicze, zwłaszcza u osób uczulonych na grupy sulfhydrylowe (SH). Nie należy go stosować u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, szczególnie przy podwyższonej aktywności fosfatazy zasadowej i aminotransferaz w surowicy, ze względu na ryzyko kumulacji leku wynikające z metabolizmu wątrobowego. Przeciwwskazaniem jest także ciężka niewydolność nerek z klirensem kreatyniny < 25 ml/min, gdyż metabolity erdosteiny są wydalane przez nerki, a ich akumulacja może zwiększać ryzyko działań niepożądanych. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u pacjentów z homocystynurią, ze względu na metabolizm erdosteiny do homocysteiny, co może nasilać objawy choroby, oraz u dzieci poniżej 12 lat z powodu braku danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności terapii w tej grupie wiekowej.
alergia na leki, aminokwasy siarkowe, aminotransferazy, dieta wykluczająca metioninę, dysfagia, erdosteina, fosfataza zasadowa, grupy sulfhydrylowe, homocystynuria, klirens kreatyniny, mukolityków, nadwrażliwość na leki, niewydolność nerek, reakcje krzyżowe, umiarkowane zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia metabolizmu aminokwasów
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Asterdan 300 mg

Lek Asterdan zawierający erdosteinę w dawce 300 mg w postaci tabletek jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na erdosteinę lub substancje pomocnicze, szczególnie na związki zawierające wolne grupy tiolowe (-SH). Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest także obecność zaburzeń czynności wątroby, potwierdzonych biochemicznie przez podwyższoną aktywność fosfatazy zasadowej oraz aminotransferaz w surowicy krwi. Niewydolność nerek z klirensem kreatyniny poniżej 25 ml/min wyklucza stosowanie leku ze względu na ryzyko zaburzeń metabolizmu i wydalania erdosteiny. Ponadto, homocystynuria stanowi bezwzględne przeciwwskazanie, ze względu na metabolizm erdosteiny do homocysteiny, co może nasilać powikłania metaboliczne. Lek nie jest zalecany u dzieci poniżej 12 lat z powodu braku danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności terapii w tej grupie wiekowej.
aminotransferazy, choroba wątroby, dysfunkcja wątroby, erdosteina, fosfataza zasadowa, grupy sulfhydrylowe, grupy tiolowe, homocystynuria, klirens kreatyniny, metabolizm homocysteiny, metionina, niewydolność nerek, parametry wątrobowe, umiarkowana niewydolność nerek, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia metabolizmu aminokwasów
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Erdosol Muco 300 mg

Erdosol Muco 300 mg, zawierający erdosteinę, jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze, zwłaszcza ze względu na obecność grup sulfhydrylowych (SH). Lek nie powinien być stosowany u osób z zaburzeniami czynności wątroby, potwierdzonymi laboratoryjnie przez podwyższoną aktywność fosfatazy zasadowej oraz aminotransferaz w surowicy, ze względu na metabolizm wątrobowy erdosteiny. Ciężka niewydolność nerek, definiowana jako klirens kreatyniny < 25 ml/min, stanowi bezwzględne przeciwwskazanie, aby uniknąć kumulacji metabolitów i ryzyka działań niepożądanych. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u pacjentów z homocystynurią, ze względu na metabolizm erdosteiny do homocysteiny, co może nasilać zaburzenia metaboliczne. Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12 roku życia z powodu braku danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności.
acetylocysteina, aminotransferazy, dysfagia, działania niepożądane, Erdosol Muco, erdosteina, fosfataza zasadowa, grupy sulfhydrylowe, homocysteina, homocystynuria, klirens kreatyniny, metabolizm wątrobowy, metionina, nadwrażliwość, niewydolność nerek, parametry wątrobowe, reakcja krzyżowa, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia funkcji nerek, zaburzenia metabolizmu aminokwasów
Leksykon leków
Przeciwwskazania – Erdomed 300 mg

Lek Erdomed w dawce 300 mg (erdosteina, kapsułki) jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na erdosteinę lub substancje pomocnicze, w tym na związki zawierające wolne grupy SH, ze względu na ryzyko reakcji alergicznych, w tym anafilaksji. Nie należy go stosować u osób z zaburzeniami czynności wątroby, potwierdzonymi podwyższonym poziomem fosfatazy zasadowej oraz aminotransferaz (ALT, AST), co wynika z metabolizmu wątrobowego leku i ryzyka kumulacji toksycznych metabolitów. Przeciwwskazaniem jest także niewydolność nerek z klirensem kreatyniny <25 ml/min, gdyż metabolity erdosteiny są wydalane przez nerki, a ich akumulacja może nasilać działania niepożądane. Ponadto, lek jest przeciwwskazany u pacjentów z homocystynurią, ze względu na ryzyko nasilenia objawów choroby, oraz u dzieci poniżej 12. roku życia z powodu braku danych klinicznych i odpowiedniej formulacji.
aminotransferazy, dieta wykluczająca metioninę, dziecko poniżej 12 roku życia, erdosteina, fosfataza zasadowa, grupy sulfhydrylowe, homocysteina, homocystynuria, klirens kreatyniny, lekarz specjalista, metabolizm metioniny, metabolizm wątrobowy, monitorowanie funkcji nerek, nadwrażliwość, nadwrażliwość na substancję czynną, niewydolność nerek, parametry funkcji wątroby, reakcja anafilaktyczna, upośledzenie funkcji nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie funkcji wątroby, zaburzenie metabolizmu aminokwasów
Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – ACC mini 100 mg

Acetylocysteina, substancja czynna leku ACC mini (100 mg/tabletkę musującą), jest mukolitykiem o mechanizmie działania sekretolitycznym i sekretomotorycznym. Rozszczepia wiązania disiarczkowe w łańcuchach mukopolisacharydowych oraz depolimeryzuje DNA w śluzie ropnym, co prowadzi do zmniejszenia lepkości wydzieliny i ułatwia jej usuwanie z dróg oddechowych. Ponadto, acetylocysteina wykazuje właściwości antyoksydacyjne dzięki grupom sulfhydrylowym (SH), które neutralizują wolne rodniki, oraz poprzez stymulację syntezy glutationu – kluczowego endogennego antyoksydantu. Preparat zawiera także substancje pomocnicze o znanym działaniu: 75 mg laktozy, 96 mg sodu, 0,06 mg sorbitolu (E 420) oraz aromat jeżynowy z glukozą, glikolem propylenowym (E 1520) i mannitolem (E 421).
acetylocysteina, aminokwas cysteina, depolimeryzacja DNA, działanie sekretolityczne, działanie sekretomotoryczne, glikol propylenowy, glutation, grupy sulfhydrylowe, laktoza, lek mukolityczny, mannitol, mukowiscydoza, przewlekłe zapalenie oskrzeli, śluz ropny, stres oksydacyjny, tabletka musująca, wiązania disiarczkowe, właściwości antyoksydacyjne